Mahabharata 3.170.61-69

Devanāgarī

हिरण्यपुरम् आरुज्य निहत्य च महासुरान् ॥
निवातकवचांश् चैव ततो ऽहं शक्रम् आगमम् ॥
मम कर्म च देवेन्द्रं मातलिर् विस्तरेण तत् ॥
सर्वं विश्रावयाम् आस यथा भूतं महाद्युते ॥
हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम् ॥
निवातकवचानां च वधं संख्ये महौजसाम् ॥
तच् छ्रुत्वा भगवान् प्रीतः सहस्राक्षः पुरंदरः ॥
मरुद्भिः सहितः श्रीमान् साधु साध्व् इत्य् अथाब्रवीत् ॥
ततो मां देवराजो वै समाश्वास्य पुनः पुनः ॥
अब्रवीद् विबुधैः सार्धम् इदं सुमधुरं वचः ॥
अतिदेवासुरं कर्म कृतम् एतत् त्वया रणे ॥
गुर्वर्थश् च महान् पार्थ कृतः शत्रून् घ्नता मम ॥
एवम् एव सदा भाव्यं स्थिरेणाजौ धनंजय ॥
असंमूढेन चास्त्राणां कर्तव्यं प्रतिपादनम् ॥
अविषह्यो रणे हि त्वं देवदानवराक्षसैः ॥
सयक्षासुरगन्धर्वैः सपक्षिगणपन्नगैः ॥
वसुधां चापि कौन्तेय त्वद्बाहुबलनिर्जिताम् ॥
पालयिष्यति धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

Transliteration (IAST)

hiraṇyapuram ārujya nihatya ca mahāsurān ||
nivātakavacāṃś caiva tato 'haṃ śakram āgamam ||
mama karma ca devendraṃ mātalir vistareṇa tat ||
sarvaṃ viśrāvayām āsa yathā bhūtaṃ mahādyute ||
hiraṇyapuraghātaṃ ca māyānāṃ ca nivāraṇam ||
nivātakavacānāṃ ca vadhaṃ saṃkhye mahaujasām ||
tac chrutvā bhagavān prītaḥ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ ||
marudbhiḥ sahitaḥ śrīmān sādhu sādhv ity athābravīt ||
tato māṃ devarājo vai samāśvāsya punaḥ punaḥ ||
abravīd vibudhaiḥ sārdham idaṃ sumadhuraṃ vacaḥ ||
atidevāsuraṃ karma kṛtam etat tvayā raṇe ||
gurvarthaś ca mahān pārtha kṛtaḥ śatrūn ghnatā mama ||
evam eva sadā bhāvyaṃ sthireṇājau dhanaṃjaya ||
asaṃmūḍhena cāstrāṇāṃ kartavyaṃ pratipādanam ||
aviṣahyo raṇe hi tvaṃ devadānavarākṣasaiḥ ||
sayakṣāsuragandharvaiḥ sapakṣigaṇapannagaiḥ ||
vasudhāṃ cāpi kaunteya tvadbāhubalanirjitām ||
pālayiṣyati dharmātmā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

हिरण्यपुरम् आरुज्य निहत्य च महासुरान् ॥ निवातकवचांश् चैव ततो ऽहं शक्रम् आगमम् ॥ मम कर्म च देवेन्द्रं मातलिर् विस्तरेण तत् ॥ सर्वं विश्रावयाम् आस यथा भूतं महाद्युते ॥ हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम् ॥ निवातकवचानां च वधं संख्ये महौजसाम् ॥ तच् छ्रुत्वा भगवान् प्रीतः सहस्राक्षः पुरंदरः ॥ मरुद्भिः सहितः श्रीमान् साधु साध्व् इत्य् अथाब्रवीत् ॥ ततो मां देवराजो वै समाश्वास्य पुनः पुनः ॥ अब्रवीद् विबुधैः सार्धम् इदं सुमधुरं वचः ॥ अतिदेवासुरं कर्म कृतम् एतत् त्वया रणे ॥ गुर्वर्थश् च महान् पार्थ कृतः शत्रून् घ्नता मम ॥ एवम् एव सदा भाव्यं स्थिरेणाजौ धनंजय ॥ असंमूढेन चास्त्राणां कर्तव्यं प्रतिपादनम् ॥ अविषह्यो रणे हि त्वं देवदानवराक्षसैः ॥ सयक्षासुरगन्धर्वैः सपक्षिगणपन्नगैः ॥ वसुधां चापि कौन्तेय त्वद्बाहुबलनिर्जिताम् ॥ पालयिष्यति धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥hiraṇyapuram ārujya nihatya ca mahāsurān || nivātakavacāṃś caiva tato 'haṃ śakram āgamam || mama karma ca devendraṃ mātalir vistareṇa tat || sarvaṃ viśrāvayām āsa yathā bhūtaṃ mahādyute || hiraṇyapuraghātaṃ ca māyānāṃ ca nivāraṇam || nivātakavacānāṃ ca vadhaṃ saṃkhye mahaujasām || tac chrutvā bhagavān prītaḥ sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ || marudbhiḥ sahitaḥ śrīmān sādhu sādhv ity athābravīt || tato māṃ devarājo vai samāśvāsya punaḥ punaḥ || abravīd vibudhaiḥ sārdham idaṃ sumadhuraṃ vacaḥ || atidevāsuraṃ karma kṛtam etat tvayā raṇe || gurvarthaś ca mahān pārtha kṛtaḥ śatrūn ghnatā mama || evam eva sadā bhāvyaṃ sthireṇājau dhanaṃjaya || asaṃmūḍhena cāstrāṇāṃ kartavyaṃ pratipādanam || aviṣahyo raṇe hi tvaṃ devadānavarākṣasaiḥ || sayakṣāsuragandharvaiḥ sapakṣigaṇapannagaiḥ || vasudhāṃ cāpi kaunteya tvadbāhubalanirjitām || pālayiṣyati dharmātmā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||Разрушив Хираньяпуру, убив великих асуров и Ниватакавачей, Арджуна пришёл к Шакре; Матали подробно рассказал Девендре всё как было: разрушение Хираньяпуры, отражение май, убийство могучих Ниватакавачей в бою; услышав это, благословенный тысячеглазый Пурандара с Марутами обрадовался и сказал «хорошо, хорошо»; затем Индра утешил Арджуну и сладко сказал среди богов, что Арджуна совершил дело выше богов и асуров, исполнил великое дело для учителя, убив врагов; так ему всегда следует быть устойчивым в битве и не смущённым при применении оружия; он неодолим для богов, данавов, ракшасов, якшей, асуров, гандхарвов, птиц и змей; землю, покорённую силой рук Арджуны, будет охранять праведный сын Кунти Юдхиштхира.

Translation

«Разрушив Хираньяпуру, убив великих асуров и Ниватакавачей, я пришёл к Шакре. Матали подробно рассказал Девендре всё моё дело так, как оно было: разрушение Хираньяпуры, отражение май, убийство в бою могучих Ниватакавачей. Услышав это, благословенный тысячеглазый Пурандара, прекрасный, вместе с Марутами обрадовался и сказал: “Хорошо, хорошо”. Затем царь богов снова и снова утешил меня и среди богов произнёс эти сладкие слова: “Партха, в бою ты совершил дело выше богов и асуров. Убивая моих врагов, ты исполнил великое дело для учителя. Так всегда и должно быть, Дхананджая: стойким в битве, несмущённым, нужно применять оружие. В бою ты неодолим для богов, данавов, ракшасов, якшей, асуров, гандхарвов, птиц и змей. А землю, завоёванную силой твоих рук, Каунтея, будет охранять праведный сын Кунти Юдхиштхира”».

Commentary

Финал снова переводит победу Арджуны к Юдхиштхире. Оружие младшего брата должно открыть путь праведному царю, а не заменить царскую дхарму личной славой.

Version

d37e942fec05 · published Jun 18, 2026, 5:58:21 AM UTC