Mahabharata 3.38.36-45

Арджуна-индракила-гамана-парва: Арджуна уходит к Индре · Verse 3.38.36-45

2945 / 3756

Mahabharata · 3.38.36-45

॥

Devanāgarī

तम् उवाच ततः प्रीतः स द्विजः प्रहसन्न् इव ॥
वरं वृणीष्व भद्रं ते शक्रो ऽहम् अरिसूदन ॥
एवम् उक्तः प्रत्युवाच सहस्राक्षं धनंजयः ॥
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा शूरः कुरुकुलोद्वहः ॥
ईप्सितो ह्य् एष मे कामो वरं चैनं प्रयच्छ मे ॥
त्वत्तो ऽद्य भगवन्न् अस्त्रं कृत्स्नम् इच्छामि वेदितुम् ॥
प्रत्युवाच महेन्द्रस् तं प्रीतात्मा प्रहसन्न् इव ॥
इह प्राप्तस्य किं कार्यम् अस्त्रैस् तव धनंजय ॥
कामान् वृणीष्व लोकांश् च प्राप्तो ऽसि परमां गतिम् ॥
एवम् उक्तः प्रत्युवाच सहस्राक्षं धनंजयः ॥
न लोकान् न पुनः कामान् न देवत्वं कुतः सुखम् ॥
न च सर्वामरैश्वर्यं कामये त्रिदशाधिप ॥
भ्रातॄंस् तान् विपिने त्यक्त्वा वैरम् अप्रतियात्य च ॥
अकीर्तिं सर्वलोकेषु गच्छेयं शाश्वतीः समाः ॥
एवम् उक्तः प्रत्युवाच वृत्रहा पाण्डुनन्दनम् ॥
सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा सर्वलोकनमस्कृतः ॥
यदा द्रक्ष्यसि भूतेशं त्र्यक्षं शूलधरं शिवम् ॥
तदा दातास्मि ते तात दिव्यान्य् अस्त्राणि सर्वशः ॥
क्रियतां दर्शने यत्नो देवस्य परमेष्ठिनः ॥
दर्शनात् तस्य कौन्तेय संसिद्धः स्वर्गम् एष्यसि ॥
इत्य् उक्त्वा फल्गुनं शक्रो जगामादर्शनं ततः ॥
अर्जुनो ऽप्य् अथ तत्रैव तस्थौ योगसमन्वितः ॥

Transliteration (IAST)

tam uvāca tataḥ prītaḥ sa dvijaḥ prahasann iva ||
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te śakro 'ham arisūdana ||
evam uktaḥ pratyuvāca sahasrākṣaṃ dhanaṃjayaḥ ||
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā śūraḥ kurukulodvahaḥ ||
īpsito hy eṣa me kāmo varaṃ cainaṃ prayaccha me ||
tvatto 'dya bhagavann astraṃ kṛtsnam icchāmi veditum ||
pratyuvāca mahendras taṃ prītātmā prahasann iva ||
iha prāptasya kiṃ kāryam astrais tava dhanaṃjaya ||
kāmān vṛṇīṣva lokāṃś ca prāpto 'si paramāṃ gatim ||
evam uktaḥ pratyuvāca sahasrākṣaṃ dhanaṃjayaḥ ||
na lokān na punaḥ kāmān na devatvaṃ kutaḥ sukham ||
na ca sarvāmaraiśvaryaṃ kāmaye tridaśādhipa ||
bhrātṝṃs tān vipine tyaktvā vairam apratiyātya ca ||
akīrtiṃ sarvalokeṣu gaccheyaṃ śāśvatīḥ samāḥ ||
evam uktaḥ pratyuvāca vṛtrahā pāṇḍunandanam ||
sāntvayañ ślakṣṇayā vācā sarvalokanamaskṛtaḥ ||
yadā drakṣyasi bhūteśaṃ tryakṣaṃ śūladharaṃ śivam ||
tadā dātāsmi te tāta divyāny astrāṇi sarvaśaḥ ||
kriyatāṃ darśane yatno devasya parameṣṭhinaḥ ||
darśanāt tasya kaunteya saṃsiddhaḥ svargam eṣyasi ||
ity uktvā phalgunaṃ śakro jagāmādarśanaṃ tataḥ ||
arjuno 'py atha tatraiva tasthau yogasamanvitaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तम् उवाच ततः प्रीतः स द्विजः प्रहसन् इव वरम् वृणीष्व भद्रम् ते शक्रः अहम् अरिसूदनtam uvāca tataḥ prītaḥ sa dvijaḥ prahasan iva varam vṛṇīṣva bhadram te śakraḥ aham arisūdanaтогда тот дваждырождённый, довольный и как бы улыбаясь, сказал ему: выбери дар, благо тебе; я Шакра, губитель врагов

एवम् उक्तः प्रत्युवाच सहस्राक्षम् धनंजयः प्राञ्जलिः प्रणतः भूत्वा शूरः कुरुकुलोद्वहःevam uktaḥ pratyuvāca sahasrākṣam dhanaṃjayaḥ prāñjaliḥ praṇataḥ bhūtvā śūraḥ kurukulodvahaḥтак сказанному Тысячеокому Дхананджая ответил, сложив ладони и поклонившись, герой, возвышающий род Куру

ईप्सितः हि एष मे कामः वरम् च एनम् प्रयच्छ मे त्वत्तः अद्य भगवन् अस्त्रम् कृत्स्नम् इच्छामि वेदितुम्īpsitaḥ hi eṣa me kāmaḥ varam ca enam prayaccha me tvattaḥ adya bhagavan astram kṛtsnam icchāmi veditumэто и есть моё желанное желание; дай мне этот дар: от тебя, Бхагаван, я сегодня хочу узнать всё оружие

प्रत्युवाच महेन्द्रः तम् प्रीतात्मा प्रहसन् इव इह प्राप्तस्य किम् कार्यम् अस्त्रैः तव धनंजय कामान् वृणीष्व लोकान् च प्राप्तः असि परमाम् गतिम्pratyuvāca mahendraḥ tam prītātmā prahasan iva iha prāptasya kim kāryam astraiḥ tava dhanaṃjaya kāmān vṛṇīṣva lokān ca prāptaḥ asi paramām gatimМахендра ответил ему, довольный в душе и словно улыбаясь: зачем тебе оружие, когда ты пришёл сюда, Дхананджая; выбирай желания и миры, ты достиг высшей цели

एवम् उक्तः प्रत्युवाच सहस्राक्षम् धनंजयः न लोकान् न पुनः कामान् न देवत्वम् कुतः सुखम्evam uktaḥ pratyuvāca sahasrākṣam dhanaṃjayaḥ na lokān na punaḥ kāmān na devatvam kutaḥ sukhamтак сказанному Тысячеокому Дхананджая ответил: ни миров, ни желаний, ни божественного состояния, откуда же счастье

न च सर्वामरैश्वर्यम् कामये त्रिदशाधिप भ्रातॄन् तान् विपिने त्यक्त्वा वैरम् अप्रतियात्य च अकीर्तिम् सर्वलोकेषु गच्छेयम् शाश्वतीः समाःna ca sarvāmaraiśvaryam kāmaye tridaśādhipa bhrātṝn tān vipine tyaktvā vairam apratiyātya ca akīrtim sarvalokeṣu gaccheyam śāśvatīḥ samāḥи не желаю власти над всеми бессмертными, владыка тридцати; оставив братьев в лесу и не ответив на вражду, я на вечные годы получил бы бесславие во всех мирах

एवम् उक्तः प्रत्युवाच वृत्रहा पाण्डुनन्दनम् सान्त्वयन् श्लक्ष्णया वाचा सर्वलोकनमस्कृतःevam uktaḥ pratyuvāca vṛtrahā pāṇḍunandanam sāntvayan ślakṣṇayā vācā sarvalokanamaskṛtaḥтак сказанному сыну Панду Вритрахан ответил, утешая мягкой речью, почитаемый всеми мирами

यदा द्रक्ष्यसि भूतेशम् त्र्यक्षम् शूलधरम् शिवम् तदा दाता अस्मि ते तात दिव्यानि अस्त्राणि सर्वशःyadā drakṣyasi bhūteśam tryakṣam śūladharam śivam tadā dātā asmi te tāta divyāni astrāṇi sarvaśaḥкогда ты увидишь владыку существ, трёхокого Шиву, держащего копьё, тогда, сын мой, я дам тебе все божественные оружия

क्रियताम् दर्शने यत्नः देवस्य परमेष्ठिनः दर्शनात् तस्य कौन्तेय संसिद्धः स्वर्गम् एष्यसिkriyatām darśane yatnaḥ devasya parameṣṭhinaḥ darśanāt tasya kaunteya saṃsiddhaḥ svargam eṣyasiпусть будет приложено усилие ради видения высшего бога; от его видения, Каунтея, достигнув совершенства, ты пойдёшь в небо

इति उक्त्वा फल्गुनम् शक्रः जगाम अदर्शनम् ततः अर्जुनः अपि अथ तत्र एव तस्थौ योगसमन्वितःiti uktvā phalgunam śakraḥ jagāma adarśanam tataḥ arjunaḥ api atha tatra eva tasthau yogasamanvitaḥсказав так Пхалгуне, Шакра исчез; а Арджуна остался там же, соединённый с йогой

Translation

Аскет улыбнулся: «Выбери дар; я Шакра». Арджуна поклонился и сказал: «Я хочу от тебя узнать всё оружие». Индра предложил ему миры и наслаждения, но Арджуна ответил: «Я не желаю ни миров, ни желаний, ни божественного состояния, ни власти над бессмертными. Если я оставлю братьев в лесу и не отвечу на вражду, бесславие настигнет меня во всех мирах». Тогда Индра сказал: «Когда увидишь трёхокого Шиву, владыку существ, я дам тебе все божественные оружия. Стремись к его దర్శению». Сказав это, Шакра исчез, а Арджуна остался в йоге.

Commentary

Арджуна отвергает рай, наслаждение и даже божественное могущество, если они требуют оставить долг перед братьями. Его аскеза становится направленной к Шиве: милость одного дева открывает путь к силе, нужной для служения дхарме.

Version

73882f88eaa6 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.38.26-35 NextVerse 3.39.1-7

Page between verses with