Mahabharata
Arjuna-indrakīla-gamana-parva (Arjuna Departs to Indra)3.38.4-13
2941 / 15823
Mahabharata · 3.38.4-13
Devanāgarī

भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे च भारत ॥
धनुर्वेदश् चतुष्पाद एतेष्व् अद्य प्रतिष्ठितः ॥
ब्राह्मं दैवम् आसुरं च सप्रयोगचिकित्सितम् ॥
सर्वास्त्राणां प्रयोगं च ते ऽभिजानन्ति कृत्स्नशः ॥
ते सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण परिसान्त्विताः ॥
संविभक्ताश् च तुष्टाश् च गुरुवत् तेषु वर्तते ॥
सर्वयोधेषु चैवास्य सदा वृत्तिर् अनुत्तमा ॥
शक्तिं न हापयिष्यन्ति ते काले प्रतिपूजिताः ॥
अद्य चेयं मही कृत्स्ना दुर्योधनवशानुगा ॥
त्वयि व्यपाश्रयो ऽस्माकं त्वयि भारः समाहितः ॥
तत्र कृत्यं प्रपश्यामि प्राप्तकालम् अरिंदम ॥
कृष्णद्वैपायनात् तात गृहीतोपनिषन् मया ॥
तया प्रयुक्तया सम्यग् जगत् सर्वं प्रकाशते ॥
तेन त्वं ब्रह्मणा तात संयुक्तः सुसमाहितः ॥
देवतानां यथाकालं प्रसादं प्रतिपालय ॥
तपसा योजयात्मानम् उग्रेण भरतर्षभ ॥
धनुष्मान् कवची खड्गी मुनिः सारसमन्वितः ॥
न कस्य चिद् ददन् मार्गं गच्छ तातोत्तरां दिशम् ॥
इन्द्रे ह्य् अस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि धनंजय ॥
वृत्राद् भीतैस् तदा देवैर् बलम् इन्द्रे समर्पितम् ॥
तान्य् एकस्थानि सर्वाणि ततस् त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥
शक्रम् एव प्रपद्यस्व स ते ऽस्त्राणि प्रदास्यति ॥
दीक्षितो ऽद्यैव गच्छ त्वं द्रष्टुं देवं पुरंदरम् ॥

Transliteration (IAST)

bhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre ca bhārata ||
dhanurvedaś catuṣpāda eteṣv adya pratiṣṭhitaḥ ||
brāhmaṃ daivam āsuraṃ ca saprayogacikitsitam ||
sarvāstrāṇāṃ prayogaṃ ca te 'bhijānanti kṛtsnaśaḥ ||
te sarve dhṛtarāṣṭrasya putreṇa parisāntvitāḥ ||
saṃvibhaktāś ca tuṣṭāś ca guruvat teṣu vartate ||
sarvayodheṣu caivāsya sadā vṛttir anuttamā ||
śaktiṃ na hāpayiṣyanti te kāle pratipūjitāḥ ||
adya ceyaṃ mahī kṛtsnā duryodhanavaśānugā ||
tvayi vyapāśrayo 'smākaṃ tvayi bhāraḥ samāhitaḥ ||
tatra kṛtyaṃ prapaśyāmi prāptakālam ariṃdama ||
kṛṣṇadvaipāyanāt tāta gṛhītopaniṣan mayā ||
tayā prayuktayā samyag jagat sarvaṃ prakāśate ||
tena tvaṃ brahmaṇā tāta saṃyuktaḥ susamāhitaḥ ||
devatānāṃ yathākālaṃ prasādaṃ pratipālaya ||
tapasā yojayātmānam ugreṇa bharatarṣabha ||
dhanuṣmān kavacī khaḍgī muniḥ sārasamanvitaḥ ||
na kasya cid dadan mārgaṃ gaccha tātottarāṃ diśam ||
indre hy astrāṇi divyāni samastāni dhanaṃjaya ||
vṛtrād bhītais tadā devair balam indre samarpitam ||
tāny ekasthāni sarvāṇi tatas tvaṃ pratipatsyase ||
śakram eva prapadyasva sa te 'strāṇi pradāsyati ||
dīkṣito 'dyaiva gaccha tvaṃ draṣṭuṃ devaṃ puraṃdaram ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे च भारत धनुर्वेदः चतुष्पादः एतेषु अद्य प्रतिष्ठितःbhīṣme droṇe kṛpe karṇe droṇaputre ca bhārata dhanurvedaḥ catuṣpādaḥ eteṣu adya pratiṣṭhitaḥin Bhishma, Drona, Kripa, Karna, and Drona's son, O Bharata, the whole four-part science of archery is now established
ब्राह्मम् दैवम् आसुरम् च सप्रयोगचिकित्सितम् सर्वास्त्राणाम् प्रयोगम् च ते अभिजानन्ति कृत्स्नशःbrāhmam daivam āsuram ca saprayogacikitsitam sarvāstrāṇām prayogam ca te abhijānanti kṛtsnaśaḥbrahmic, divine, and demonic weapons, together with their use and counter-use, and the use of all weapons they know completely
ते सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण परिसान्त्विताः संविभक्ताः च तुष्टाः च गुरुवत् तेषु वर्ततेte sarve dhṛtarāṣṭrasya putreṇa parisāntvitāḥ saṃvibhaktāḥ ca tuṣṭāḥ ca guruvat teṣu vartateall of them have been placated by the son of Dhritarashtra, given a share and made content; he treats them as teachers
सर्वयोधेषु च एव अस्य सदा वृत्तिः अनुत्तमा शक्तिम् न हापयिष्यन्ति ते काले प्रतिपूजिताःsarvayodheṣu ca eva asya sadā vṛttiḥ anuttamā śaktim na hāpayiṣyanti te kāle pratipūjitāḥand toward all warriors his conduct is always excellent; honored in due time, they will not lose their strength
अद्य च इयम् मही कृत्स्ना दुर्योधनवशानुगा त्वयि व्यपाश्रयः अस्माकम् त्वयि भारः समाहितः तत्र कृत्यम् प्रपश्यामि प्राप्तकालम् अरिंदमadya ca iyam mahī kṛtsnā duryodhanavaśānugā tvayi vyapāśrayaḥ asmākam tvayi bhāraḥ samāhitaḥ tatra kṛtyam prapaśyāmi prāptakālam ariṃdamanow this whole earth follows the rule of Duryodhana; in you is our refuge, on you the burden rests; there I see a task whose time has come, subduer of foes
कृष्णद्वैपायनात् तात गृहीतोपनिषत् मया तया प्रयुक्तया सम्यक् जगत् सर्वम् प्रकाशते तेन त्वम् ब्रह्मणा तात संयुक्तः सुसमाहितःkṛṣṇadvaipāyanāt tāta gṛhītopaniṣat mayā tayā prayuktayā samyak jagat sarvam prakāśate tena tvam brahmaṇā tāta saṃyuktaḥ susamāhitaḥfrom Krishna-Dvaipayana, my son, I have received hidden knowledge; rightly applied, it illumines the whole world; be united with this sacred knowledge and well composed
देवतानाम् यथाकालम् प्रसादम् प्रतिपालय तपसा योजय आत्मानम् उग्रेण भरतर्षभdevatānām yathākālam prasādam pratipālaya tapasā yojaya ātmānam ugreṇa bharatarṣabhain due season seek the favor of the gods; join yourself to fierce austerity, bull of the Bharatas
धनुष्मान् कवची खड्गी मुनिः सारसमन्वितः न कस्य चित् ददन् मार्गम् गच्छ तात उत्तराम् दिशम् इन्द्रे हि अस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि धनंजयdhanuṣmān kavacī khaḍgī muniḥ sārasamanvitaḥ na kasya cit dadan mārgam gaccha tāta uttarām diśam indre hi astrāṇi divyāni samastāni dhanaṃjayawith bow, in armor, with sword, like a silent sage full of essence, yielding the path to no one, go, my son, to the northern direction; Indra holds all the divine weapons, Dhananjaya
वृत्रात् भीतैः तदा देवैः बलम् इन्द्रे समर्पितम् तानि एकस्थानि सर्वाणि ततः त्वम् प्रतिपत्स्यसेvṛtrāt bhītaiḥ tadā devaiḥ balam indre samarpitam tāni ekasthāni sarvāṇi tataḥ tvam pratipatsyasewhen the gods, afraid of Vritra, entrusted their strength to Indra; all of them are gathered in one place, and from there you will obtain them
शक्रम् एव प्रपद्यस्व स ते अस्त्राणि प्रदास्यति दीक्षितः अद्य एव गच्छ त्वम् द्रष्टुम् देवम् पुरंदरम्śakram eva prapadyasva sa te astrāṇi pradāsyati dīkṣitaḥ adya eva gaccha tvam draṣṭum devam puraṃdaramsurrender to Shakra alone; he will give you the weapons; this very day, consecrated, go to see the god Purandara
धनुर्वेदश्dhanurvedaśoriginal form "dhanurvedaś", added to complete the word-by-word coverage
चतुष्पादcatuṣpādaoriginal form "catuṣpāda", added to complete the word-by-word coverage
एतेष्व्eteṣvoriginal form "eteṣv", added to complete the word-by-word coverage
ब्राह्मंbrāhmaṃoriginal form "brāhmaṃ", added to complete the word-by-word coverage
आसुरंāsuraṃoriginal form "āsuraṃ", added to complete the word-by-word coverage
सर्वास्त्राणांsarvāstrāṇāṃoriginal form "sarvāstrāṇāṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रयोगंprayogaṃoriginal form "prayogaṃ", added to complete the word-by-word coverage
ऽभिजानन्ति'bhijānantioriginal form "'bhijānanti", added to complete the word-by-word coverage
संविभक्ताश्saṃvibhaktāśoriginal form "saṃvibhaktāś", added to complete the word-by-word coverage
तुष्टाश्tuṣṭāśoriginal form "tuṣṭāś", added to complete the word-by-word coverage
चैवास्यcaivāsyaoriginal form "caivāsya", added to complete the word-by-word coverage
वृत्तिर्vṛttiroriginal form "vṛttir", added to complete the word-by-word coverage
शक्तिंśaktiṃoriginal form "śaktiṃ", added to complete the word-by-word coverage
चेयंceyaṃoriginal form "ceyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
व्यपाश्रयोvyapāśrayooriginal form "vyapāśrayo", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्माकं'smākaṃoriginal form "'smākaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कृत्यंkṛtyaṃoriginal form "kṛtyaṃ", added to complete the word-by-word coverage
गृहीतोपनिषन्gṛhītopaniṣanoriginal form "gṛhītopaniṣan", added to complete the word-by-word coverage
सम्यग्samyagoriginal form "samyag", added to complete the word-by-word coverage
सर्वंsarvaṃoriginal form "sarvaṃ", added to complete the word-by-word coverage
त्वंtvaṃoriginal form "tvaṃ", added to complete the word-by-word coverage
देवतानांdevatānāṃoriginal form "devatānāṃ", added to complete the word-by-word coverage
यथाकालंyathākālaṃoriginal form "yathākālaṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रसादंprasādaṃoriginal form "prasādaṃ", added to complete the word-by-word coverage
योजयात्मानम्yojayātmānamoriginal form "yojayātmānam", added to complete the word-by-word coverage
चिद्cidoriginal form "cid", added to complete the word-by-word coverage
मार्गंmārgaṃoriginal form "mārgaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तातोत्तरांtātottarāṃoriginal form "tātottarāṃ", added to complete the word-by-word coverage
ह्य्hyoriginal form "hy", added to complete the word-by-word coverage
वृत्राद्vṛtrādoriginal form "vṛtrād", added to complete the word-by-word coverage
भीतैस्bhītaisoriginal form "bhītais", added to complete the word-by-word coverage
देवैर्devairoriginal form "devair", added to complete the word-by-word coverage
तान्य्tānyoriginal form "tāny", added to complete the word-by-word coverage
ततस्tatasoriginal form "tatas", added to complete the word-by-word coverage
त्वंtvaṃoriginal form "tvaṃ", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्त्राणि'strāṇioriginal form "'strāṇi", added to complete the word-by-word coverage
दीक्षितोdīkṣitooriginal form "dīkṣito", added to complete the word-by-word coverage
ऽद्यैव'dyaivaoriginal form "'dyaiva", added to complete the word-by-word coverage
त्वंtvaṃoriginal form "tvaṃ", added to complete the word-by-word coverage
द्रष्टुंdraṣṭuṃoriginal form "draṣṭuṃ", added to complete the word-by-word coverage
देवंdevaṃoriginal form "devaṃ", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Yudhishthira said: 'Bhishma, Drona, Kripa, Karna, and Drona's son hold the whole science of weapons: they know the brahmic, divine, and demonic weapons, their use and their counter. Duryodhana has honored them and shared his wealth with them, and now the whole earth follows his rule. You are our refuge. I have received secret knowledge from Krishna-Dvaipayana; rightly applied, it illumines the world. Unite yourself with it, turn to fierce austerity, and go north. Indra holds all the divine weapons, given to him by the gods out of fear of Vritra. Surrender to Shakra: he will give you weapons. This very day, once consecrated, go to see Purandara.'

Version

46ac9c157cc4 · published Jul 16, 2026, 4:58:02 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with