Mahabharata 3.38.26-35

Арджуна-индракила-гамана-парва: Арджуна уходит к Индре · Verse 3.38.26-35

2944 / 3756

Mahabharata · 3.38.26-35

॥

Devanāgarī

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भ्रातॄन् धौम्यं च पाण्डवः ॥
प्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृह्य रुचिरं धनुः ॥
तस्य मार्गाद् अपाक्रामन् सर्वभूतानि गच्छतः ॥
युक्तस्यैन्द्रेण योगेन पराक्रान्तस्य शुष्मिणः ॥
सो ऽगच्छत् पर्वतं पुण्यम् एकाह्नैव महामनाः ॥
मनोजवगतिर् भूत्वा योगयुक्तो यथानिलः ॥
हिमवन्तम् अतिक्रम्य गन्धमादनम् एव च ॥
अत्यक्रामत् स दुर्गाणि दिवारात्रम् अतन्द्रितः ॥
इन्द्रकीलं समासाद्य ततो ऽतिष्ठद् धनंजयः ॥
अन्तरिक्षे हि शुश्राव तिष्ठेति स वचस् तदा ॥
ततो ऽपश्यत् सव्यसाची वृक्षमूले तपस्विनम् ॥
ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानं पिङ्गलं जटिलं कृशम् ॥
सो ऽब्रवीद् अर्जुनं तत्र स्थितं दृष्ट्वा महातपाः ॥
कस् त्वं तातेह संप्राप्तो धनुष्मान् कवची शरी ॥
निबद्धासितलत्राणः क्षत्रधर्मम् अनुव्रतः ॥
नेह शस्त्रेण कर्तव्यं शान्तानाम् अयम् आलयः ॥
विनीतक्रोधहर्षाणां ब्राह्मणानां तपस्विनाम् ॥
नेहास्ति धनुषा कार्यं न संग्रामेण कर्हि चित् ॥
निक्षिपैतद् धनुस् तात प्राप्तो ऽसि परमां गतिम् ॥
इत्य् अनन्तौजसं वीरं यथा चान्यं पृथग्जनम् ॥
तथा वाचम् अथाभीक्ष्णं ब्राह्मणो ऽर्जुनम् अब्रवीत् ॥
न चैनं चालयाम् आस धैर्यात् सुदृढनिश्चयम् ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bhrātṝn dhaumyaṃ ca pāṇḍavaḥ ||
prātiṣṭhata mahābāhuḥ pragṛhya ruciraṃ dhanuḥ ||
tasya mārgād apākrāman sarvabhūtāni gacchataḥ ||
yuktasyaindreṇa yogena parākrāntasya śuṣmiṇaḥ ||
so 'gacchat parvataṃ puṇyam ekāhnaiva mahāmanāḥ ||
manojavagatir bhūtvā yogayukto yathānilaḥ ||
himavantam atikramya gandhamādanam eva ca ||
atyakrāmat sa durgāṇi divārātram atandritaḥ ||
indrakīlaṃ samāsādya tato 'tiṣṭhad dhanaṃjayaḥ ||
antarikṣe hi śuśrāva tiṣṭheti sa vacas tadā ||
tato 'paśyat savyasācī vṛkṣamūle tapasvinam ||
brāhmyā śriyā dīpyamānaṃ piṅgalaṃ jaṭilaṃ kṛśam ||
so 'bravīd arjunaṃ tatra sthitaṃ dṛṣṭvā mahātapāḥ ||
kas tvaṃ tāteha saṃprāpto dhanuṣmān kavacī śarī ||
nibaddhāsitalatrāṇaḥ kṣatradharmam anuvrataḥ ||
neha śastreṇa kartavyaṃ śāntānām ayam ālayaḥ ||
vinītakrodhaharṣāṇāṃ brāhmaṇānāṃ tapasvinām ||
nehāsti dhanuṣā kāryaṃ na saṃgrāmeṇa karhi cit ||
nikṣipaitad dhanus tāta prāpto 'si paramāṃ gatim ||
ity anantaujasaṃ vīraṃ yathā cānyaṃ pṛthagjanam ||
tathā vācam athābhīkṣṇaṃ brāhmaṇo 'rjunam abravīt ||
na cainaṃ cālayām āsa dhairyāt sudṛḍhaniścayam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततः प्रदक्षिणम् कृत्वा भ्रातॄन् धौम्यम् च पाण्डवः प्रातिष्ठत महाबाहुः प्रगृह्य रुचिरम् धनुःtataḥ pradakṣiṇam kṛtvā bhrātṝn dhaumyam ca pāṇḍavaḥ prātiṣṭhata mahābāhuḥ pragṛhya ruciram dhanuḥзатем Пандава, обойдя справа братьев и Дхаумью, могучерукий выступил, взяв прекрасный лук

तस्य मार्गात् अपाक्रामन् सर्वभूतानि गच्छतः युक्तस्य ऐन्द्रेण योगेन पराक्रान्तस्य शुष्मिणःtasya mārgāt apākrāman sarvabhūtāni gacchataḥ yuktasya aindreṇa yogena parākrāntasya śuṣmiṇaḥс его пути отступали все существа, когда он шёл, соединённый с индрийской йогой, могучий и пылающий силой

