Mahabharata 3.40.17-35

Киратарджуния-парва: Шива испытывает Арджуну · Verse 3.40.17-35

2951 / 3756

Mahabharata · 3.40.17-35

॥

Devanāgarī

ददर्शाथ ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम् ॥
किरातवेषप्रच्छन्नं स्त्रीसहायम् अमित्रहा ॥
तम् अब्रवीत् प्रीतमनाः कौन्तेयः प्रहसन्न् इव ॥
को भवान् अटते शून्ये वने स्त्रीगणसंवृतः ॥
न त्वम् अस्मिन् वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ ॥
किमर्थं च त्वया विद्धो मृगो ऽयं मत्परिग्रहः ॥
मयाभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसो ऽयम् इहागतः ॥
कामात् परिभवाद् वापि न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥
न ह्य् एष मृगयाधर्मो यस् त्वयाद्य कृतो मयि ॥
तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात् पर्वताश्रय ॥
इत्य् उक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्न् इव ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनम् ॥
ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वम् एव परिग्रहः ॥
ममैव च प्रहारेण जीविताद् व्यवरोपितः ॥
दोषान् स्वान् नार्हसे ऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः ॥
अभिषक्तो ऽस्मि मन्दात्मन् न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥
स्थिरो भवस्व मोक्ष्यामि सायकान् अशनीन् इव ॥
घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वम् अपि सायकान् ॥
ततस् तौ तत्र संरब्धौ गर्जमानौ मुहुर् मुहुः ॥
शरैर् आशीविषाकारैस् ततक्षाते परस्परम् ॥
ततो ऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत् ॥
तत् प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरः ॥
मुहूर्तं शरवर्षं तत् प्रतिगृह्य पिनाकधृक् ॥
अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥
स दृष्ट्वा बाणवर्षं तन् मोघीभूतं धनंजयः ॥
परमं विस्मयं चक्रे साधु साध्व् इति चाब्रवीत् ॥
अहो ऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखरालयः ॥
गाण्डीवमुक्तान् नाराचान् प्रतिगृह्णात्य् अविह्वलः ॥
को ऽयं देवो भवेत् साक्षाद् रुद्रो यक्षः सुरेश्वरः ॥
विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागमः ॥
न हि मद्बाणजालानाम् उत्सृष्टानां सहस्रशः ॥
शक्तो ऽन्यः सहितुं वेगम् ऋते देवं पिनाकिनम् ॥
देवो वा यदि वा यक्षो रुद्राद् अन्यो व्यवस्थितः ॥
अहम् एनं शरैस् तीक्ष्णैर् नयामि यमसादनम् ॥
ततो हृष्टमना जिष्णुर् नाराचान् मर्मभेदिनः ॥
व्यसृजच् छतधा राजन् मयूखान् इव भास्करः ॥
तान् प्रसन्नेन मनसा भगवांल् लोकभावनः ॥
शूलपाणिः प्रत्यगृह्णाच् छिलावर्षम् इवाचलः ॥
क्षणेन क्षीणबाणो ऽथ संवृत्तः फल्गुनस् तदा ॥
वित्रासं च जगामाथ तं दृष्ट्वा शरसंक्षयम् ॥

Transliteration (IAST)

dadarśātha tato jiṣṇuḥ puruṣaṃ kāñcanaprabham ||
kirātaveṣapracchannaṃ strīsahāyam amitrahā ||
tam abravīt prītamanāḥ kaunteyaḥ prahasann iva ||
ko bhavān aṭate śūnye vane strīgaṇasaṃvṛtaḥ ||
na tvam asmin vane ghore bibheṣi kanakaprabha ||
kimarthaṃ ca tvayā viddho mṛgo 'yaṃ matparigrahaḥ ||
mayābhipannaḥ pūrvaṃ hi rākṣaso 'yam ihāgataḥ ||
kāmāt paribhavād vāpi na me jīvan vimokṣyase ||
na hy eṣa mṛgayādharmo yas tvayādya kṛto mayi ||
tena tvāṃ bhraṃśayiṣyāmi jīvitāt parvatāśraya ||
ity uktaḥ pāṇḍaveyena kirātaḥ prahasann iva ||
uvāca ślakṣṇayā vācā pāṇḍavaṃ savyasācinam ||
mamaivāyaṃ lakṣyabhūtaḥ pūrvam eva parigrahaḥ ||
mamaiva ca prahāreṇa jīvitād vyavaropitaḥ ||
doṣān svān nārhase 'nyasmai vaktuṃ svabaladarpitaḥ ||
abhiṣakto 'smi mandātman na me jīvan vimokṣyase ||
sthiro bhavasva mokṣyāmi sāyakān aśanīn iva ||
ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvam api sāyakān ||
tatas tau tatra saṃrabdhau garjamānau muhur muhuḥ ||
śarair āśīviṣākārais tatakṣāte parasparam ||
tato 'rjunaḥ śaravarṣaṃ kirāte samavāsṛjat ||
tat prasannena manasā pratijagrāha śaṃkaraḥ ||
muhūrtaṃ śaravarṣaṃ tat pratigṛhya pinākadhṛk ||
akṣatena śarīreṇa tasthau girir ivācalaḥ ||
sa dṛṣṭvā bāṇavarṣaṃ tan moghībhūtaṃ dhanaṃjayaḥ ||
paramaṃ vismayaṃ cakre sādhu sādhv iti cābravīt ||
aho 'yaṃ sukumārāṅgo himavacchikharālayaḥ ||
gāṇḍīvamuktān nārācān pratigṛhṇāty avihvalaḥ ||
ko 'yaṃ devo bhavet sākṣād rudro yakṣaḥ sureśvaraḥ ||
vidyate hi giriśreṣṭhe tridaśānāṃ samāgamaḥ ||
na hi madbāṇajālānām utsṛṣṭānāṃ sahasraśaḥ ||
śakto 'nyaḥ sahituṃ vegam ṛte devaṃ pinākinam ||
devo vā yadi vā yakṣo rudrād anyo vyavasthitaḥ ||
aham enaṃ śarais tīkṣṇair nayāmi yamasādanam ||
tato hṛṣṭamanā jiṣṇur nārācān marmabhedinaḥ ||
vyasṛjac chatadhā rājan mayūkhān iva bhāskaraḥ ||
tān prasannena manasā bhagavāṃl lokabhāvanaḥ ||
śūlapāṇiḥ pratyagṛhṇāc chilāvarṣam ivācalaḥ ||
kṣaṇena kṣīṇabāṇo 'tha saṃvṛttaḥ phalgunas tadā ||
vitrāsaṃ ca jagāmātha taṃ dṛṣṭvā śarasaṃkṣayam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ददर्श अथ ततः जिष्णुः पुरुषम् काञ्चनप्रभम् किरातवेषप्रच्छन्नम् स्त्रीसहायम् अमित्रहा तम् अब्रवीत् प्रीतमनाः कौन्तेयः प्रहसन् इवdadarśa atha tataḥ jiṣṇuḥ puruṣam kāñcanaprabham kirātaveṣapracchannam strīsahāyam amitrahā tam abravīt prītamanāḥ kaunteyaḥ prahasan ivaзатем Джишну, губитель врагов, увидел человека золотого сияния, скрытого в облике кирата, сопровождаемого женщинами; Каунтея с радостным умом, словно улыбаясь, сказал ему

कः भवान् अटते शून्ये वने स्त्रीगणसंवृतः न त्वम् अस्मिन् वने घोरे बिभेषि कनकप्रभkaḥ bhavān aṭate śūnye vane strīgaṇasaṃvṛtaḥ na tvam asmin vane ghore bibheṣi kanakaprabhaкто ты, ходящий в пустом лесу, окружённый множеством женщин; ты не боишься в этом страшном лесу, золотосияющий

किमर्थम् च त्वया विद्धः मृगः अयम् मत्परिग्रहः मया अभिपन्नः पूर्वम् हि राक्षसः अयम् इह आगतःkimartham ca tvayā viddhaḥ mṛgaḥ ayam matparigrahaḥ mayā abhipannaḥ pūrvam hi rākṣasaḥ ayam iha āgataḥи зачем тобой поражён этот зверь, моя добыча; ведь этот ракшас, пришедший сюда, прежде был настигнут мной

कामात् परिभवात् वा अपि न मे जीवन् विमोक्ष्यसे न हि एष मृगयाधर्मः यः त्वया अद्य कृतः मयि तेन त्वाम् भ्रंशयिष्यामि जीवितात् पर्वताश्रयkāmāt paribhavāt vā api na me jīvan vimokṣyase na hi eṣa mṛgayādharmaḥ yaḥ tvayā adya kṛtaḥ mayi tena tvām bhraṃśayiṣyāmi jīvitāt parvatāśrayaиз желания или презрения ты живым от меня не освободишься; ведь это не охотничья дхарма, которую ты сегодня совершил против меня; за это я лишу тебя жизни, обитатель гор

इति उक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन् इव उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवम् सव्यसाचिनम्iti uktaḥ pāṇḍaveyena kirātaḥ prahasan iva uvāca ślakṣṇayā vācā pāṇḍavam savyasācinamтак сказанному Пандавой кирата, словно улыбаясь, мягкой речью сказал Пандаву Савьясачину

मम एव अयम् लक्ष्यभूतः पूर्वम् एव परिग्रहः मम एव च प्रहारेण जीवितात् व्यवरोपितःmama eva ayam lakṣyabhūtaḥ pūrvam eva parigrahaḥ mama eva ca prahāreṇa jīvitāt vyavaropitaḥон был именно моей целью и прежде моей добычей; именно моим ударом он был лишён жизни

दोषान् स्वान् न अर्हसे अन्यस्मै वक्तुम् स्वबलदर्पितः अभिषक्तः अस्मि मन्दात्मन् न मे जीवन् विमोक्ष्यसेdoṣān svān na arhase anyasmai vaktum svabaladarpitaḥ abhiṣaktaḥ asmi mandātman na me jīvan vimokṣyaseты не должен говорить другому о собственных проступках, опьянённый своей силой; ты бросил мне вызов, глупец, живым от меня не освободишься

स्थिरः भवस्व मोक्ष्यामि सायकान् अशनीन् इव घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वम् अपि सायकान्sthiraḥ bhavasva mokṣyāmi sāyakān aśanīn iva ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvam api sāyakānстой крепко; я выпущу стрелы, подобные молниям; напрягись всей силой и ты тоже выпускай стрелы

ततः तौ तत्र संरब्धौ गर्जमानौ मुहुः मुहुः शरैः आशीविषाकारैः ततक्षाते परस्परम्tataḥ tau tatra saṃrabdhau garjamānau muhuḥ muhuḥ śaraiḥ āśīviṣākāraiḥ tatakṣāte parasparamзатем они оба там разъярились, снова и снова рыча, и стрелами вида ядовитых змей стали рассекать друг друга

ततः अर्जुनः शरवर्षम् किराते समवासृजत् तत् प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरःtataḥ arjunaḥ śaravarṣam kirāte samavāsṛjat tat prasannena manasā pratijagrāha śaṃkaraḥзатем Арджуна выпустил дождь стрел в кирата; Шанкара принял его со спокойным умом

मुहूर्तम् शरवर्षम् तत् प्रतिगृह्य पिनाकधृक् अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिः इव अचलःmuhūrtam śaravarṣam tat pratigṛhya pinākadhṛk akṣatena śarīreṇa tasthau giriḥ iva acalaḥприняв этот дождь стрел некоторое время, держатель Пинаки стоял с невредимым телом, как неподвижная гора

स दृष्ट्वा बाणवर्षम् तत् मोघीभूतम् धनंजयः परमम् विस्मयम् चक्रे साधु साधु इति च अब्रवीत्sa dṛṣṭvā bāṇavarṣam tat moghībhūtam dhanaṃjayaḥ paramam vismayam cakre sādhu sādhu iti ca abravītувидев, что этот дождь стрел стал тщетным, Дхананджая крайне изумился и сказал: хорошо, хорошо

