Nārada Purāṇa
The duties of householder, forest-dweller and renunciant27.89-96
282 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 27.89-96

Sanaka

Devanāgarī

अत्यन्तं वर्जयेत्तैलं वानप्रस्थसमाश्रमी ॥ व्यवायं वर्जयेच्चैव निद्रालस्ये तथैव च
शंखचक्रगदापाणिं नित्यं नारायणं स्मरेत् ॥ वानप्रस्थः प्रकुर्वीत तपश्चांद्रायणादिकम्
सहेत शीततापादिवह्निं परिचरेत्सदा ॥ यदा मनसि वैराग्यं जातं सर्वेषु वस्तुषु
तदैव संन्यसेद्विप्र पतितस्त्वन्यथा भवेत् ॥ वेदांताभ्यासनिरतः शांतो दांतो जितेंद्रियः
निर्द्वेद्वो निरहंकारो निर्ममः सर्वदा भवेत् ॥ शमादिगुणसंयुक्तः कामक्रोधविवर्जितः
नग्नो वा जीर्णकौपीनौ भवेन्मुंडो यतिर्द्विजः ॥ समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः
एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं नगरे तथा ॥ भैक्षेण वर्त्तयेन्नित्यं नैकान्नादीभवेद्यतिः
अनिंदितद्विजगृहे व्यंगारे भुक्तिवर्जिते ॥ विवादरहिते चैव भिक्षार्थं पर्यटेद्यतिः

Transliteration (IAST)

atyantaṃ varjayettailaṃ vānaprasthasamāśramī || vyavāyaṃ varjayeccaiva nidrālasye tathaiva ca
śaṃkhacakragadāpāṇiṃ nityaṃ nārāyaṇaṃ smaret || vānaprasthaḥ prakurvīta tapaścāṃdrāyaṇādikam
saheta śītatāpādivahniṃ paricaretsadā || yadā manasi vairāgyaṃ jātaṃ sarveṣu vastuṣu
tadaiva saṃnyasedvipra patitastvanyathā bhavet || vedāṃtābhyāsanirataḥ śāṃto dāṃto jiteṃdriyaḥ
nirdvedvo nirahaṃkāro nirmamaḥ sarvadā bhavet || śamādiguṇasaṃyuktaḥ kāmakrodhavivarjitaḥ
nagno vā jīrṇakaupīnau bhavenmuṃḍo yatirdvijaḥ || samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ
ekarātraṃ vasedgrāme trirātraṃ nagare tathā || bhaikṣeṇa varttayennityaṃ naikānnādībhavedyatiḥ
aniṃditadvijagṛhe vyaṃgāre bhuktivarjite || vivādarahite caiva bhikṣārthaṃ paryaṭedyatiḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अत्यन्तंatyantaṃсовершенно
वर्जयेत्तैलंvarjayettailaṃда отвергнет масло
वानप्रस्थसमाश्रमीvānaprasthasamāśramīв ашраме лесного жителя пребывающий
व्यवायंvyavāyaṃсоития
वर्जयेच्चैवvarjayeccaivaда отвергнет и
निद्रालस्येnidrālasyeсна и лени
तथैवtathaivaтак же
caи
शंखचक्रगदापाणिंśaṃkhacakragadāpāṇiṃс раковиною, диском и палицею в руках
नित्यंnityaṃпостоянно
नारायणंnārāyaṇaṃНараяну
स्मरेत्smaretда помнит
वानप्रस्थःvānaprasthaḥлесной житель
प्रकुर्वीतprakurvītaда творит
तपश्चांद्रायणादिकम्tapaścāṃdrāyaṇādikamподвиг чандраяну и прочее
सहेतsahetaда сносит
शीततापादिवह्निंśītatāpādivahniṃхолод, зной и прочее; огонь
परिचरेत्सदाparicaretsadāда обхаживает всегда
यदाyadāкогда
मनसिmanasiв уме
वैराग्यंvairāgyaṃбесстрастие
जातंjātaṃродилось
सर्वेषुsarveṣuко всем
वस्तुषुvastuṣuвещам
तदैवtadaivaтогда именно
संन्यसेद्विप्रsaṃnyasedvipraда отрекается, о брахман
पतितस्त्वन्यथाpatitastvanyathāпадшим же иначе
भवेत्bhavetда будет
वेदांताभ्यासनिरतःvedāṃtābhyāsanirataḥупражнению в веданте приверженный
शांतोśāṃtoумиротворённый
दांतोdāṃtoобуздавший себя
जितेंद्रियःjiteṃdriyaḥпобедивший чувства
निर्द्वेद्वोnirdvedvoот двойственностей свободный
निरहंकारोnirahaṃkāroлишённый самости
निर्ममःnirmamaḥлишённый «моего»
सर्वदाsarvadāвсегда
भवेत्bhavetда будет
शमादिगुणसंयुक्तःśamādiguṇasaṃyuktaḥспокойствием и прочими достоинствами наделённый
कामक्रोधविवर्जितःkāmakrodhavivarjitaḥжелания и гнева лишённый
नग्नोnagnoнагим
वाили
जीर्णकौपीनौjīrṇakaupīnauв ветхой набедренной повязке
भवेन्मुंडोbhavenmuṃḍoда будет обритым
यतिर्द्विजःyatirdvijaḥподвижник дваждырождённый
समःsamaḥравный
शत्रौśatrauк врагу
caи
मित्रेmitreк другу
caи
तथाtathāтак же
मानापमानयोःmānāpamānayoḥк чести и бесчестию
एकरात्रंekarātraṃодну ночь
वसेद्ग्रामेvasedgrāmeда живёт в деревне
त्रिरात्रंtrirātraṃтри ночи
नगरेnagareв городе
तथाtathāтак же
भैक्षेणbhaikṣeṇaподаянием
वर्त्तयेन्नित्यंvarttayennityaṃда живёт постоянно
नैकान्नादीभवेद्यतिःnaikānnādībhavedyatiḥне из одного дома вкушающим да будет подвижник
अनिंदितद्विजगृहेaniṃditadvijagṛheв доме безупречного дваждырождённого
व्यंगारेvyaṃgāreгде угли погасли
भुक्तिवर्जितेbhuktivarjiteгде еда окончена
विवादरहितेvivādarahiteгде нет ссоры
चैवcaivaи
भिक्षार्थंbhikṣārthaṃради подаяния
पर्यटेद्यतिःparyaṭedyatiḥда обходит подвижник
Translation

«Совершенно да отвергнет масло пребывающий в ашраме лесного жителя; соития да отвергнет, а также сна и лени. Постоянно да помнит он Нараяну с раковиною, диском и палицею в руках; лесной житель да творит подвиг чандраяну и прочее. Да сносит он холод, зной и прочее и всегда да обхаживает огонь. Когда же в уме родилось бесстрастие ко всем вещам, — тогда именно да отрекается он, о брахман; иначе же да будет падшим. Приверженным упражнению в веданте, умиротворённым, обуздавшим себя, победившим чувства, свободным от двойственностей, лишённым самости, лишённым „моего“ да будет он всегда, наделённым спокойствием и прочими достоинствами, лишённым желания и гнева. Нагим или в ветхой набедренной повязке, обритым да будет подвижник-дваждырождённый, равным к врагу и к другу, а также к чести и бесчестию. Одну ночь да живёт он в деревне, три ночи в городе; подаянием да живёт постоянно и не из одного дома вкушающим да будет подвижник. В доме безупречного дваждырождённого, где угли погасли, где еда окончена, где нет ссоры, — ради подаяния да обходит подвижник».

Version

e5ffd7ebeae2 · published Sep 4, 2026, 11:45:04 PM UTC

Available inRU

Page between verses with