सः अगच्छत् पर्वतम् पुण्यम् एकाह्ना एव महामनाः मनोजवगतिः भूत्वा योगयुक्तः यथा अनिलःsaḥ agacchat parvatam puṇyam ekāhnā eva mahāmanāḥ manojavagatiḥ bhūtvā yogayuktaḥ yathā anilaḥвеликий духом, став быстрым как мысль, соединённый с йогой, как ветер, за один день пришёл к святой горе

हिमवन्तम् अतिक्रम्य गन्धमादनम् एव च अत्यक्रामत् स दुर्गाणि दिवारात्रम् अतन्द्रितःhimavantam atikramya gandhamādanam eva ca atyakrāmat sa durgāṇi divārātram atandritaḥперейдя Химават и Гандхамадану, он преодолел трудные места днём и ночью, не утомляясь

इन्द्रकीलम् समासाद्य ततः अतिष्ठत् धनंजयः अन्तरिक्षे हि शुश्राव तिष्ठ इति स वचः तदाindrakīlam samāsādya tataḥ atiṣṭhat dhanaṃjayaḥ antarikṣe hi śuśrāva tiṣṭha iti sa vacaḥ tadāдостигнув Индракилы, Дхананджая остановился; тогда он услышал в воздухе слово: стой

ततः अपश्यत् सव्यसाची वृक्षमूले तपस्विनम् ब्राह्म्या श्रिया दीप्यमानम् पिङ्गलम् जटिलम् कृशम्tataḥ apaśyat savyasācī vṛkṣamūle tapasvinam brāhmyā śriyā dīpyamānam piṅgalam jaṭilam kṛśamтогда Савьясачин увидел у корня дерева аскета, сияющего брахмическим блеском, рыжеватого, с джата, худого

सः अब्रवीत् अर्जुनम् तत्र स्थितम् दृष्ट्वा महातपाः कः त्वम् तात इह संप्राप्तः धनुष्मान् कवची शरी निबद्धासितलत्राणः क्षत्रधर्मम् अनुव्रतःsaḥ abravīt arjunam tatra sthitam dṛṣṭvā mahātapāḥ kaḥ tvam tāta iha saṃprāptaḥ dhanuṣmān kavacī śarī nibaddhāsitalatrāṇaḥ kṣatradharmam anuvrataḥвеликий аскет, увидев стоящего там Арджуну, сказал: кто ты, сын мой, пришедший сюда с луком, панцирем, стрелами, мечом и защитами рук, следующий кшатрийской дхарме

न इह शस्त्रेण कर्तव्यम् शान्तानाम् अयम् आलयः विनीतक्रोधहर्षाणाम् ब्राह्मणानाम् तपस्विनाम्na iha śastreṇa kartavyam śāntānām ayam ālayaḥ vinītakrodhaharṣāṇām brāhmaṇānām tapasvināmздесь нечего делать оружием; это обитель умиротворённых брахманов-аскетов, у которых смирены гнев и радость

न इह अस्ति धनुषा कार्यम् न संग्रामेण कर्हि चित् निक्षिप एतत् धनुः तात प्राप्तः असि परमाम् गतिम्na iha asti dhanuṣā kāryam na saṃgrāmeṇa karhi cit nikṣipa etat dhanuḥ tāta prāptaḥ asi paramām gatimздесь нет дела для лука и никогда для сражения; оставь этот лук, сын мой, ты достиг высшей цели

इति अनन्तौजसम् वीरम् यथा च अन्यम् पृथग्जनम् तथा वाचम् अथ अभीक्ष्णम् ब्राह्मणः अर्जुनम् अब्रवीत् न च एनम् चालयाम् आस धैर्यात् सुदृढनिश्चयम्iti anantaujasam vīram yathā ca anyam pṛthagjanam tathā vācam atha abhīkṣṇam brāhmaṇaḥ arjunam abravīt na ca enam cālayām āsa dhairyāt sudṛḍhaniścayamтак брахман снова и снова говорил Арджуне, герою бесконечной силы, словно обычному человеку; но не поколебал его из стойкости и твёрдой решимости

Translation

Арджуна обошёл справа братьев и Дхаумью, взял лук и отправился. Все существа расступались перед ним. Соединённый с йогой Индры, быстрый как мысль, он за один день достиг святой горы, перешёл Химават и Гандхамадану и пришёл к Индракиле. Там он услышал в воздухе: «Стой». У корня дерева он увидел худого аскета с джата, сияющего брахмическим блеском. Тот спросил, зачем Арджуна пришёл с оружием в обитель мирных брахманов, и велел оставить лук. Но Арджуна не поколебался.

Commentary

Испытание начинается с вопроса о совместимости оружия и святости. Арджуна не бросает лук, потому что его оружие не ради насилия: оно должно послужить восстановлению дхармы.

Version

8639966d3d44 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.38.19-25 NextVerse 3.38.36-45

Page between verses with