अहो अयम् सुकुमाराङ्गः हिमवच्छिखरआलयः गाण्डीवमुक्तान् नाराचान् प्रतिगृह्णाति अविह्वलःaho ayam sukumārāṅgaḥ himavacchikharaālayaḥ gāṇḍīvamuktān nārācān pratigṛhṇāti avihvalaḥо, этот нежнотелый обитатель вершины Химавата принимает выпущенные из Гандивы стрелы, не смущаясь

कः अयम् देवः भवेत् साक्षात् रुद्रः यक्षः सुरेश्वरः विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानाम् समागमःkaḥ ayam devaḥ bhavet sākṣāt rudraḥ yakṣaḥ sureśvaraḥ vidyate hi giriśreṣṭhe tridaśānām samāgamaḥкто это может быть: сам бог, Рудра, якша или владыка богов; ведь на лучшей горе бывает собрание тридцати богов

न हि मद्बाणजालानाम् उत्सृष्टानाम् सहस्रशः शक्तः अन्यः सहितुम् वेगम् ऋते देवम् पिनाकिनम्na hi madbāṇajālānām utsṛṣṭānām sahasraśaḥ śaktaḥ anyaḥ sahitum vegam ṛte devam pinākinamведь никто другой не способен выдержать силу тысячами выпущенных сетей моих стрел, кроме бога Пинакина

देवः वा यदि वा यक्षः रुद्रात् अन्यः व्यवस्थितः अहम् एनम् शरैः तीक्ष्णैः नयामि यमसादनम्devaḥ vā yadi vā yakṣaḥ rudrāt anyaḥ vyavasthitaḥ aham enam śaraiḥ tīkṣṇaiḥ nayāmi yamasādanamесли это бог или якша, стоящий здесь иной, чем Рудра, я острыми стрелами отправлю его в обитель Ямы

ततः हृष्टमनाः जिष्णुः नाराचान् मर्मभेदिनः व्यसृजत् शतधा राजन् मयूखान् इव भास्करःtataḥ hṛṣṭamanāḥ jiṣṇuḥ nārācān marmabhedinaḥ vyasṛjat śatadhā rājan mayūkhān iva bhāskaraḥзатем радостный умом Джишну выпустил сотнями смертоносные нарачи, о царь, словно солнце лучи

तान् प्रसन्नेन मनसा भगवान् लोकभावनः शूलपाणिः प्रत्यगृह्णात् शिलावर्षम् इव अचलःtān prasannena manasā bhagavān lokabhāvanaḥ śūlapāṇiḥ pratyagṛhṇāt śilāvarṣam iva acalaḥих Бхагаван, творец миров, держащий копьё, со спокойным умом принял, как неподвижная гора дождь камней

क्षणेन क्षीणबाणः अथ संवृत्तः फल्गुनः तदा वित्रासम् च जगाम अथ तम् दृष्ट्वा शरसंक्षयम्kṣaṇena kṣīṇabāṇaḥ atha saṃvṛttaḥ phalgunaḥ tadā vitrāsam ca jagāma atha tam dṛṣṭvā śarasaṃkṣayamв мгновение Пхалгуна тогда оказался с исчерпанными стрелами и, увидев это истощение стрел, пришёл в тревогу

Translation

Арджуна увидел золотосияющего кирата с женщинами и спросил, кто он такой. Он обвинил его в нарушении охотничьей дхармы: вепрь был его добычей. Кирата ответил, что добыча была его, и вызвал Арджуну на бой. Они стали осыпать друг друга стрелами. Арджуна выпустил ливень стрел, но Шанкара принимал их невредимо, как гора. Арджуна изумился: «Кто это — бог, Рудра, якша? Никто, кроме Пинакина, не выдержал бы моих стрел». Он снова выпустил сотни нарачей, но Бхагаван принял их спокойно. Вскоре стрелы Арджуны иссякли.

Commentary

Арджуна уже начинает распознавать божественную природу противника, но ещё продолжает бой. Так проявляется граница человеческой доблести: она велика, пока не встретит того, кто является источником всякой силы.

Version

6abb895b8f32 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.40.1-16 NextVerse 3.40.36-51

Page between verses with