Mahabharata 3.81.21-33

Devanāgarī

संमिते पुष्कराणां च स्नात्वार्च्य पितृदेवताः ॥
जामदग्न्येन रामेण आहृते वै महात्मना ॥
कृतकृत्यो भवेद् राजन्न् अश्वमेधं च विन्दति ॥
ततो रामह्रदान् गच्छेत् तीर्थसेवी नराधिप ॥
यत्र रामेण राजेन्द्र तरसा दीप्ततेजसा ॥
क्षत्रम् उत्साद्य वीर्येण ह्रदाः पञ्च निवेशिताः ॥
पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥
पितरस् तर्पिताः सर्वे तथैव च पितामहाः ॥
ततस् ते पितरः प्रीता रामम् ऊचुर् महीपते ॥
राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥
अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च ते विभो ॥
वरं वृणीष्व भद्रं ते किम् इच्छसि महाद्युते ॥
एवम् उक्तः स राजेन्द्र रामः प्रहरतां वरः ॥
अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं पितॄन् स गगने स्थितान् ॥
भवन्तो यदि मे प्रीता यद्य् अनुग्राह्यता मयि ॥
पितृप्रसादाद् इच्छेयं तपसाप्यायनं पुनः ॥
यच् च रोषाभिभूतेन क्षत्रम् उत्सादितं मया ॥
ततश् च पापान् मुच्येयं युष्माकं तेजसा ह्य् अहम् ॥
ह्रदाश् च तीर्थभूता मे भवेयुर् भुवि विश्रुताः ॥
एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस् तदा ॥
प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं हर्षसमन्विताः ॥
तपस् ते वर्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः ॥
यच् च रोषाभिभूतेन क्षत्रम् उत्सादितं त्वया ॥
ततश् च पापान् मुक्तस् त्वं कर्मभिस् ते च पातिताः ॥
ह्रदाश् च तव तीर्थत्वं गमिष्यन्ति न संशयः ॥
ह्रदेष्व् एतेषु यः स्नात्वा पितॄन् संतर्पयिष्यति ॥
पितरस् तस्य वै प्रीता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम् ॥
ईप्सितं मनसः कामं स्वर्गलोकं च शाश्वतम् ॥
एवं दत्त्वा वरान् राजन् रामस्य पितरस् तदा ॥
आमन्त्र्य भार्गवं प्रीतास् तत्रैवान्तर्दधुस् तदा ॥
एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः ॥
स्नात्वा ह्रदेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुभव्रतः ॥
रामम् अभ्यर्च्य राजेन्द्र लभेद् बहु सुवर्णकम् ॥

Transliteration (IAST)

saṃmite puṣkarāṇāṃ ca snātvārcya pitṛdevatāḥ ||
jāmadagnyena rāmeṇa āhṛte vai mahātmanā ||
kṛtakṛtyo bhaved rājann aśvamedhaṃ ca vindati ||
tato rāmahradān gacchet tīrthasevī narādhipa ||
yatra rāmeṇa rājendra tarasā dīptatejasā ||
kṣatram utsādya vīryeṇa hradāḥ pañca niveśitāḥ ||
pūrayitvā naravyāghra rudhireṇeti naḥ śrutam ||
pitaras tarpitāḥ sarve tathaiva ca pitāmahāḥ ||
tatas te pitaraḥ prītā rāmam ūcur mahīpate ||
rāma rāma mahābhāga prītāḥ sma tava bhārgava ||
anayā pitṛbhaktyā ca vikrameṇa ca te vibho ||
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te kim icchasi mahādyute ||
evam uktaḥ sa rājendra rāmaḥ praharatāṃ varaḥ ||
abravīt prāñjalir vākyaṃ pitṝn sa gagane sthitān ||
bhavanto yadi me prītā yady anugrāhyatā mayi ||
pitṛprasādād iccheyaṃ tapasāpyāyanaṃ punaḥ ||
yac ca roṣābhibhūtena kṣatram utsāditaṃ mayā ||
tataś ca pāpān mucyeyaṃ yuṣmākaṃ tejasā hy aham ||
hradāś ca tīrthabhūtā me bhaveyur bhuvi viśrutāḥ ||
etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāmasya pitaras tadā ||
pratyūcuḥ paramaprītā rāmaṃ harṣasamanvitāḥ ||
tapas te vardhatāṃ bhūyaḥ pitṛbhaktyā viśeṣataḥ ||
yac ca roṣābhibhūtena kṣatram utsāditaṃ tvayā ||
tataś ca pāpān muktas tvaṃ karmabhis te ca pātitāḥ ||
hradāś ca tava tīrthatvaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ ||
hradeṣv eteṣu yaḥ snātvā pitṝn saṃtarpayiṣyati ||
pitaras tasya vai prītā dāsyanti bhuvi durlabham ||
īpsitaṃ manasaḥ kāmaṃ svargalokaṃ ca śāśvatam ||
evaṃ dattvā varān rājan rāmasya pitaras tadā ||
āmantrya bhārgavaṃ prītās tatraivāntardadhus tadā ||
evaṃ rāmahradāḥ puṇyā bhārgavasya mahātmanaḥ ||
snātvā hradeṣu rāmasya brahmacārī śubhavrataḥ ||
rāmam abhyarcya rājendra labhed bahu suvarṇakam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

