Mahabharata 3.170.28-37

Devanāgarī

ते वध्यमाना मद्बाणैर् वज्रवेगैर् अयस्मयैः ॥
पर्यभ्रमन्त वै राजन्न् असुराः कालचोदिताः ॥
ततो मातलिर् अप्य् आशु पुरस्तान् निपतन्न् इव ॥
महीम् अवातरत् क्षिप्रं रथेनादित्यवर्चसा ॥
ततो रथसहस्राणि षष्टिस् तेषाम् अमर्षिणाम् ॥
युयुत्सूनां मया सार्धं पर्यवर्तन्त भारत ॥
तान् अहं निशितैर् बाणैर् व्यधमं गार्ध्रवाजितैः ॥
ते युद्धे संन्यवर्तन्त समुद्रस्य यथोर्मयः ॥
नेमे शक्या मानुषेण युद्धेनेति प्रचिन्त्य वै ॥
ततो ऽहम् आनुपूर्व्येण सर्वाण्य् अस्त्राण्य् अयोजयम् ॥
ततस् तानि सहस्राणि रथानां चित्रयोधिनाम् ॥
अस्त्राणि मम दिव्यानि प्रत्यघ्नञ् शनकैर् इव ॥
रथमार्गान् विचित्रांस् ते विचरन्तो महारथाः ॥
प्रत्यदृश्यन्त संग्रामे शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
विचित्रमुकुटापीडा विचित्रकवचध्वजाः ॥
विचित्राभरणाश् चैव नन्दयन्तीव मे मनः ॥
अहं तु शरवर्षैस् तान् अस्त्रप्रमुदितै रणे ॥
नाशक्नुवं पीडयितुं ते तु मां पर्यपीडयन् ॥
तैः पीड्यमानो बहुभिः कृतास्त्रैः कुशलैर् युधि ॥
व्यथितो ऽस्मि महायुद्धे भयं चागान् महन् मम ॥

Transliteration (IAST)

te vadhyamānā madbāṇair vajravegair ayasmayaiḥ ||
paryabhramanta vai rājann asurāḥ kālacoditāḥ ||
tato mātalir apy āśu purastān nipatann iva ||
mahīm avātarat kṣipraṃ rathenādityavarcasā ||
tato rathasahasrāṇi ṣaṣṭis teṣām amarṣiṇām ||
yuyutsūnāṃ mayā sārdhaṃ paryavartanta bhārata ||
tān ahaṃ niśitair bāṇair vyadhamaṃ gārdhravājitaiḥ ||
te yuddhe saṃnyavartanta samudrasya yathormayaḥ ||
neme śakyā mānuṣeṇa yuddheneti pracintya vai ||
tato 'ham ānupūrvyeṇa sarvāṇy astrāṇy ayojayam ||
tatas tāni sahasrāṇi rathānāṃ citrayodhinām ||
astrāṇi mama divyāni pratyaghnañ śanakair iva ||
rathamārgān vicitrāṃs te vicaranto mahārathāḥ ||
pratyadṛśyanta saṃgrāme śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
vicitramukuṭāpīḍā vicitrakavacadhvajāḥ ||
vicitrābharaṇāś caiva nandayantīva me manaḥ ||
ahaṃ tu śaravarṣais tān astrapramuditai raṇe ||
nāśaknuvaṃ pīḍayituṃ te tu māṃ paryapīḍayan ||
taiḥ pīḍyamāno bahubhiḥ kṛtāstraiḥ kuśalair yudhi ||
vyathito 'smi mahāyuddhe bhayaṃ cāgān mahan mama ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ते वध्यमाना मद्बाणैर् वज्रवेगैर् अयस्मयैः ॥ पर्यभ्रमन्त वै राजन्न् असुराः कालचोदिताः ॥ ततो मातलिर् अप्य् आशु पुरस्तान् निपतन्न् इव ॥ महीम् अवातरत् क्षिप्रं रथेनादित्यवर्चसा ॥ ततो रथसहस्राणि षष्टिस् तेषाम् अमर्षिणाम् ॥ युयुत्सूनां मया सार्धं पर्यवर्तन्त भारत ॥ तान् अहं निशितैर् बाणैर् व्यधमं गार्ध्रवाजितैः ॥ ते युद्धे संन्यवर्तन्त समुद्रस्य यथोर्मयः ॥ नेमे शक्या मानुषेण युद्धेनेति प्रचिन्त्य वै ॥ ततो ऽहम् आनुपूर्व्येण सर्वाण्य् अस्त्राण्य् अयोजयम् ॥ ततस् तानि सहस्राणि रथानां चित्रयोधिनाम् ॥ अस्त्राणि मम दिव्यानि प्रत्यघ्नञ् शनकैर् इव ॥ रथमार्गान् विचित्रांस् ते विचरन्तो महारथाः ॥ प्रत्यदृश्यन्त संग्रामे शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ विचित्रमुकुटापीडा विचित्रकवचध्वजाः ॥ विचित्राभरणाश् चैव नन्दयन्तीव मे मनः ॥ अहं तु शरवर्षैस् तान् अस्त्रप्रमुदितै रणे ॥ नाशक्नुवं पीडयितुं ते तु मां पर्यपीडयन् ॥ तैः पीड्यमानो बहुभिः कृतास्त्रैः कुशलैर् युधि ॥ व्यथितो ऽस्मि महायुद्धे भयं चागान् महन् मम ॥te vadhyamānā madbāṇair vajravegair ayasmayaiḥ || paryabhramanta vai rājann asurāḥ kālacoditāḥ || tato mātalir apy āśu purastān nipatann iva || mahīm avātarat kṣipraṃ rathenādityavarcasā || tato rathasahasrāṇi ṣaṣṭis teṣām amarṣiṇām || yuyutsūnāṃ mayā sārdhaṃ paryavartanta bhārata || tān ahaṃ niśitair bāṇair vyadhamaṃ gārdhravājitaiḥ || te yuddhe saṃnyavartanta samudrasya yathormayaḥ || neme śakyā mānuṣeṇa yuddheneti pracintya vai || tato 'ham ānupūrvyeṇa sarvāṇy astrāṇy ayojayam || tatas tāni sahasrāṇi rathānāṃ citrayodhinām || astrāṇi mama divyāni pratyaghnañ śanakair iva || rathamārgān vicitrāṃs te vicaranto mahārathāḥ || pratyadṛśyanta saṃgrāme śataśo 'tha sahasraśaḥ || vicitramukuṭāpīḍā vicitrakavacadhvajāḥ || vicitrābharaṇāś caiva nandayantīva me manaḥ || ahaṃ tu śaravarṣais tān astrapramuditai raṇe || nāśaknuvaṃ pīḍayituṃ te tu māṃ paryapīḍayan || taiḥ pīḍyamāno bahubhiḥ kṛtāstraiḥ kuśalair yudhi || vyathito 'smi mahāyuddhe bhayaṃ cāgān mahan mama ||Асуры, гонимые Временем, метались под ударами железных ваджра-быстрых стрел; Матали быстро опустил солнечную колесницу на землю; шестьдесят тысяч колесниц яростных воинов развернулись против Арджуны; он разбивал их острыми стрелами с грифовыми перьями, но, думая, что их нельзя победить человеческим боем, постепенно применил все астры; тысячи колесниц искусных воинов будто медленно отражали его божественные астры; великие колесничие сотнями и тысячами двигались удивительными путями, были с пёстрыми коронами, доспехами, знамёнами и украшениями, словно радуя его ум; Арджуна не мог подавить их дождями стрел и астрами, а они теснили его; теснимый многими обученными воинами, он встревожился, и великий страх пришёл к нему в этой битве.

Translation

«Поражаемые моими железными, ваджра-быстрыми стрелами, асуры, гонимые Временем, метались, царь. Тогда Матали, словно падая впереди, быстро опустил на землю колесницу, сияющую как солнце. Шестьдесят тысяч колесниц этих яростных воинов, желающих сражаться со мной, развернулись, Бхарата. Я разбивал их острыми стрелами с грифовыми перьями, но они возвращались в бой, как волны океана. Подумав: “Их невозможно победить человеческой битвой”, я постепенно применил все астры. Но тысячи колесниц этих искусных воинов будто медленно отражали мои божественные астры. Великие колесничие, двигаясь в бою удивительными путями, появлялись сотнями и тысячами: в пёстрых коронах, пёстрых доспехах и знамёнах, в разнообразных украшениях, словно радуя мой ум. Но в бою я не мог подавить их дождями стрел и радостно применёнными астрами, а они теснили меня. Теснимый многими, обученными и искусными воинами, я был потрясён в великой битве, и великий страх вошёл в меня».

Commentary

Даже Арджуна признаёт предел обычной и небесной техники. Страх перед Калакеями нужен рассказу, чтобы последующее обращение к Рудре не выглядело лёгким приёмом.

Version

1bf38fa4ea1d · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC