Mahabharata 3.190.1-18

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुम् अर्हसीत्य् अब्रवीत् पाण्डवेयो मार्कण्डेयम् ॥
अथाचष्ट मार्कण्डेयः ॥
अयोध्यायाम् इक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन् नाम मृगयाम् अगमत् ॥
तम् एकाश्वेन मृगम् अनुसरन्तं मृगो दूरम् अपाहरत् ॥
अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश् च कस्मिंश् चिद् उद्देशे नीलं वनषण्डम् अपश्यत् ॥
तच् च विवेश ॥
ततस् तस्य वनषण्डस्य मध्ये ऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत ॥
अथाश्वस्तः स बिसमृणालम् अश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत् ॥
ततः शयानो मधुरं गीतशब्दम् अशृणोत् ॥
स श्रुत्वाचिन्तयत् ॥
नेह मनुष्यगतिं पश्यामि ॥
कस्य खल्व् अयं गीतशब्द इति ॥
अथापश्यत् कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्य् अवचिन्वतीं गायन्तीं च ॥
अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत् ॥
ताम् अब्रवीद् राजा ॥
कस्यासि सुभगे त्वम् इति ॥
सा प्रत्युवाच ॥
कन्यास्मीति ॥
तां राजोवाच ॥
अर्थी त्वयाहम् इति ॥
अथोवाच कन्या ॥
समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम् ॥
नान्यथेति ॥
तां राजा समयम् अपृच्छत् ॥
ततः कन्येदम् उवाच ॥
उदकं मे न दर्शयितव्यम् इति ॥
स राजा बाढम् इत्य् उक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
bhūya eva brāhmaṇamahābhāgyaṃ vaktum arhasīty abravīt pāṇḍaveyo mārkaṇḍeyam ||
athācaṣṭa mārkaṇḍeyaḥ ||
ayodhyāyām ikṣvākukulotpannaḥ pārthivaḥ parikṣin nāma mṛgayām agamat ||
tam ekāśvena mṛgam anusarantaṃ mṛgo dūram apāharat ||
athādhvani jātaśramaḥ kṣuttṛṣṇābhibhūtaś ca kasmiṃś cid uddeśe nīlaṃ vanaṣaṇḍam apaśyat ||
tac ca viveśa ||
tatas tasya vanaṣaṇḍasya madhye 'tīva ramaṇīyaṃ saro dṛṣṭvā sāśva eva vyagāhata ||
athāśvastaḥ sa bisamṛṇālam aśvasyāgre nikṣipya puṣkariṇītīre samāviśat ||
tataḥ śayāno madhuraṃ gītaśabdam aśṛṇot ||
sa śrutvācintayat ||
neha manuṣyagatiṃ paśyāmi ||
kasya khalv ayaṃ gītaśabda iti ||
athāpaśyat kanyāṃ paramarūpadarśanīyāṃ puṣpāṇy avacinvatīṃ gāyantīṃ ca ||
atha sā rājñaḥ samīpe paryakrāmat ||
tām abravīd rājā ||
kasyāsi subhage tvam iti ||
sā pratyuvāca ||
kanyāsmīti ||
tāṃ rājovāca ||
arthī tvayāham iti ||
athovāca kanyā ||
samayenāhaṃ śakyā tvayā labdhum ||
nānyatheti ||
tāṃ rājā samayam apṛcchat ||
tataḥ kanyedam uvāca ||
udakaṃ me na darśayitavyam iti ||
sa rājā bāḍham ity uktvā tāṃ samāgamya tayā sahāste ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच भूय एव ब्राह्मणमहाभाग्यं वक्तुम् अर्हसीत्य् अब्रवीत् पाण्डवेयो मार्कण्डेयम् ॥ अथाचष्ट मार्कण्डेयः ॥ अयोध्यायाम् इक्ष्वाकुकुलोत्पन्नः पार्थिवः परिक्षिन् नाम मृगयाम् अगमत् ॥ तम् एकाश्वेन मृगम् अनुसरन्तं मृगो दूरम् अपाहरत् ॥ अथाध्वनि जातश्रमः क्षुत्तृष्णाभिभूतश् च कस्मिंश् चिद् उद्देशे नीलं वनषण्डम् अपश्यत् ॥ तच् च विवेश ॥ ततस् तस्य वनषण्डस्य मध्ये ऽतीव रमणीयं सरो दृष्ट्वा साश्व एव व्यगाहत ॥ अथाश्वस्तः स बिसमृणालम् अश्वस्याग्रे निक्षिप्य पुष्करिणीतीरे समाविशत् ॥ ततः शयानो मधुरं गीतशब्दम् अशृणोत् ॥ स श्रुत्वाचिन्तयत् ॥ नेह मनुष्यगतिं पश्यामि ॥ कस्य खल्व् अयं गीतशब्द इति ॥ अथापश्यत् कन्यां परमरूपदर्शनीयां पुष्पाण्य् अवचिन्वतीं गायन्तीं च ॥ अथ सा राज्ञः समीपे पर्यक्रामत् ॥ ताम् अब्रवीद् राजा ॥ कस्यासि सुभगे त्वम् इति ॥ सा प्रत्युवाच ॥ कन्यास्मीति ॥ तां राजोवाच ॥ अर्थी त्वयाहम् इति ॥ अथोवाच कन्या ॥ समयेनाहं शक्या त्वया लब्धुम् ॥ नान्यथेति ॥ तां राजा समयम् अपृच्छत् ॥ ततः कन्येदम् उवाच ॥ उदकं मे न दर्शयितव्यम् इति ॥ स राजा बाढम् इत्य् उक्त्वा तां समागम्य तया सहास्ते ॥vaiśaṃpāyana uvāca bhūya eva brāhmaṇamahābhāgyaṃ vaktum arhasīty abravīt pāṇḍaveyo mārkaṇḍeyam || athācaṣṭa mārkaṇḍeyaḥ || ayodhyāyām ikṣvākukulotpannaḥ pārthivaḥ parikṣin nāma mṛgayām agamat || tam ekāśvena mṛgam anusarantaṃ mṛgo dūram apāharat || athādhvani jātaśramaḥ kṣuttṛṣṇābhibhūtaś ca kasmiṃś cid uddeśe nīlaṃ vanaṣaṇḍam apaśyat || tac ca viveśa || tatas tasya vanaṣaṇḍasya madhye 'tīva ramaṇīyaṃ saro dṛṣṭvā sāśva eva vyagāhata || athāśvastaḥ sa bisamṛṇālam aśvasyāgre nikṣipya puṣkariṇītīre samāviśat || tataḥ śayāno madhuraṃ gītaśabdam aśṛṇot || sa śrutvācintayat || neha manuṣyagatiṃ paśyāmi || kasya khalv ayaṃ gītaśabda iti || athāpaśyat kanyāṃ paramarūpadarśanīyāṃ puṣpāṇy avacinvatīṃ gāyantīṃ ca || atha sā rājñaḥ samīpe paryakrāmat || tām abravīd rājā || kasyāsi subhage tvam iti || sā pratyuvāca || kanyāsmīti || tāṃ rājovāca || arthī tvayāham iti || athovāca kanyā || samayenāhaṃ śakyā tvayā labdhum || nānyatheti || tāṃ rājā samayam apṛcchat || tataḥ kanyedam uvāca || udakaṃ me na darśayitavyam iti || sa rājā bāḍham ity uktvā tāṃ samāgamya tayā sahāste ||Пандав просит снова рассказать о великой доле брахманов; Маркандея начинает древнюю историю: царь Парикшит из рода Икшваку на охоте устает, входит в синюю чащу, находит прекрасное озеро, отдыхает, слышит сладкое пение и видит прекрасную девушку; он спрашивает, чья она, она отвечает, что дева, и соглашается быть с ним только при условии, что он не покажет ей воду; царь обещает и живет с ней.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Пандав снова попросил Маркандею рассказать о великой доле брахманов. Маркандея начал древнее повествование. В Айодхье жил царь Парикшит из рода Икшваку. Однажды на охоте олень увел его далеко. Утомленный, мучимый голодом и жаждой, царь вошел в синюю чащу, увидел прекрасное озеро, напоил коня, отдохнул и услышал сладкое пение. Он увидел девушку удивительной красоты, собиравшую цветы и певшую. “Чья ты, прекрасная?” - спросил царь. Она ответила: “Я дева”. Царь сказал, что желает ее. Девушка ответила: “Ты можешь получить меня только на условии: не показывай мне воду”. Царь обещал и стал жить с ней».

Commentary

Обещание, данное желанием, становится испытанием. Царь еще не знает, что нарушенное слово потянет за собой страдание многих существ.

Version

e999bc9b432f · published Jun 18, 2026, 6:18:32 AM UTC