Mahabharata 3.178.45-50

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
इत्य् उक्त्वाजगरं देहं त्यक्त्वा स नहुषो नृपः ॥
दिव्यं वपुः समास्थाय गतस् त्रिदिवम् एव ह ॥
युधिष्ठिरो ऽपि धर्मात्मा भ्रात्रा भीमेन संगतः ॥
धौम्येन सहितः श्रीमान् आश्रमं पुनर् अभ्यगात् ॥
ततो द्विजेभ्यः सर्वेभ्यः समेतेभ्यो यथातथम् ॥
कथयाम् आस तत् सर्वं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
तच् छ्रुत्वा ते द्विजाः सर्वे भ्रातरश् चास्य ते त्रयः ॥
आसन् सुव्रीडिता राजन् द्रौपदी च यशस्विनी ॥
ते तु सर्वे द्विजश्रेष्ठाः पाण्डवानां हितेप्सया ॥
मैवम् इत्य् अब्रुवन् भीमं गर्हयन्तो ऽस्य साहसम् ॥
पाण्डवास् तु भयान् मुक्तं प्रेक्ष्य भीमं महाबलम् ॥
हर्षम् आहारयां चक्रुर् विजह्रुश् च मुदा युताः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
ity uktvājagaraṃ dehaṃ tyaktvā sa nahuṣo nṛpaḥ ||
divyaṃ vapuḥ samāsthāya gatas tridivam eva ha ||
yudhiṣṭhiro 'pi dharmātmā bhrātrā bhīmena saṃgataḥ ||
dhaumyena sahitaḥ śrīmān āśramaṃ punar abhyagāt ||
tato dvijebhyaḥ sarvebhyaḥ sametebhyo yathātatham ||
kathayām āsa tat sarvaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
tac chrutvā te dvijāḥ sarve bhrātaraś cāsya te trayaḥ ||
āsan suvrīḍitā rājan draupadī ca yaśasvinī ||
te tu sarve dvijaśreṣṭhāḥ pāṇḍavānāṃ hitepsayā ||
maivam ity abruvan bhīmaṃ garhayanto 'sya sāhasam ||
pāṇḍavās tu bhayān muktaṃ prekṣya bhīmaṃ mahābalam ||
harṣam āhārayāṃ cakrur vijahruś ca mudā yutāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच इत्य् उक्त्वाजगरं देहं त्यक्त्वा स नहुषो नृपः ॥ दिव्यं वपुः समास्थाय गतस् त्रिदिवम् एव ह ॥ युधिष्ठिरो ऽपि धर्मात्मा भ्रात्रा भीमेन संगतः ॥ धौम्येन सहितः श्रीमान् आश्रमं पुनर् अभ्यगात् ॥ ततो द्विजेभ्यः सर्वेभ्यः समेतेभ्यो यथातथम् ॥ कथयाम् आस तत् सर्वं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ तच् छ्रुत्वा ते द्विजाः सर्वे भ्रातरश् चास्य ते त्रयः ॥ आसन् सुव्रीडिता राजन् द्रौपदी च यशस्विनी ॥ ते तु सर्वे द्विजश्रेष्ठाः पाण्डवानां हितेप्सया ॥ मैवम् इत्य् अब्रुवन् भीमं गर्हयन्तो ऽस्य साहसम् ॥ पाण्डवास् तु भयान् मुक्तं प्रेक्ष्य भीमं महाबलम् ॥ हर्षम् आहारयां चक्रुर् विजह्रुश् च मुदा युताः ॥vaiśaṃpāyana uvāca ity uktvājagaraṃ dehaṃ tyaktvā sa nahuṣo nṛpaḥ || divyaṃ vapuḥ samāsthāya gatas tridivam eva ha || yudhiṣṭhiro 'pi dharmātmā bhrātrā bhīmena saṃgataḥ || dhaumyena sahitaḥ śrīmān āśramaṃ punar abhyagāt || tato dvijebhyaḥ sarvebhyaḥ sametebhyo yathātatham || kathayām āsa tat sarvaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ || tac chrutvā te dvijāḥ sarve bhrātaraś cāsya te trayaḥ || āsan suvrīḍitā rājan draupadī ca yaśasvinī || te tu sarve dvijaśreṣṭhāḥ pāṇḍavānāṃ hitepsayā || maivam ity abruvan bhīmaṃ garhayanto 'sya sāhasam || pāṇḍavās tu bhayān muktaṃ prekṣya bhīmaṃ mahābalam || harṣam āhārayāṃ cakrur vijahruś ca mudā yutāḥ ||Сказав это, Нахуша оставил тело питона, принял божественный облик и ушёл в Тридиву; праведный Юдхиштхира, снова соединившись с братом Бхимой и Дхаумьей, вернулся в ашрам; он рассказал всё как было собравшимся дваждырождённым; услышав это, все брахманы, три брата и славная Драупади были пристыжены; лучшие дваждырождённые, желая блага Пандавам, укоряли Бхиму за дерзость и говорили ему больше так не делать; Пандавы, увидев, что могучий Бхима свободен от опасности, обрели радость и веселились.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Сказав это, царь Нахуша оставил тело питона, принял божественный облик и ушёл в Тридиву. Праведный Юдхиштхира, снова соединившись с братом Бхимой, вместе с прекрасным Дхаумьей вернулся в ашрам. Там Дхармараджа Юдхиштхира рассказал всё как было всем собравшимся дваждырождённым. Услышав это, все брахманы, три его брата и славная Драупади были очень пристыжены. Лучшие дваждырождённые, желая блага Пандавам, говорили Бхиме: “Больше так не делай”, — укоряя его дерзость. Пандавы же, увидев, что могучий Бхима свободен от страха, обрели радость и веселились с ликованием».

Commentary

История завершается не торжеством силы, а уроком сдержанности. Бхима спасён мудростью Юдхиштхиры, и потому радость семьи соединяется с укором против дерзости.

Version

022498401221 · published Jun 18, 2026, 6:08:02 AM UTC