Mahabharata
Kapālamocana and Pṛthūdaka9.38.19-23
9523 / 15823
Mahabharata · 9.38.19-23
Devanāgarī

सो ऽथ गत्वाश्रमं पुण्यं विप्रमुक्तो महातपाः ॥
कथयाम् आस तत् सर्वम् ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥
ते श्रुत्वा वचनं तस्य ततस् तीर्थस्य मानद ॥
कपालमोचनम् इति नाम चक्रुः समागताः ॥
तत्र दत्त्वा बहून् दायान् विप्रान् संपूज्य माधवः ॥
जगाम वृष्णिप्रवरो रुषङ्गोराश्रमं तदा ॥
यत्र तप्तं तपो घोरम् आर्ष्टिषेणेन भारत ॥
ब्राह्मण्यं लब्धवांस् तत्र विश्वामित्रो महामुनिः ॥
ततो हलधरः श्रीमान् ब्राह्मणैः परिवारितः ॥
जगाम यत्र राजेन्द्र रुषङ्गुस् तनुम् अत्यजत् ॥

Transliteration (IAST)

so 'tha gatvāśramaṃ puṇyaṃ vipramukto mahātapāḥ ||
kathayām āsa tat sarvam ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām ||
te śrutvā vacanaṃ tasya tatas tīrthasya mānada ||
kapālamocanam iti nāma cakruḥ samāgatāḥ ||
tatra dattvā bahūn dāyān viprān saṃpūjya mādhavaḥ ||
jagāma vṛṣṇipravaro ruṣaṅgorāśramaṃ tadā ||
yatra taptaṃ tapo ghoram ārṣṭiṣeṇena bhārata ||
brāhmaṇyaṃ labdhavāṃs tatra viśvāmitro mahāmuniḥ ||
tato haladharaḥ śrīmān brāhmaṇaiḥ parivāritaḥ ||
jagāma yatra rājendra ruṣaṅgus tanum atyajat ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सः अथ गत्वा आश्रमं पुण्यंsaḥ atha gatvā āśramaṃ puṇyaṃон, придя в святую обитель
विप्रमुक्तः महातपाःvipramuktaḥ mahātapāḥосвобождённый, великий подвижник
कथयाम् आस तत् सर्वम्kathayām āsa tat sarvamповедал всё то
ऋषीणां भावितात्मनाम्ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanāmриши, чистым душою
ते श्रुत्वा वचनं तस्यte śrutvā vacanaṃ tasyaони, услышав слово его
ततः तीर्थस्य मानदtataḥ tīrthasya mānadaтогда того брода, о податель чести
कपालमोचनम् इतिkapālamocanam iti"Капаламочана"
नाम चक्रुः समागताःnāma cakruḥ samāgatāḥимя дали, собравшись
तत्र दत्त्वा बहून् दायान्tatra dattvā bahūn dāyānтам, дав много даров
विप्रान् संपूज्य माधवःviprān saṃpūjya mādhavaḥбрахманов почтив, Мадхава
जगाम वृष्णिप्रवरःjagāma vṛṣṇipravaraḥпошёл, лучший из Вришни
रुषङ्गोः आश्रमं तदाruṣaṅgoḥ āśramaṃ tadāк обители Рушангу тогда
यत्र तप्तं तपः घोरम्yatra taptaṃ tapaḥ ghoramгде совершено страшное подвижничество
आर्ष्टिषेणेन भारतārṣṭiṣeṇena bhārataАрштишеной, о Бхарата
ब्राह्मण्यं लब्धवान् तत्रbrāhmaṇyaṃ labdhavān tatraбрахманство обрёл там
विश्वामित्रः महामुनिःviśvāmitraḥ mahāmuniḥВишвамитра, великий мудрец
ततः हलधरः श्रीमान्tataḥ haladharaḥ śrīmānтогда плугоносец, блистательный
ब्राह्मणैः परिवारितःbrāhmaṇaiḥ parivāritaḥбрахманами окружённый
जगाम यत्र राजेन्द्रjagāma yatra rājendraпошёл туда, о владыка царей
रुषङ्गुः तनुम् अत्यजत्ruṣaṅguḥ tanum atyajatгде Рушангу тело оставил
Translation

«Он, придя в святую обитель, освобождённый, великий подвижник, поведал всё то риши, чистым душою. Они, услышав слово его, тогда тому броду, о податель чести, имя дали, собравшись, — „Капаламочана“ (Освобождение от черепа). Там, дав много даров и почтив брахманов, Мадхава, лучший из Вришни, пошёл к обители Рушангу тогда, — где совершено страшное подвижничество Арштишеной, о Бхарата, и где брахманство обрёл Вишвамитра, великий мудрец. Тогда плугоносец, блистательный, брахманами окружённый, пошёл туда, о владыка царей, где Рушангу оставил тело».

Version

7a7c0f17485c · published Jun 20, 2026, 4:05:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with