Sanat-kumāra
रुक्मिवैरूप्यकरणो रुक्मिणीवचने रतः ॥ बलभद्रवचोग्राही मुक्तरुक्मी जनार्दनः
रुक्मिणीप्राणनाथश्च सत्यभामापतिः स्वयम् ॥ भक्तपक्षी भक्तिवश्यो ह्यक्रूरमणिदायकः
शतधन्वाप्राणहारी ऋक्षराजसुताप्रियः ॥ सत्राजित्तनयाकांतो मित्रविंदापहारकः
सत्यापतिर्लक्ष्मणाजित्पूज्यो भद्राप्रियंकरः ॥ नरका सुरघातीं च लीलाकन्याहरो जयी
मुरारिर्मदनेशोऽपि धरित्रीदुःखनाशनः ॥ वैनतेयी स्वर्गगामी अदित्य कुंडलप्रदः
इंद्रार्चितो रमाकांतो वज्रिभार्याप्रपूजितः ॥ पारिजातापहारी च शक्रमानापहारकः
प्रद्युम्नजनकः सांबतातो बहुसुतो विधुः ॥ गर्गाचार्यः सत्यगतिर्धर्माधारो धारधरः
द्वारकामंडनः श्लोक्यः सुश्लोको निगमालयः ॥ पौंड्रकप्राणहारी च काशीराजशिरोहरः
अवैष्णवविप्रदाही सुदक्षिणभयाबहः ॥ जरासंधविदारीं च धर्मनन्दनयज्ञकृत्
शिशुपालशिररश्चेदी दंतवक्रविनाशनः ॥ विदूरथांसकः श्रीशः श्रीदो द्विविदनाशनः
रुक्मिणीमानहारी च रुक्मिणीमानवर्द्धनः ॥ देवर्षिशापहर्ता च द्रौपदीवाक्यपालकः
दुर्वासो भयहाति व पांचालीस्मरणागतः ॥ पार्थदूतः पार्थमन्त्री पार्थदुःखौधनाशनः
पार्थमानापहारी च पार्थजीवनदायकः ॥ पांचाली वस्त्रदाता च विश्वपालकपालकः
श्वेताश्वसारथिः सत्यः सत्यसाध्यो भयापहः ॥ सत्यसंधः सत्यरतिः सत्यप्रिय उदारधीः
rukmivairūpyakaraṇo rukmiṇīvacane rataḥ || balabhadravacogrāhī muktarukmī janārdanaḥ
rukmiṇīprāṇanāthaśca satyabhāmāpatiḥ svayam || bhaktapakṣī bhaktivaśyo hyakrūramaṇidāyakaḥ
śatadhanvāprāṇahārī ṛkṣarājasutāpriyaḥ || satrājittanayākāṃto mitraviṃdāpahārakaḥ
satyāpatirlakṣmaṇājitpūjyo bhadrāpriyaṃkaraḥ || narakā suraghātīṃ ca līlākanyāharo jayī
murārirmadaneśo'pi dharitrīduḥkhanāśanaḥ || vainateyī svargagāmī aditya kuṃḍalapradaḥ
iṃdrārcito ramākāṃto vajribhāryāprapūjitaḥ || pārijātāpahārī ca śakramānāpahārakaḥ
pradyumnajanakaḥ sāṃbatāto bahusuto vidhuḥ || gargācāryaḥ satyagatirdharmādhāro dhāradharaḥ
dvārakāmaṃḍanaḥ ślokyaḥ suśloko nigamālayaḥ || pauṃḍrakaprāṇahārī ca kāśīrājaśiroharaḥ
avaiṣṇavavipradāhī sudakṣiṇabhayābahaḥ || jarāsaṃdhavidārīṃ ca dharmanandanayajñakṛt
śiśupālaśiraraścedī daṃtavakravināśanaḥ || vidūrathāṃsakaḥ śrīśaḥ śrīdo dvividanāśanaḥ
rukmiṇīmānahārī ca rukmiṇīmānavarddhanaḥ || devarṣiśāpahartā ca draupadīvākyapālakaḥ
durvāso bhayahāti va pāṃcālīsmaraṇāgataḥ || pārthadūtaḥ pārthamantrī pārthaduḥkhaudhanāśanaḥ
pārthamānāpahārī ca pārthajīvanadāyakaḥ || pāṃcālī vastradātā ca viśvapālakapālakaḥ
śvetāśvasārathiḥ satyaḥ satyasādhyo bhayāpahaḥ || satyasaṃdhaḥ satyaratiḥ satyapriya udāradhīḥ
«...Обезобразивший Рукми, Внемлющий слову Рукмини, Принявший слово Балабхадры, Отпустивший Рукми, Джанардана, Владыка жизни Рукмини, Супруг Сатьябхамы, Держащий сторону преданных, Подвластный преданности, Давший самоцвет Акруре, Отнявший жизнь Шатадханвана, Милый дочери царя медведей, Возлюбленный дочери Сатраджита, Умыкнувший Митравинду, Супруг Сатьи, Победивший Лакшману, Чтимый, Творящий милое Бхадре, Убийца Нараки-асура, Играючи умыкнувший дев, Победоносный, Враг Муры, Владыка Маданы, Уничтоживший горе Земли, На сыне Винаты Восшедший на небо, Вернувший серьги Адити, Чтимый Индрою, Возлюбленный Рамы, Почтённый супругою Громовержца, Унёсший париджату, Унёсший гордость Шакры, Родитель Прадьюмны, Отец Самбы, Многосыний, Луна, У кого наставник Гарга, Путь истины, Опора дхармы, Держащий поток, Украшение Двараки, Достойный хвалы, Доброславный, Обитель вед, Отнявший жизнь Паундраки, Унёсший голову царя Каши, Спаливший брахмана, не чтущего Вишну, Наведший страх на Судакшину, Растерзавший Джарасандху, Совершивший жертву сына Дхармы, Отсёкший голову Шишупале, Погубивший Дантавакру, Плечо Видуратхи, Владыка Шри, Дающий Шри, Погубивший Двивиду, Унёсший гордость Рукмини, Умноживший честь Рукмини, Снявший проклятие божественного риши, Соблюдший слово Драупади, Уносящий страх Дурвасы, Пришедший на воспоминание Панчали, Посланец Партхи, Советник Партхи, Погубивший потоки горя Партхи, Унёсший гордость Партхи, Давший жизнь Партхе, Давший одежды Панчали, Хранитель хранителей мира, Колесничий Белоконного, Истина, Достижимый истиною, Уносящий страх, Верный слову, Радующийся истине, Любящий истину, Со щедрым разумом...»
1dbcbab7a00d · published Sep 5, 2026, 3:35:07 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Про Рукми сказано трижды и в трёх поворотах: обезобразил, внял слову сестры, отпустил. Так же и про его сестру: унёсший её гордость и тут же умноживший её честь. Список не сглаживает — он ставит обе стороны одного случая рядом.
Панчали названа дважды, и оба раза о том, что произошло не по его почину: он пришёл, потому что она вспомнила, и дал одежды, когда их отнимали. Названо не спасение, а отклик.
Партха назван пять раз подряд, и ни разу как воин: посланец, советник, погубивший горе, унёсший гордость, давший жизнь. О самой войне список молчит; из неё он помнит только то, что делалось для одного человека.