Mahabharata
Ārṣṭiṣeṇa; the Brahminhood of Viśvāmitra9.39.22-26
9531 / 15823
Mahabharata · 9.39.22-26
Devanāgarī

तद् दृष्ट्वा विद्रुतं सैन्यं विश्वामित्रस् तु गाधिजः ॥
तपः परं मन्यमानस् तपस्य् एव मनो दधे ॥
सो ऽस्मिंस् तीर्थवरे राजन् सरस्वत्याः समाहितः ॥
नियमैश् चोपवासैश् च कर्शयन् देहम् आत्मनः ॥
जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश् च सो ऽभवत् ॥
तथा स्थण्डिलशायी च ये चान्ये नियमाः पृथक् ॥
असकृत् तस्य देवास् तु व्रतविघ्नं प्रचक्रिरे ॥
न चास्य नियमाद् बुद्धिर् अपयाति महात्मनः ॥
ततः परेण यत्नेन तप्त्वा बहुविधं तपः ॥
तेजसा भास्कराकारो गाधिजः समपद्यत ॥

Transliteration (IAST)

tad dṛṣṭvā vidrutaṃ sainyaṃ viśvāmitras tu gādhijaḥ ||
tapaḥ paraṃ manyamānas tapasy eva mano dadhe ||
so 'smiṃs tīrthavare rājan sarasvatyāḥ samāhitaḥ ||
niyamaiś copavāsaiś ca karśayan deham ātmanaḥ ||
jalāhāro vāyubhakṣaḥ parṇāhāraś ca so 'bhavat ||
tathā sthaṇḍilaśāyī ca ye cānye niyamāḥ pṛthak ||
asakṛt tasya devās tu vratavighnaṃ pracakrire ||
na cāsya niyamād buddhir apayāti mahātmanaḥ ||
tataḥ pareṇa yatnena taptvā bahuvidhaṃ tapaḥ ||
tejasā bhāskarākāro gādhijaḥ samapadyata ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तत् दृष्ट्वा विद्रुतं सैन्यंtat dṛṣṭvā vidrutaṃ sainyaṃувидев то разбитое войско
विश्वामित्रः तु गाधिजःviśvāmitraḥ tu gādhijaḥВишвамитра, сын Гадхи
तपः परं मन्यमानःtapaḥ paraṃ manyamānaḥподвижничество высшим считая
तपसि एव मनः दधेtapasi eva manaḥ dadheна подвижничестве ум сосредоточил
सः अस्मिन् तीर्थवरे राजन्saḥ asmin tīrthavare rājanон, на этом лучшем броде, о царь
सरस्वत्याः समाहितःsarasvatyāḥ samāhitaḥСарасвати, сосредоточенный
नियमैः च उपवासैः चniyamaiḥ ca upavāsaiḥ caобетами и постами
कर्शयन् देहम् आत्मनःkarśayan deham ātmanaḥизнуряя тело своё
जलाहारः वायुभक्षःjalāhāraḥ vāyubhakṣaḥводою питающийся, ветром питающийся
पर्णाहारः च सः अभवत्parṇāhāraḥ ca saḥ abhavatи листоядным он стал
तथा स्थण्डिलशायी चtathā sthaṇḍilaśāyī caи спящим на голой земле
ये च अन्ये नियमाः पृथक्ye ca anye niyamāḥ pṛthakи какие иные обеты, порознь
असकृत् तस्य देवाः तुasakṛt tasya devāḥ tuне раз ему боги
व्रतविघ्नं प्रचक्रिरेvratavighnaṃ pracakrireпрепятствие обету чинили
न च अस्य नियमात् बुद्धिःna ca asya niyamāt buddhiḥи от его обета мысль
अपयाति महात्मनःapayāti mahātmanaḥне отступает, великого духом
ततः परेण यत्नेनtataḥ pareṇa yatnenaтогда, высшим усилием
तप्त्वा बहुविधं तपःtaptvā bahuvidhaṃ tapaḥсовершив многоразличное подвижничество
तेजसा भास्कराकारःtejasā bhāskarākāraḥблеском солнцеподобный
गाधिजः समपद्यतgādhijaḥ samapadyataсын Гадхи стал
Translation

«Увидев то разбитое войско, Вишвамитра, сын Гадхи, подвижничество высшим считая, на подвижничестве сосредоточил ум. Он, на этом лучшем броде Сарасвати, о царь, сосредоточенный, обетами и постами изнуряя тело своё, стал водою питающимся, ветром питающимся, листоядным, и спящим на голой земле, и соблюдал какие иные обеты порознь. Не раз ему боги чинили препятствие обету, но от его обета мысль не отступает, великого духом. Тогда, высшим усилием совершив многоразличное подвижничество, блеском солнцеподобным стал сын Гадхи».

Version

a3f630e5ee1c · published Jun 20, 2026, 4:10:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with