Sanat-kumāra
अमोघा विद्युता सर्वतोमुखी पीठशक्तयः ॥ ह्रस्वत्रयोक्तिजाः क्लीबही ना वह्नींदुसंयुताः
स्वरा बीजानि शक्तीनां तदाद्याः पूजयेत्तुः ताः ॥ ब्रह्मविष्णुशिवात्मा ते सृष्टिः शेषान्विताप्यसौ
एवं चान्ते योग पीठात्मने हृदयमीरयेत् ॥ ताराद्योऽयं पीठमंत्रस्त्वनेनासनमादिशेत्
ध्रुवो वियद्बिंदुयुतं खं खखोल्काय दृन्मनुः ॥ नवार्णाय च मनवे मूर्तिं संकल्पयेत्सुधीः
साक्षिणं जगतां तस्यामावाह्य विधिवद्यजेत् ॥ ततः षडंगामाराध्य द्विक्ष्वष्टांगं प्रपूजयेत्
संपूज्य मध्ये वादित्यं रविं भानुं च भास्करम् ॥ सूर्यं दिशासु सद्यादिपंच ह्रस्वादिकानिमान्
स्वस्वनामादिवर्णाद्याः शक्तयोऽर्च्या विदिक्षु च । उषां प्रज्ञां प्रभां संध्यां ततो ब्रह्मादिकान्यजेत्
पुरतोऽरुणमभ्यर्च्य सोमं ज्ञं च गुरुं भृगुम् ॥ दिक्ष्वर्यमादिकानिष्ट्वा भूमिजं च शनैश्चरम्
राहुं केतुं च कोणेषु पूर्ववत्परिपूजयेत् ॥ इंद्राद्यानपि वज्राद्यान्पूजयेत्पूर्ववत्सुधीः
इत्थं संपूज्य विधिवद्भास्करं भक्तवत्सलम् ॥ समाहितो दिनेशाय दद्यादर्ध्यं दिने दिने
प्राणानायम्य सद्भूमौ न्यासान्कृत्वा पुरोदितान् ॥ विधाय मंडलं भानोः पीठं पूर्ववदर्चयेत्
ध्यात्वार्कं प्रयजेद्द्विव्यैर्मानसैरुपचारकैः ॥ पात्रं ताम्रमयं प्रस्थतोयग्राहि सुशोभनम्
amoghā vidyutā sarvatomukhī pīṭhaśaktayaḥ || hrasvatrayoktijāḥ klībahī nā vahnīṃdusaṃyutāḥ
svarā bījāni śaktīnāṃ tadādyāḥ pūjayettuḥ tāḥ || brahmaviṣṇuśivātmā te sṛṣṭiḥ śeṣānvitāpyasau
evaṃ cānte yoga pīṭhātmane hṛdayamīrayet || tārādyo'yaṃ pīṭhamaṃtrastvanenāsanamādiśet
dhruvo viyadbiṃduyutaṃ khaṃ khakholkāya dṛnmanuḥ || navārṇāya ca manave mūrtiṃ saṃkalpayetsudhīḥ
sākṣiṇaṃ jagatāṃ tasyāmāvāhya vidhivadyajet || tataḥ ṣaḍaṃgāmārādhya dvikṣvaṣṭāṃgaṃ prapūjayet
saṃpūjya madhye vādityaṃ raviṃ bhānuṃ ca bhāskaram || sūryaṃ diśāsu sadyādipaṃca hrasvādikānimān
svasvanāmādivarṇādyāḥ śaktayo'rcyā vidikṣu ca | uṣāṃ prajñāṃ prabhāṃ saṃdhyāṃ tato brahmādikānyajet
purato'ruṇamabhyarcya somaṃ jñaṃ ca guruṃ bhṛgum || dikṣvaryamādikāniṣṭvā bhūmijaṃ ca śanaiścaram
rāhuṃ ketuṃ ca koṇeṣu pūrvavatparipūjayet || iṃdrādyānapi vajrādyānpūjayetpūrvavatsudhīḥ
itthaṃ saṃpūjya vidhivadbhāskaraṃ bhaktavatsalam || samāhito dineśāya dadyādardhyaṃ dine dine
prāṇānāyamya sadbhūmau nyāsānkṛtvā puroditān || vidhāya maṃḍalaṃ bhānoḥ pīṭhaṃ pūrvavadarcayet
dhyātvārkaṃ prayajeddvivyairmānasairupacārakaiḥ || pātraṃ tāmramayaṃ prasthatoyagrāhi suśobhanam
«...Амогха, Видьюта и Сарватомукхи — силы престола. Рождённые произнесением трёх кратких, средние, не соединённые с огнём и луною гласные — слоги-семена сил; начинающиеся с них, да почтит их. Их образ — Брахма, Вишну и Шива; они творение, и она с Шешей. Так и в конце да произнесёт «имеющему природою престол йоги» — «хридая». Эта, с пранавой впереди, есть мантра престола; ею да укажет он сиденье. Пранава, пространство с бинду, «кха», «Кхакхолке» и мантра «хридая» — у девятисложной мантры да устроит разумный образ. Призвав в него свидетеля миров, по обряду да почтит. Затем, почтив шесть членов, в двух да почтит восьмичастное. Почтив посередине Адитью, а по сторонам Рави, Бхану, Бхаскару и Сурью — этих пять, начиная с «садьо», с краткими впереди; и по промежуточным сторонам должны быть почтены силы, начинающиеся с первого слога своего имени: Уша, Праджня, Прабха, Сандхья; затем да почтит он Брахму и прочих. Почтив впереди Аруну, Сому, Будху, Гуру и Бхригу, по сторонам почтив Арьямана и прочих, Мангалу и Шани, Раху и Кету в углах да почтит, как прежде; и Индру с прочими, с ваджрой и прочим, да почтит разумный, как прежде. Так почтив по обряду Солнце, любящее преданных, сосредоточенный, да поднесёт он владыке дня аргхью день за днём. Обуздав дыхания, на доброй земле совершив прежде названные ньясы, устроив круг солнца, да почтит престол, как прежде. Созерцая Солнце, да почтит его божественными мысленными подношениями; медный сосуд, вмещающий меру воды, прекрасный...»
1c94f0074d6c · published Sep 5, 2026, 10:09:52 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Мандала Солнца устроена как двор: посередине Адитья, по сторонам его же имена, по углам — планеты, а по краю хранители сторон. Одно божество разложено на пять имён и окружено всем небом. Так изображается не иерархия, а полнота: у солнца в свите ходит весь видимый мир.
Среди сил названы Уша, Праджня, Прабха и Сандхья — заря, разумение, сияние и сумерки. Три из четырёх — состояния света, а четвёртое — состояние ума. Знание поставлено в один ряд со светом не как сравнение, а как соседство.
Аргхья Солнцу подносится «день за днём». Из всей этой громоздкой постройки повседневным остаётся одно простое действие: подъём медного сосуда с водою навстречу восходу. Всё прочее — объяснение того, что при этом происходит.