संमिते पुष्कराणां च स्नात्वार्च्य पितृदेवताः ॥ जामदग्न्येन रामेण आहृते वै महात्मना ॥ कृतकृत्यो भवेद् राजन्न् अश्वमेधं च विन्दति ॥ ततो रामह्रदान् गच्छेत् तीर्थसेवी नराधिप ॥ यत्र रामेण राजेन्द्र तरसा दीप्ततेजसा ॥ क्षत्रम् उत्साद्य वीर्येण ह्रदाः पञ्च निवेशिताः ॥ पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम् ॥ पितरस् तर्पिताः सर्वे तथैव च पितामहाः ॥ ततस् ते पितरः प्रीता रामम् ऊचुर् महीपते ॥ राम राम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च ते विभो ॥ वरं वृणीष्व भद्रं ते किम् इच्छसि महाद्युते ॥ एवम् उक्तः स राजेन्द्र रामः प्रहरतां वरः ॥ अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं पितॄन् स गगने स्थितान् ॥ भवन्तो यदि मे प्रीता यद्य् अनुग्राह्यता मयि ॥ पितृप्रसादाद् इच्छेयं तपसाप्यायनं पुनः ॥ यच् च रोषाभिभूतेन क्षत्रम् उत्सादितं मया ॥ ततश् च पापान् मुच्येयं युष्माकं तेजसा ह्य् अहम् ॥ ह्रदाश् च तीर्थभूता मे भवेयुर् भुवि विश्रुताः ॥ एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस् तदा ॥ प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं हर्षसमन्विताः ॥ तपस् ते वर्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः ॥ यच् च रोषाभिभूतेन क्षत्रम् उत्सादितं त्वया ॥ ततश् च पापान् मुक्तस् त्वं कर्मभिस् ते च पातिताः ॥ ह्रदाश् च तव तीर्थत्वं गमिष्यन्ति न संशयः ॥ ह्रदेष्व् एतेषु यः स्नात्वा पितॄन् संतर्पयिष्यति ॥ पितरस् तस्य वै प्रीता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम् ॥ ईप्सितं मनसः कामं स्वर्गलोकं च शाश्वतम् ॥ एवं दत्त्वा वरान् राजन् रामस्य पितरस् तदा ॥ आमन्त्र्य भार्गवं प्रीतास् तत्रैवान्तर्दधुस् तदा ॥ एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः ॥ स्नात्वा ह्रदेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुभव्रतः ॥ रामम् अभ्यर्च्य राजेन्द्र लभेद् बहु सुवर्णकम् ॥saṃmite puṣkarāṇāṃ ca snātvārcya pitṛdevatāḥ || jāmadagnyena rāmeṇa āhṛte vai mahātmanā || kṛtakṛtyo bhaved rājann aśvamedhaṃ ca vindati || tato rāmahradān gacchet tīrthasevī narādhipa || yatra rāmeṇa rājendra tarasā dīptatejasā || kṣatram utsādya vīryeṇa hradāḥ pañca niveśitāḥ || pūrayitvā naravyāghra rudhireṇeti naḥ śrutam || pitaras tarpitāḥ sarve tathaiva ca pitāmahāḥ || tatas te pitaraḥ prītā rāmam ūcur mahīpate || rāma rāma mahābhāga prītāḥ sma tava bhārgava || anayā pitṛbhaktyā ca vikrameṇa ca te vibho || varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te kim icchasi mahādyute || evam uktaḥ sa rājendra rāmaḥ praharatāṃ varaḥ || abravīt prāñjalir vākyaṃ pitṝn sa gagane sthitān || bhavanto yadi me prītā yady anugrāhyatā mayi || pitṛprasādād iccheyaṃ tapasāpyāyanaṃ punaḥ || yac ca roṣābhibhūtena kṣatram utsāditaṃ mayā || tataś ca pāpān mucyeyaṃ yuṣmākaṃ tejasā hy aham || hradāś ca tīrthabhūtā me bhaveyur bhuvi viśrutāḥ || etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāmasya pitaras tadā || pratyūcuḥ paramaprītā rāmaṃ harṣasamanvitāḥ || tapas te vardhatāṃ bhūyaḥ pitṛbhaktyā viśeṣataḥ || yac ca roṣābhibhūtena kṣatram utsāditaṃ tvayā || tataś ca pāpān muktas tvaṃ karmabhis te ca pātitāḥ || hradāś ca tava tīrthatvaṃ gamiṣyanti na saṃśayaḥ || hradeṣv eteṣu yaḥ snātvā pitṝn saṃtarpayiṣyati || pitaras tasya vai prītā dāsyanti bhuvi durlabham || īpsitaṃ manasaḥ kāmaṃ svargalokaṃ ca śāśvatam || evaṃ dattvā varān rājan rāmasya pitaras tadā || āmantrya bhārgavaṃ prītās tatraivāntardadhus tadā || evaṃ rāmahradāḥ puṇyā bhārgavasya mahātmanaḥ || snātvā hradeṣu rāmasya brahmacārī śubhavrataḥ || rāmam abhyarcya rājendra labhed bahu suvarṇakam ||Рассказывается о водоёмах Рамы Бхаргавы: он наполнил пять озёр кровью кшатриев, умилостивил предков, получил от них благословение на рост тапаса, освобождение от греха гнева и превращение озёр в тиртхи.

Translation

В местах, соразмерных Пушкарам, следует омыться и почтить предков и богов; тогда человек становится исполнившим долг и получает плод ашвамедхи. Затем паломник идёт к озёрам Рамы. Там пылающий силой Рама Джамадагнья, истребив кшатриев, устроил пять озёр и, как мы слышали, наполнил их кровью, чтобы насытить предков. Довольные предки сказали ему: «Рама, Рама, великий Бхаргава, мы довольны твоей преданностью предкам и твоей доблестью. Проси дар». Сложив ладони, Рама ответил: «Если вы довольны мной, пусть по вашей милости снова возрастёт мой тапас; пусть я освобожусь от греха, совершённого в гневе, когда я истребил кшатриев; и пусть эти озёра станут знаменитыми тиртхами на земле». Предки с радостью даровали это: тапас Рамы возрастёт, он будет свободен от греха, а озёра станут святыми. Кто омоется в них и насытит предков, тому предки дадут труднодостижимое: желанное сердцем и непреходящий небесный мир. После этого предки исчезли, а озёра Рамы стали святыми; омывшись в них, соблюдая брахмачарью и поклоняясь Раме, человек получает обильное золото».

Commentary

Даже великий герой нуждается в очищении, когда действует под властью гнева. Сила становится святой не сама по себе, а когда возвращается к покаянию и служению предкам.

Version

1942f4fb730a · published Jun 18, 2026, 4:52:39 AM UTC