Mahabharata 3.49.29-34

Devanāgarī

एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ॥
आजगाम महाभागो बृहदश्वो महान् ऋषिः ॥
तम् अभिप्रेक्ष्य धर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम् ॥
शास्त्रवन् मधुपर्केण पूजयाम् आस धर्मराट् ॥
आश्वस्तं चैनम् आसीनम् उपासीनो युधिष्ठिरः ॥
अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्व् अभाषत ॥
अक्षद्यूतेन भगवन् धनं राज्यं च मे हृतम् ॥
आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैर् अक्षकोविदैः ॥
अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः ॥
भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥
अस्ति राजा मया कश् चिद् अल्पभाग्यतरो भुवि ॥
भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वो ऽपि वा भवेत् ॥
न मत्तो दुःखिततरः पुमान् अस्तीति मे मतिः ॥

Transliteration (IAST)

evaṃ bruvati bhīmaṃ tu dharmarāje yudhiṣṭhire ||
ājagāma mahābhāgo bṛhadaśvo mahān ṛṣiḥ ||
tam abhiprekṣya dharmātmā saṃprāptaṃ dharmacāriṇam ||
śāstravan madhuparkeṇa pūjayām āsa dharmarāṭ ||
āśvastaṃ cainam āsīnam upāsīno yudhiṣṭhiraḥ ||
abhiprekṣya mahābāhuḥ kṛpaṇaṃ bahv abhāṣata ||
akṣadyūtena bhagavan dhanaṃ rājyaṃ ca me hṛtam ||
āhūya nikṛtiprajñaiḥ kitavair akṣakovidaiḥ ||
anakṣajñasya hi sato nikṛtyā pāpaniścayaiḥ ||
bhāryā ca me sabhāṃ nītā prāṇebhyo 'pi garīyasī ||
asti rājā mayā kaś cid alpabhāgyataro bhuvi ||
bhavatā dṛṣṭapūrvo vā śrutapūrvo 'pi vā bhavet ||
na matto duḥkhitataraḥ pumān astīti me matiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे ॥ आजगाम महाभागो बृहदश्वो महान् ऋषिः ॥ तम् अभिप्रेक्ष्य धर्मात्मा संप्राप्तं धर्मचारिणम् ॥ शास्त्रवन् मधुपर्केण पूजयाम् आस धर्मराट् ॥ आश्वस्तं चैनम् आसीनम् उपासीनो युधिष्ठिरः ॥ अभिप्रेक्ष्य महाबाहुः कृपणं बह्व् अभाषत ॥ अक्षद्यूतेन भगवन् धनं राज्यं च मे हृतम् ॥ आहूय निकृतिप्रज्ञैः कितवैर् अक्षकोविदैः ॥ अनक्षज्ञस्य हि सतो निकृत्या पापनिश्चयैः ॥ भार्या च मे सभां नीता प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥ अस्ति राजा मया कश् चिद् अल्पभाग्यतरो भुवि ॥ भवता दृष्टपूर्वो वा श्रुतपूर्वो ऽपि वा भवेत् ॥ न मत्तो दुःखिततरः पुमान् अस्तीति मे मतिः ॥evaṃ bruvati bhīmaṃ tu dharmarāje yudhiṣṭhire || ājagāma mahābhāgo bṛhadaśvo mahān ṛṣiḥ || tam abhiprekṣya dharmātmā saṃprāptaṃ dharmacāriṇam || śāstravan madhuparkeṇa pūjayām āsa dharmarāṭ || āśvastaṃ cainam āsīnam upāsīno yudhiṣṭhiraḥ || abhiprekṣya mahābāhuḥ kṛpaṇaṃ bahv abhāṣata || akṣadyūtena bhagavan dhanaṃ rājyaṃ ca me hṛtam || āhūya nikṛtiprajñaiḥ kitavair akṣakovidaiḥ || anakṣajñasya hi sato nikṛtyā pāpaniścayaiḥ || bhāryā ca me sabhāṃ nītā prāṇebhyo 'pi garīyasī || asti rājā mayā kaś cid alpabhāgyataro bhuvi || bhavatā dṛṣṭapūrvo vā śrutapūrvo 'pi vā bhavet || na matto duḥkhitataraḥ pumān astīti me matiḥ ||Пока Юдхиштхира говорит с Бхимой, приходит великий риши Брихадэшва; Юдхиштхира почитает его мадхупаркой и жалуется, что у него отняли богатство, царство и жену через игру и обман.

Translation

Когда царь дхармы говорил это Бхиме, пришёл великий благословенный риши Брихадэшва. Увидев пришедшего праведника, Дхармараджа почтил его по шастре мадхупаркой. Когда тот отдохнул и сел, Юдхиштхира, сидя рядом, жалобно сказал: «Бхагаван, обманщики, знатоки костей, вызвали меня, не умеющего играть, и через игру отняли у меня богатство и царство. Через обман и греховное решение они привели в собрание мою жену, которая дороже мне жизни. Есть ли на земле царь несчастнее меня? Видел ли ты или слышал ли о таком? Думаю, нет человека более страдающего, чем я».

Commentary

После ответа Бхиме Юдхиштхира открывает собственную боль мудрецу. Верность правде не делает его каменным: она просто не позволяет боли стать оправданием лжи.

Version

4fb59fcd1d6f · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC