Mahabharata 3.190.34-42

Devanāgarī

मा मण्डूकाञ् जिघांस त्वं कोपं संधारयाच्युत ॥
श्लोकौ चात्र भवतः ॥
प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानाम् अविजानताम् ॥
प्रतिजानीहि नैतांस् त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे ॥
अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर् हि ते ॥
तम् एवंवादिनम् इष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच ॥
न हि क्षम्यते तन् मया ॥
हनिष्याम्य् एतान् ॥
एतैर् दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता ॥
सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः ॥
नार्हसि विद्वन् माम् उपरोद्धुम् इति ॥
स तद् वाक्यम् उपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच ॥
प्रसीद राजन् ॥
अहम् आयुर् नाम मण्डूकराजः ॥
मम सा दुहिता सुशोभना नाम ॥
तस्या दौःशील्यम् एतत् ॥
बहवो हि राजानस् तया विप्रलब्धपूर्वा इति ॥
तम् अब्रवीद् राजा ॥
तयास्म्य् अर्थी ॥
सा मे दीयताम् इति ॥
अथैनां राज्ञे पितादात् ॥
अब्रवीच् चैनाम् ॥
एनं राजानं शुश्रूषस्वेति ॥
स उवाच दुहितरम् ॥
यस्मात् त्वया राजानो विप्रलब्धास् तस्माद् अब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्य् अनृतकत्वात् तवेति ॥
स च राजा ताम् उपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यम् इवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानम् अब्रवीत् ॥
अनुगृहीतो ऽस्मीति ॥
स च मण्डूकराजो जामातरम् अनुज्ञाप्य यथागतम् अगच्छत् ॥

Transliteration (IAST)

mā maṇḍūkāñ jighāṃsa tvaṃ kopaṃ saṃdhārayācyuta ||
ślokau cātra bhavataḥ ||
prakṣīyate dhanodreko janānām avijānatām ||
pratijānīhi naitāṃs tvaṃ prāpya krodhaṃ vimokṣyase ||
alaṃ kṛtvā tavādharmaṃ maṇḍūkaiḥ kiṃ hatair hi te ||
tam evaṃvādinam iṣṭajanaśokaparītātmā rājā provāca ||
na hi kṣamyate tan mayā ||
haniṣyāmy etān ||
etair durātmabhiḥ priyā me bhakṣitā ||
sarvathaiva me vadhyā maṇḍūkāḥ ||
nārhasi vidvan mām uparoddhum iti ||
sa tad vākyam upalabhya vyathitendriyamanāḥ provāca ||
prasīda rājan ||
aham āyur nāma maṇḍūkarājaḥ ||
mama sā duhitā suśobhanā nāma ||
tasyā dauḥśīlyam etat ||
bahavo hi rājānas tayā vipralabdhapūrvā iti ||
tam abravīd rājā ||
tayāsmy arthī ||
sā me dīyatām iti ||
athaināṃ rājñe pitādāt ||
abravīc cainām ||
enaṃ rājānaṃ śuśrūṣasveti ||
sa uvāca duhitaram ||
yasmāt tvayā rājāno vipralabdhās tasmād abrahmaṇyāni tavāpatyāni bhaviṣyanty anṛtakatvāt taveti ||
sa ca rājā tām upalabhya tasyāṃ surataguṇanibaddhahṛdayo lokatrayaiśvaryam ivopalabhya harṣabāṣpakalayā vācā praṇipatyābhipūjya maṇḍūkarājānam abravīt ||
anugṛhīto 'smīti ||
sa ca maṇḍūkarājo jāmātaram anujñāpya yathāgatam agacchat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मा मण्डूकाञ् जिघांस त्वं कोपं संधारयाच्युत ॥ श्लोकौ चात्र भवतः ॥ प्रक्षीयते धनोद्रेको जनानाम् अविजानताम् ॥ प्रतिजानीहि नैतांस् त्वं प्राप्य क्रोधं विमोक्ष्यसे ॥ अलं कृत्वा तवाधर्मं मण्डूकैः किं हतैर् हि ते ॥ तम् एवंवादिनम् इष्टजनशोकपरीतात्मा राजा प्रोवाच ॥ न हि क्षम्यते तन् मया ॥ हनिष्याम्य् एतान् ॥ एतैर् दुरात्मभिः प्रिया मे भक्षिता ॥ सर्वथैव मे वध्या मण्डूकाः ॥ नार्हसि विद्वन् माम् उपरोद्धुम् इति ॥ स तद् वाक्यम् उपलभ्य व्यथितेन्द्रियमनाः प्रोवाच ॥ प्रसीद राजन् ॥ अहम् आयुर् नाम मण्डूकराजः ॥ मम सा दुहिता सुशोभना नाम ॥ तस्या दौःशील्यम् एतत् ॥ बहवो हि राजानस् तया विप्रलब्धपूर्वा इति ॥ तम् अब्रवीद् राजा ॥ तयास्म्य् अर्थी ॥ सा मे दीयताम् इति ॥ अथैनां राज्ञे पितादात् ॥ अब्रवीच् चैनाम् ॥ एनं राजानं शुश्रूषस्वेति ॥ स उवाच दुहितरम् ॥ यस्मात् त्वया राजानो विप्रलब्धास् तस्माद् अब्रह्मण्यानि तवापत्यानि भविष्यन्त्य् अनृतकत्वात् तवेति ॥ स च राजा ताम् उपलभ्य तस्यां सुरतगुणनिबद्धहृदयो लोकत्रयैश्वर्यम् इवोपलभ्य हर्षबाष्पकलया वाचा प्रणिपत्याभिपूज्य मण्डूकराजानम् अब्रवीत् ॥ अनुगृहीतो ऽस्मीति ॥ स च मण्डूकराजो जामातरम् अनुज्ञाप्य यथागतम् अगच्छत् ॥mā maṇḍūkāñ jighāṃsa tvaṃ kopaṃ saṃdhārayācyuta || ślokau cātra bhavataḥ || prakṣīyate dhanodreko janānām avijānatām || pratijānīhi naitāṃs tvaṃ prāpya krodhaṃ vimokṣyase || alaṃ kṛtvā tavādharmaṃ maṇḍūkaiḥ kiṃ hatair hi te || tam evaṃvādinam iṣṭajanaśokaparītātmā rājā provāca || na hi kṣamyate tan mayā || haniṣyāmy etān || etair durātmabhiḥ priyā me bhakṣitā || sarvathaiva me vadhyā maṇḍūkāḥ || nārhasi vidvan mām uparoddhum iti || sa tad vākyam upalabhya vyathitendriyamanāḥ provāca || prasīda rājan || aham āyur nāma maṇḍūkarājaḥ || mama sā duhitā suśobhanā nāma || tasyā dauḥśīlyam etat || bahavo hi rājānas tayā vipralabdhapūrvā iti || tam abravīd rājā || tayāsmy arthī || sā me dīyatām iti || athaināṃ rājñe pitādāt || abravīc cainām || enaṃ rājānaṃ śuśrūṣasveti || sa uvāca duhitaram || yasmāt tvayā rājāno vipralabdhās tasmād abrahmaṇyāni tavāpatyāni bhaviṣyanty anṛtakatvāt taveti || sa ca rājā tām upalabhya tasyāṃ surataguṇanibaddhahṛdayo lokatrayaiśvaryam ivopalabhya harṣabāṣpakalayā vācā praṇipatyābhipūjya maṇḍūkarājānam abravīt || anugṛhīto 'smīti || sa ca maṇḍūkarājo jāmātaram anujñāpya yathāgatam agacchat ||Царь лягушек увещевает Парикшита стихами, что богатство неразумных истощается от гнева и что нет пользы в убийстве лягушек; Парикшит отвечает, что не простит их, потому что они будто съели его любимую; тогда гость открывает, что он Айю, царь лягушек, а девушка - его дочь Сушобхана, которая уже обманывала многих царей; Парикшит просит отдать ее, отец дает дочь, велит служить мужу и проклинает, что ее дети из-за ее лживости будут неблагосклонны к брахманам; Парикшит счастлив, благодарит царя лягушек, и тот уходит.

Translation

Царь лягушек сказал стихами: «Не губи лягушек, сдержи гнев, Ачьюта. У неразумных богатство истощается. Обещай, что не будешь выпускать гнев на них: довольно адхармы, что тебе от убитых лягушек?» Парикшит, охваченный горем по любимой, ответил: «Я не могу простить. Эти злодеи съели мою любимую; все лягушки заслуживают смерти». Тогда пришелец сказал: «Смилуйся, царь. Я Айю, царь лягушек. Это моя дочь Сушобхана. Таков ее дурной нрав: она уже обманывала многих царей». Царь сказал: «Я желаю ее; отдай ее мне». Отец отдал дочь и сказал ей: «Служи этому царю». Но он также сказал: «Поскольку ты обманывала царей, твои дети из-за твоей лживости будут неблагосклонны к брахманам». Парикшит, обретя ее, был счастлив, как будто получил власть над тремя мирами; он почтил царя лягушек и сказал: «Я облагодетельствован». Тот, отпустив зятя, ушел».

Commentary

Ложь Сушобханы не остается без последствий: она проявится в сыновьях как враждебность к брахманской силе. Семейная история здесь становится корнем будущего конфликта с дхармой.

Version

b7b580c2a035 · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC