Mahabharata 3.38.4-13

Арджуна-индракила-гамана-парва: Арджуна уходит к Индре · Verse 3.38.4-13

2941 / 3756

Mahabharata · 3.38.4-13

॥

Devanāgarī

भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे च भारत ॥
धनुर्वेदश् चतुष्पाद एतेष्व् अद्य प्रतिष्ठितः ॥
ब्राह्मं दैवम् आसुरं च सप्रयोगचिकित्सितम् ॥
सर्वास्त्राणां प्रयोगं च ते ऽभिजानन्ति कृत्स्नशः ॥
ते सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण परिसान्त्विताः ॥
संविभक्ताश् च तुष्टाश् च गुरुवत् तेषु वर्तते ॥
सर्वयोधेषु चैवास्य सदा वृत्तिर् अनुत्तमा ॥
शक्तिं न हापयिष्यन्ति ते काले प्रतिपूजिताः ॥
अद्य चेयं मही कृत्स्ना दुर्योधनवशानुगा ॥
त्वयि व्यपाश्रयो ऽस्माकं त्वयि भारः समाहितः ॥
तत्र कृत्यं प्रपश्यामि प्राप्तकालम् अरिंदम ॥
कृष्णद्वैपायनात् तात गृहीतोपनिषन् मया ॥
तया प्रयुक्तया सम्यग् जगत् सर्वं प्रकाशते ॥
तेन त्वं ब्रह्मणा तात संयुक्तः सुसमाहितः ॥
देवतानां यथाकालं प्रसादं प्रतिपालय ॥
तपसा योजयात्मानम् उग्रेण भरतर्षभ ॥
धनुष्मान् कवची खड्गी मुनिः सारसमन्वितः ॥
न कस्य चिद् ददन् मार्गं गच्छ तातोत्तरां दिशम् ॥
इन्द्रे ह्य् अस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि धनंजय ॥
वृत्राद् भीतैस् तदा देवैर् बलम् इन्द्रे समर्पितम् ॥
तान्य् एकस्थानि सर्वाणि ततस् त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥
शक्रम् एव प्रपद्यस्व स ते ऽस्त्राणि प्रदास्यति ॥
दीक्षितो ऽद्यैव गच्छ त्वं द्रष्टुं देवं पुरंदरम् ॥

Transliteration (IAST)

bhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre ca bhārata ||
dhanurvedaś catuṣpāda eteṣv adya pratiṣṭhitaḥ ||
brāhmaṃ daivam āsuraṃ ca saprayogacikitsitam ||
sarvāstrāṇāṃ prayogaṃ ca te 'bhijānanti kṛtsnaśaḥ ||
te sarve dhṛtarāṣṭrasya putreṇa parisāntvitāḥ ||
saṃvibhaktāś ca tuṣṭāś ca guruvat teṣu vartate ||
sarvayodheṣu caivāsya sadā vṛttir anuttamā ||
śaktiṃ na hāpayiṣyanti te kāle pratipūjitāḥ ||
adya ceyaṃ mahī kṛtsnā duryodhanavaśānugā ||
tvayi vyapāśrayo 'smākaṃ tvayi bhāraḥ samāhitaḥ ||
tatra kṛtyaṃ prapaśyāmi prāptakālam ariṃdama ||
kṛṣṇadvaipāyanāt tāta gṛhītopaniṣan mayā ||
tayā prayuktayā samyag jagat sarvaṃ prakāśate ||
tena tvaṃ brahmaṇā tāta saṃyuktaḥ susamāhitaḥ ||
devatānāṃ yathākālaṃ prasādaṃ pratipālaya ||
tapasā yojayātmānam ugreṇa bharatarṣabha ||
dhanuṣmān kavacī khaḍgī muniḥ sārasamanvitaḥ ||
na kasya cid dadan mārgaṃ gaccha tātottarāṃ diśam ||
indre hy astrāṇi divyāni samastāni dhanaṃjaya ||
vṛtrād bhītais tadā devair balam indre samarpitam ||
tāny ekasthāni sarvāṇi tatas tvaṃ pratipatsyase ||
śakram eva prapadyasva sa te 'strāṇi pradāsyati ||
dīkṣito 'dyaiva gaccha tvaṃ draṣṭuṃ devaṃ puraṃdaram ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे च भारत धनुर्वेदः चतुष्पादः एतेषु अद्य प्रतिष्ठितःbhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre ca bhārata dhanurvedaḥ catuṣpādaḥ eteṣu adya pratiṣṭhitaḥв Бхишме, Дроне, Крипе, Карне и сыне Дроны, о Бхарата, теперь утверждена вся четырёхчастная Дханурведа

ब्राह्मम् दैवम् आसुरम् च सप्रयोगचिकित्सितम् सर्वास्त्राणाम् प्रयोगम् च ते अभिजानन्ति कृत्स्नशःbrāhmam daivam āsuram ca saprayogacikitsitam sarvāstrāṇām prayogam ca te abhijānanti kṛtsnaśaḥбрахмическое, божественное и асурическое оружие, вместе с применением и противодействием, и применение всего оружия они знают полностью

ते सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण परिसान्त्विताः संविभक्ताः च तुष्टाः च गुरुवत् तेषु वर्ततेte sarve dhṛtarāṣṭrasya putreṇa parisāntvitāḥ saṃvibhaktāḥ ca tuṣṭāḥ ca guruvat teṣu vartateвсе они умиротворены сыном Дхритараштры, получили долю и довольны; он ведёт себя с ними как с учителями

सर्वयोधेषु च एव अस्य सदा वृत्तिः अनुत्तमा शक्तिम् न हापयिष्यन्ति ते काले प्रतिपूजिताःsarvayodheṣu ca eva asya sadā vṛttiḥ anuttamā śaktim na hāpayiṣyanti te kāle pratipūjitāḥи ко всем воинам его отношение всегда превосходно; почтённые вовремя, они не утратят силы

अद्य च इयम् मही कृत्स्ना दुर्योधनवशानुगा त्वयि व्यपाश्रयः अस्माकम् त्वयि भारः समाहितः तत्र कृत्यम् प्रपश्यामि प्राप्तकालम् अरिंदमadya ca iyam mahī kṛtsnā duryodhanavaśānugā tvayi vyapāśrayaḥ asmākam tvayi bhāraḥ samāhitaḥ tatra kṛtyam prapaśyāmi prāptakālam ariṃdamaныне вся эта земля следует власти Дурьодханы; в тебе наша опора, на тебе лежит бремя; здесь я вижу дело, время которого пришло, сокрушитель врагов

कृष्णद्वैपायनात् तात गृहीतोपनिषत् मया तया प्रयुक्तया सम्यक् जगत् सर्वम् प्रकाशते तेन त्वम् ब्रह्मणा तात संयुक्तः सुसमाहितःkṛṣṇadvaipāyanāt tāta gṛhītopaniṣat mayā tayā prayuktayā samyak jagat sarvam prakāśate tena tvam brahmaṇā tāta saṃyuktaḥ susamāhitaḥот Кришны-Двайпаяны, сын мой, я получил тайное знание; правильно применённое, оно освещает весь мир; с этим брахма-знанием будь соединён и хорошо сосредоточен

देवतानाम् यथाकालम् प्रसादम् प्रतिपालय तपसा योजय आत्मानम् उग्रेण भरतर्षभdevatānām yathākālam prasādam pratipālaya tapasā yojaya ātmānam ugreṇa bharatarṣabhaв должное время добивайся милости богов; соедини себя с суровой аскезой, бык Бхаратов

धनुष्मान् कवची खड्गी मुनिः सारसमन्वितः न कस्य चित् ददन् मार्गम् गच्छ तात उत्तराम् दिशम् इन्द्रे हि अस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि धनंजयdhanuṣmān kavacī khaḍgī muniḥ sārasamanvitaḥ na kasya cit dadan mārgam gaccha tāta uttarām diśam indre hi astrāṇi divyāni samastāni dhanaṃjayaс луком, в панцире, с мечом, как молчаливый мудрец, полный сущности, никому не уступая путь, иди, сын мой, на север; у Индры все божественные оружия, Дхананджая

वृत्रात् भीतैः तदा देवैः बलम् इन्द्रे समर्पितम् तानि एकस्थानि सर्वाणि ततः त्वम् प्रतिपत्स्यसेvṛtrāt bhītaiḥ tadā devaiḥ balam indre samarpitam tāni ekasthāni sarvāṇi tataḥ tvam pratipatsyaseкогда боги боялись Вритры, сила была вручена Индре; все они собраны в одном месте, и оттуда ты их получишь

शक्रम् एव प्रपद्यस्व स ते अस्त्राणि प्रदास्यति दीक्षितः अद्य एव गच्छ त्वम् द्रष्टुम् देवम् पुरंदरम्śakram eva prapadyasva sa te astrāṇi pradāsyati dīkṣitaḥ adya eva gaccha tvam draṣṭum devam puraṃdaramпредайся именно Шакре; он даст тебе оружие; уже сегодня, посвящённый, иди увидеть бога Пурандару

Translation

Юдхиштхира сказал: «У Бхишмы, Дроны, Крипы, Карны и Ашваттхамана сосредоточена вся наука оружия: они знают брахмическое, божественное и асурическое оружие, его применение и противодействие. Дурьодхана почтил их, поделился с ними, и теперь вся земля следует его власти. Наша опора — ты. Я получил от Кришны-Двайпаяны тайное знание; применённое правильно, оно освещает мир. Соединись с ним, обратись к суровой аскезе и иди на север. У Индры собраны все божественные оружия, вручённые ему богами из страха перед Вритрой. Предайся Шакре: он даст тебе оружие. Уже сегодня, посвящённый, иди увидеть Пурандару».

Commentary

Юдхиштхира ясно связывает победу с милостью свыше и личной дисциплиной. Арджуна должен искать оружие не как самостоятельный герой, а как слуга замысла, который превосходит человеческую силу.

Version

208b8a3505e7 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.38.1-3 NextVerse 3.38.14-18

Page between verses with