Mahabharata 3.266.56-68

Devanāgarī

इति तस्य वचः श्रुत्वा वयम् उत्थाय सत्वराः ॥
सागरप्लवने मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥
नाध्यवस्यद् यदा कश् चित् सागरस्य विलङ्घने ॥
ततः पितरम् आविश्य पुप्लुवे ऽहं महार्णवम् ॥
शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥
तत्र सीता मया दृष्टा रावणान्तःपुरे सती ॥
उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा ॥
जटिला मलदिग्धाङ्गी कृशा दीना तपस्विनी ॥
निमित्तैस् ताम् अहं सीताम् उपलभ्य पृथग्विधैः ॥
उपसृत्याब्रुवं चार्याम् अभिगम्य रहोगताम् ॥
सीते रामस्य दूतो ऽहं वानरो मारुतात्मजः ॥
त्वद्दर्शनम् अभिप्रेप्सुर् इह प्राप्तो विहायसा ॥
राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥
कुशलं त्वाब्रवीद् रामः सीते सौमित्रिणा सह ॥
सखिभावाच् च सुग्रीवः कुशलं त्वानुपृच्छति ॥
क्षिप्रम् एष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह ॥
प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरो ऽस्मि न राक्षसः ॥
मुहूर्तम् इव च ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह ॥
अवैमि त्वां हनूमन्तम् अविन्ध्यवचनाद् अहम् ॥
अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः ॥
कथितस् तेन सुग्रीवस् त्वद्विधैः सचिवैर् वृतः ॥
गम्यताम् इति चोक्त्वा मां सीता प्रादाद् इमं मणिम् ॥
धारिता येन वैदेही कालम् एतम् अनिन्दिता ॥
प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयाम् आस जानकी ॥
क्षिप्ताम् इषीकां काकस्य चित्रकूटे महागिरौ ॥
भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ॥
श्रावयित्वा तदात्मानं ततो दग्ध्वा च तां पुरीम् ॥
संप्राप्त इति तं रामः प्रियवादिनम् अर्चयत् ॥

Transliteration (IAST)

iti tasya vacaḥ śrutvā vayam utthāya satvarāḥ ||
sāgaraplavane mantraṃ mantrayāmaḥ paraṃtapa ||
nādhyavasyad yadā kaś cit sāgarasya vilaṅghane ||
tataḥ pitaram āviśya pupluve 'haṃ mahārṇavam ||
śatayojanavistīrṇaṃ nihatya jalarākṣasīm ||
tatra sītā mayā dṛṣṭā rāvaṇāntaḥpure satī ||
upavāsatapaḥśīlā bhartṛdarśanalālasā ||
jaṭilā maladigdhāṅgī kṛśā dīnā tapasvinī ||
nimittais tām ahaṃ sītām upalabhya pṛthagvidhaiḥ ||
upasṛtyābruvaṃ cāryām abhigamya rahogatām ||
sīte rāmasya dūto 'haṃ vānaro mārutātmajaḥ ||
tvaddarśanam abhiprepsur iha prāpto vihāyasā ||
rājaputrau kuśalinau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||
sarvaśākhāmṛgendreṇa sugrīveṇābhipālitau ||
kuśalaṃ tvābravīd rāmaḥ sīte saumitriṇā saha ||
sakhibhāvāc ca sugrīvaḥ kuśalaṃ tvānupṛcchati ||
kṣipram eṣyati te bhartā sarvaśākhāmṛgaiḥ saha ||
pratyayaṃ kuru me devi vānaro 'smi na rākṣasaḥ ||
muhūrtam iva ca dhyātvā sītā māṃ pratyuvāca ha ||
avaimi tvāṃ hanūmantam avindhyavacanād aham ||
avindhyo hi mahābāho rākṣaso vṛddhasaṃmataḥ ||
kathitas tena sugrīvas tvadvidhaiḥ sacivair vṛtaḥ ||
gamyatām iti coktvā māṃ sītā prādād imaṃ maṇim ||
dhāritā yena vaidehī kālam etam aninditā ||
pratyayārthaṃ kathāṃ cemāṃ kathayām āsa jānakī ||
kṣiptām iṣīkāṃ kākasya citrakūṭe mahāgirau ||
bhavatā puruṣavyāghra pratyabhijñānakāraṇāt ||
śrāvayitvā tadātmānaṃ tato dagdhvā ca tāṃ purīm ||
saṃprāpta iti taṃ rāmaḥ priyavādinam arcayat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

इति तस्य वचः श्रुत्वा वयम् उत्थाय सत्वराः ॥ सागरप्लवने मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥ नाध्यवस्यद् यदा कश् चित् सागरस्य विलङ्घने ॥ ततः पितरम् आविश्य पुप्लुवे ऽहं महार्णवम् ॥ शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥ तत्र सीता मया दृष्टा रावणान्तःपुरे सती ॥ उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा ॥ जटिला मलदिग्धाङ्गी कृशा दीना तपस्विनी ॥ निमित्तैस् ताम् अहं सीताम् उपलभ्य पृथग्विधैः ॥ उपसृत्याब्रुवं चार्याम् अभिगम्य रहोगताम् ॥ सीते रामस्य दूतो ऽहं वानरो मारुतात्मजः ॥ त्वद्दर्शनम् अभिप्रेप्सुर् इह प्राप्तो विहायसा ॥ राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥ कुशलं त्वाब्रवीद् रामः सीते सौमित्रिणा सह ॥ सखिभावाच् च सुग्रीवः कुशलं त्वानुपृच्छति ॥ क्षिप्रम् एष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह ॥ प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरो ऽस्मि न राक्षसः ॥ मुहूर्तम् इव च ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह ॥ अवैमि त्वां हनूमन्तम् अविन्ध्यवचनाद् अहम् ॥ अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः ॥ कथितस् तेन सुग्रीवस् त्वद्विधैः सचिवैर् वृतः ॥ गम्यताम् इति चोक्त्वा मां सीता प्रादाद् इमं मणिम् ॥ धारिता येन वैदेही कालम् एतम् अनिन्दिता ॥ प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयाम् आस जानकी ॥ क्षिप्ताम् इषीकां काकस्य चित्रकूटे महागिरौ ॥ भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ॥ श्रावयित्वा तदात्मानं ततो दग्ध्वा च तां पुरीम् ॥ संप्राप्त इति तं रामः प्रियवादिनम् अर्चयत् ॥iti tasya vacaḥ śrutvā vayam utthāya satvarāḥ || sāgaraplavane mantraṃ mantrayāmaḥ paraṃtapa || nādhyavasyad yadā kaś cit sāgarasya vilaṅghane || tataḥ pitaram āviśya pupluve 'haṃ mahārṇavam || śatayojanavistīrṇaṃ nihatya jalarākṣasīm || tatra sītā mayā dṛṣṭā rāvaṇāntaḥpure satī || upavāsatapaḥśīlā bhartṛdarśanalālasā || jaṭilā maladigdhāṅgī kṛśā dīnā tapasvinī || nimittais tām ahaṃ sītām upalabhya pṛthagvidhaiḥ || upasṛtyābruvaṃ cāryām abhigamya rahogatām || sīte rāmasya dūto 'haṃ vānaro mārutātmajaḥ || tvaddarśanam abhiprepsur iha prāpto vihāyasā || rājaputrau kuśalinau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || sarvaśākhāmṛgendreṇa sugrīveṇābhipālitau || kuśalaṃ tvābravīd rāmaḥ sīte saumitriṇā saha || sakhibhāvāc ca sugrīvaḥ kuśalaṃ tvānupṛcchati || kṣipram eṣyati te bhartā sarvaśākhāmṛgaiḥ saha || pratyayaṃ kuru me devi vānaro 'smi na rākṣasaḥ || muhūrtam iva ca dhyātvā sītā māṃ pratyuvāca ha || avaimi tvāṃ hanūmantam avindhyavacanād aham || avindhyo hi mahābāho rākṣaso vṛddhasaṃmataḥ || kathitas tena sugrīvas tvadvidhaiḥ sacivair vṛtaḥ || gamyatām iti coktvā māṃ sītā prādād imaṃ maṇim || dhāritā yena vaidehī kālam etam aninditā || pratyayārthaṃ kathāṃ cemāṃ kathayām āsa jānakī || kṣiptām iṣīkāṃ kākasya citrakūṭe mahāgirau || bhavatā puruṣavyāghra pratyabhijñānakāraṇāt || śrāvayitvā tadātmānaṃ tato dagdhvā ca tāṃ purīm || saṃprāpta iti taṃ rāmaḥ priyavādinam arcayat ||Хануман тайно подходит к Сите и говорит, что он посланец Рамы, ванара и сын Марута; Рама и Лакшмана живы и находятся под защитой Сугривы; Сита вспоминает, что Авиндхья говорил ей о Ханумане и Сугриве, доверяет ему, дает драгоценность и знак узнавания — историю о вороне и травинке у Читракуты; Хануман, показав себя и сжегши город, возвращается, и Рама почитает его за дорогую речь.

Translation

Хануман тайно приблизился к Сите и сказал: «Я посланец Рамы, ванара, сын Марута. Рама и Лакшмана живы и находятся под защитой Сугривы. Поверь мне: я не ракшас». Сита вспомнила, что Авиндхья говорил ей о Ханумане и Сугриве, поверила ему, дала драгоценность и знак узнавания - рассказ о вороне и травинке у Читракуты. Затем Хануман открыл себя, сжег город и вернулся. Рама почтил его как принесшего желанную, дорогую речь».

Commentary

Встреча Ханумана и Ситы - сердце служения: он не освобождает ее силой раньше времени, а приносит ей уверенность в Раме и приносит Раме знак ее верности.

Version

53d6089211ec · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC