Mahabharata 3.49.1-4

Devanāgarī

जनमेजय उवाच
अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥
युधिष्ठिरप्रभृतयः किम् अकुर्वन्त पाण्डवाः ॥
वैशंपायन उवाच
अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥
न्यवसन् कृष्णया सार्धं काम्यके पुरुषर्षभाः ॥
ततः कदा चिद् एकान्ते विविक्त इव शाद्वले ॥
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ॥
तद् वियोगाद् धि तान् सर्वाञ् शोकः समभिपुप्लुवे ॥
धनंजयवियोगाच् च राज्यनाशाच् च दुःखिताः ॥

Transliteration (IAST)

janamejaya uvāca
astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani ||
yudhiṣṭhiraprabhṛtayaḥ kim akurvanta pāṇḍavāḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani ||
nyavasan kṛṣṇayā sārdhaṃ kāmyake puruṣarṣabhāḥ ||
tataḥ kadā cid ekānte vivikta iva śādvale ||
duḥkhārtā bharataśreṣṭhā niṣeduḥ saha kṛṣṇayā ||
dhanaṃjayaṃ śocamānāḥ sāśrukaṇṭhāḥ suduḥkhitāḥ ||
tad viyogād dhi tān sarvāñ śokaḥ samabhipupluve ||
dhanaṃjayaviyogāc ca rājyanāśāc ca duḥkhitāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

जनमेजय उवाच अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥ युधिष्ठिरप्रभृतयः किम् अकुर्वन्त पाण्डवाः ॥ वैशंपायन उवाच अस्त्रहेतोर् गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि ॥ न्यवसन् कृष्णया सार्धं काम्यके पुरुषर्षभाः ॥ ततः कदा चिद् एकान्ते विविक्त इव शाद्वले ॥ दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया ॥ धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः ॥ तद् वियोगाद् धि तान् सर्वाञ् शोकः समभिपुप्लुवे ॥ धनंजयवियोगाच् च राज्यनाशाच् च दुःखिताः ॥janamejaya uvāca astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani || yudhiṣṭhiraprabhṛtayaḥ kim akurvanta pāṇḍavāḥ || vaiśaṃpāyana uvāca astrahetor gate pārthe śakralokaṃ mahātmani || nyavasan kṛṣṇayā sārdhaṃ kāmyake puruṣarṣabhāḥ || tataḥ kadā cid ekānte vivikta iva śādvale || duḥkhārtā bharataśreṣṭhā niṣeduḥ saha kṛṣṇayā || dhanaṃjayaṃ śocamānāḥ sāśrukaṇṭhāḥ suduḥkhitāḥ || tad viyogād dhi tān sarvāñ śokaḥ samabhipupluve || dhanaṃjayaviyogāc ca rājyanāśāc ca duḥkhitāḥ ||Джанамеджая спрашивает, что делали Пандавы после ухода Арджуны за оружием в мир Шакры; Вайшампаяна отвечает, что они жили с Драупади в Камьяке, скорбя о разлуке и потере царства.

Translation

Джанамеджая сказал: «Когда великий Партха ушёл в мир Шакры ради оружия, что делали Пандавы во главе с Юдхиштхирой?» Вайшампаяна ответил: «Когда Партха ушёл в мир Шакры ради оружия, лучшие люди жили с Кришной в Камьяке. Однажды в уединённом месте на траве они сидели вместе с Драупади, измученные горем, сдавленные слезами, скорбя о Дхананджае. Разлука с ним, разлука с Дхананджаей и потеря царства затопили их печалью».

Commentary

Даже герои, способные выдержать лес и войну, тяжело переживают разлуку. Махабхарата не делает стойкость бесчувствием.

Version

31ebc680dc19 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC