Mahabharata 3.262.23-29

Devanāgarī

शुश्राव तस्य वैदेही ततस् तां करुणां गिरम् ॥
सा प्राद्रवद् यतः शब्दस् ताम् उवाचाथ लक्ष्मणः ॥
अलं ते शङ्कया भीरु को रामं विषहिष्यति ॥
मुहूर्ताद् द्रक्ष्यसे रामम् आगतं तं शुचिस्मिते ॥
इत्य् उक्त्वा सा प्ररुदती पर्यशङ्कत देवरम् ॥
हता वै स्त्रीस्वभावेन शुद्धचारित्रभूषणम् ॥
सा तं परुषम् आरब्धा वक्तुं साध्वी पतिव्रता ॥
नैष कालो भवेन् मूढ यं त्वं प्रार्थयसे हृदा ॥
अप्य् अहं शस्त्रम् आदाय हन्याम् आत्मानम् आत्मना ॥
पतेयं गिरिशृङ्गाद् वा विशेयं वा हुताशनम् ॥
रामं भर्तारम् उत्सृज्य न त्व् अहं त्वां कथं चन ॥
निहीनम् उपतिष्ठेयं शार्दूली क्रोष्टुकं यथा ॥
एतादृशं वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रियराघवः ॥
पिधाय कर्णौ सद्वृत्तः प्रस्थितो येन राघवः ॥
स रामस्य पदं गृह्य प्रससार धनुर्धरः ॥

Transliteration (IAST)

śuśrāva tasya vaidehī tatas tāṃ karuṇāṃ giram ||
sā prādravad yataḥ śabdas tām uvācātha lakṣmaṇaḥ ||
alaṃ te śaṅkayā bhīru ko rāmaṃ viṣahiṣyati ||
muhūrtād drakṣyase rāmam āgataṃ taṃ śucismite ||
ity uktvā sā prarudatī paryaśaṅkata devaram ||
hatā vai strīsvabhāvena śuddhacāritrabhūṣaṇam ||
sā taṃ paruṣam ārabdhā vaktuṃ sādhvī pativratā ||
naiṣa kālo bhaven mūḍha yaṃ tvaṃ prārthayase hṛdā ||
apy ahaṃ śastram ādāya hanyām ātmānam ātmanā ||
pateyaṃ giriśṛṅgād vā viśeyaṃ vā hutāśanam ||
rāmaṃ bhartāram utsṛjya na tv ahaṃ tvāṃ kathaṃ cana ||
nihīnam upatiṣṭheyaṃ śārdūlī kroṣṭukaṃ yathā ||
etādṛśaṃ vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ priyarāghavaḥ ||
pidhāya karṇau sadvṛttaḥ prasthito yena rāghavaḥ ||
sa rāmasya padaṃ gṛhya prasasāra dhanurdharaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

शुश्राव तस्य वैदेही ततस् तां करुणां गिरम् ॥ सा प्राद्रवद् यतः शब्दस् ताम् उवाचाथ लक्ष्मणः ॥ अलं ते शङ्कया भीरु को रामं विषहिष्यति ॥ मुहूर्ताद् द्रक्ष्यसे रामम् आगतं तं शुचिस्मिते ॥ इत्य् उक्त्वा सा प्ररुदती पर्यशङ्कत देवरम् ॥ हता वै स्त्रीस्वभावेन शुद्धचारित्रभूषणम् ॥ सा तं परुषम् आरब्धा वक्तुं साध्वी पतिव्रता ॥ नैष कालो भवेन् मूढ यं त्वं प्रार्थयसे हृदा ॥ अप्य् अहं शस्त्रम् आदाय हन्याम् आत्मानम् आत्मना ॥ पतेयं गिरिशृङ्गाद् वा विशेयं वा हुताशनम् ॥ रामं भर्तारम् उत्सृज्य न त्व् अहं त्वां कथं चन ॥ निहीनम् उपतिष्ठेयं शार्दूली क्रोष्टुकं यथा ॥ एतादृशं वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रियराघवः ॥ पिधाय कर्णौ सद्वृत्तः प्रस्थितो येन राघवः ॥ स रामस्य पदं गृह्य प्रससार धनुर्धरः ॥śuśrāva tasya vaidehī tatas tāṃ karuṇāṃ giram || sā prādravad yataḥ śabdas tām uvācātha lakṣmaṇaḥ || alaṃ te śaṅkayā bhīru ko rāmaṃ viṣahiṣyati || muhūrtād drakṣyase rāmam āgataṃ taṃ śucismite || ity uktvā sā prarudatī paryaśaṅkata devaram || hatā vai strīsvabhāvena śuddhacāritrabhūṣaṇam || sā taṃ paruṣam ārabdhā vaktuṃ sādhvī pativratā || naiṣa kālo bhaven mūḍha yaṃ tvaṃ prārthayase hṛdā || apy ahaṃ śastram ādāya hanyām ātmānam ātmanā || pateyaṃ giriśṛṅgād vā viśeyaṃ vā hutāśanam || rāmaṃ bhartāram utsṛjya na tv ahaṃ tvāṃ kathaṃ cana || nihīnam upatiṣṭheyaṃ śārdūlī kroṣṭukaṃ yathā || etādṛśaṃ vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ priyarāghavaḥ || pidhāya karṇau sadvṛttaḥ prasthito yena rāghavaḥ || sa rāmasya padaṃ gṛhya prasasāra dhanurdharaḥ ||Сита слышит жалобный крик Маричи и бежит в сторону звука; Лакшмана говорит ей не бояться, потому что никто не одолеет Раму и скоро она увидит его вернувшимся; но Сита, плача, подозревает деверя и, пораженная женской природой, говорит жесткие слова чистому нравом Лакшмане: сейчас не время тому желанию, которое он держит в сердце; лучше она убьет себя оружием, упадет с горной вершины или войдет в огонь, чем оставит Раму и приблизится к низкому Лакшмане, как тигрица к шакалу; услышав это, добродетельный Лакшмана закрывает уши и идет по следу Рамы.

Translation

Сита услышала жалобный крик и побежала туда, откуда донесся звук. Лакшмана сказал: «Довольно подозрений, боязливая. Кто одолеет Раму? Через мгновение ты увидишь его вернувшимся». Но Сита, плача, стала подозревать деверя и, пораженная женской природой, произнесла жестокие слова чистому нравом Лакшмане: «Сейчас не время тому желанию, которое ты носишь в сердце. Лучше я сама убью себя оружием, упаду с горной вершины или войду в огонь, чем оставлю мужа Раму и приближусь к тебе, низкому, как тигрица к шакалу». Услышав эти слова, добродетельный Лакшмана закрыл уши и, взяв след Рамы, пошел за ним».

Commentary

Страх и любовь могут помрачить речь даже чистого сердца. Лакшмана страдает от слов Ситы, но все же действует из послушания и заботы.

Version

7c213a6b3c00 · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC