Mahabharata 3.163.46-53

Devanāgarī

ततः प्राञ्जलिर् एवाहम् अस्त्रेषु गतमानसः ॥
प्रणम्य शिरसा शर्वं ततो वचनम् आददे ॥
भगवान् मे प्रसन्नश् चेद् ईप्सितो ऽयं वरो मम ॥
अस्त्राणीच्छाम्य् अहं ज्ञातुं यानि देवेषु कानि चित् ॥
ददानीत्य् एव भगवान् अब्रवीत् त्र्यम्बकश् च माम् ॥
रौद्रम् अस्त्रं मदीयं त्वाम् उपस्थास्यति पाण्डव ॥
प्रददौ च मम प्रीतः सो ऽस्त्रं पाशुपतं प्रभुः ॥
उवाच च महादेवो दत्त्वा मे ऽस्त्रं सनातनम् ॥
न प्रयोज्यं भवेद् एतन् मानुषेषु कथं चन ॥
पीड्यमानेन बलवत् प्रयोज्यं ते धनंजय ॥
अस्त्राणां प्रतिघाते च सर्वथैव प्रयोजयेः ॥
तद् अप्रतिहतं दिव्यं सर्वास्त्रप्रतिषेधनम् ॥
मूर्तिमन् मे स्थितं पार्श्वे प्रसन्ने गोवृषध्वजे ॥
उत्सादनम् अमित्राणां परसेनानिकर्तनम् ॥
दुरासदं दुष्प्रहसं सुरदानवराक्षसैः ॥
अनुज्ञातस् त्व् अहं तेन तत्रैव समुपाविशम् ॥
प्रेक्षतश् चैव मे देवस् तत्रैवान्तरधीयत ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ prāñjalir evāham astreṣu gatamānasaḥ ||
praṇamya śirasā śarvaṃ tato vacanam ādade ||
bhagavān me prasannaś ced īpsito 'yaṃ varo mama ||
astrāṇīcchāmy ahaṃ jñātuṃ yāni deveṣu kāni cit ||
dadānīty eva bhagavān abravīt tryambakaś ca mām ||
raudram astraṃ madīyaṃ tvām upasthāsyati pāṇḍava ||
pradadau ca mama prītaḥ so 'straṃ pāśupataṃ prabhuḥ ||
uvāca ca mahādevo dattvā me 'straṃ sanātanam ||
na prayojyaṃ bhaved etan mānuṣeṣu kathaṃ cana ||
pīḍyamānena balavat prayojyaṃ te dhanaṃjaya ||
astrāṇāṃ pratighāte ca sarvathaiva prayojayeḥ ||
tad apratihataṃ divyaṃ sarvāstrapratiṣedhanam ||
mūrtiman me sthitaṃ pārśve prasanne govṛṣadhvaje ||
utsādanam amitrāṇāṃ parasenānikartanam ||
durāsadaṃ duṣprahasaṃ suradānavarākṣasaiḥ ||
anujñātas tv ahaṃ tena tatraiva samupāviśam ||
prekṣataś caiva me devas tatraivāntaradhīyata ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततः प्राञ्जलिर् एवाहम् अस्त्रेषु गतमानसः ॥ प्रणम्य शिरसा शर्वं ततो वचनम् आददे ॥ भगवान् मे प्रसन्नश् चेद् ईप्सितो ऽयं वरो मम ॥ अस्त्राणीच्छाम्य् अहं ज्ञातुं यानि देवेषु कानि चित् ॥ ददानीत्य् एव भगवान् अब्रवीत् त्र्यम्बकश् च माम् ॥ रौद्रम् अस्त्रं मदीयं त्वाम् उपस्थास्यति पाण्डव ॥ प्रददौ च मम प्रीतः सो ऽस्त्रं पाशुपतं प्रभुः ॥ उवाच च महादेवो दत्त्वा मे ऽस्त्रं सनातनम् ॥ न प्रयोज्यं भवेद् एतन् मानुषेषु कथं चन ॥ पीड्यमानेन बलवत् प्रयोज्यं ते धनंजय ॥ अस्त्राणां प्रतिघाते च सर्वथैव प्रयोजयेः ॥ तद् अप्रतिहतं दिव्यं सर्वास्त्रप्रतिषेधनम् ॥ मूर्तिमन् मे स्थितं पार्श्वे प्रसन्ने गोवृषध्वजे ॥ उत्सादनम् अमित्राणां परसेनानिकर्तनम् ॥ दुरासदं दुष्प्रहसं सुरदानवराक्षसैः ॥ अनुज्ञातस् त्व् अहं तेन तत्रैव समुपाविशम् ॥ प्रेक्षतश् चैव मे देवस् तत्रैवान्तरधीयत ॥tataḥ prāñjalir evāham astreṣu gatamānasaḥ || praṇamya śirasā śarvaṃ tato vacanam ādade || bhagavān me prasannaś ced īpsito 'yaṃ varo mama || astrāṇīcchāmy ahaṃ jñātuṃ yāni deveṣu kāni cit || dadānīty eva bhagavān abravīt tryambakaś ca mām || raudram astraṃ madīyaṃ tvām upasthāsyati pāṇḍava || pradadau ca mama prītaḥ so 'straṃ pāśupataṃ prabhuḥ || uvāca ca mahādevo dattvā me 'straṃ sanātanam || na prayojyaṃ bhaved etan mānuṣeṣu kathaṃ cana || pīḍyamānena balavat prayojyaṃ te dhanaṃjaya || astrāṇāṃ pratighāte ca sarvathaiva prayojayeḥ || tad apratihataṃ divyaṃ sarvāstrapratiṣedhanam || mūrtiman me sthitaṃ pārśve prasanne govṛṣadhvaje || utsādanam amitrāṇāṃ parasenānikartanam || durāsadaṃ duṣprahasaṃ suradānavarākṣasaiḥ || anujñātas tv ahaṃ tena tatraiva samupāviśam || prekṣataś caiva me devas tatraivāntaradhīyata ||Арджуна, сложив ладони, с умом, обращённым к оружию, поклонился Шарве и попросил знать всё оружие богов; Трьямбака согласился и дал ему своё Раудра-оружие, Пашупату; Махадева предупредил, что его нельзя применять против людей, но можно применять при крайнем давлении и для отражения оружия; это непобедимое дивное оружие, уничтожающее врагов и рассекающее вражеские армии, недоступно богам, данавам и ракшасам; после разрешения Шивы Арджуна сел там, а бог исчез у него на глазах.

Translation

«Тогда я сложил ладони, устремив ум к оружию, поклонился Шарве головой и сказал: “Если благословенный доволен мной, вот желанный дар: я хочу знать всё оружие, какое есть у богов”. Трьямбака сказал мне: “Дам”, — и, довольный, владыка дал мне своё Раудра-оружие, Пашупату. Махадева, дав мне это вечное оружие, сказал: “Никогда не применяй его против людей, Дхананджая. Только если будешь сильно тесним, и для отражения оружия, применяй его во всяком случае. Это непобедимое, дивное оружие, уничтожающее всякую астру, стоит возле тебя в зримом облике, пока Говришадхваджа доволен. Оно губит врагов, рассекает вражеские войска, трудно доступно и неодолимо для суров, данавов и ракшасов”. Получив от него разрешение, я сел там же, и бог исчез у меня на глазах».

Commentary

Пашупата даётся вместе с запретом. Высшая сила требует высшей сдержанности: оружие Шивы должно служить защите дхармы, а не человеческой ярости.

Version

d1e5cff5475d · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC