Brahmā
द्वितीयो वैष्णवः खंडस्तस्याख्यानानि मे शुणु ॥ प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम्
यत्र वेंकटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः
कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा ॥ नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता
मतंगांजनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः ॥ पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः
मार्कंडेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः ॥ इंद्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा
जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव ॥ नीलकंठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम्
अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा ॥ रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा
दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुंडिवाख्यानकं ततः ॥ रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम्
श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् ॥ दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम्
पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः ॥ योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम्
दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् ॥ ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम्
अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् ॥ कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम्
पंचधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा ॥ ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम्
धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कार्तिके ॥ पंचभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम्
ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा ॥ पुंड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम्
पंचामृतस्नानपुण्यं घंटानादादिजं फलम् ॥ नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम्
dvitīyo vaiṣṇavaḥ khaṃḍastasyākhyānāni me śuṇu || prathamaṃ bhūmivārāhasamākhyānaṃ prakīrtitam
yatra veṃkaṭakudhrasya māhātmyaṃ pāpanāśanam || kamalāyāḥ kathā puṇyā śrīnivāsasthitistataḥ
kulā lākhyānakaṃ cātra suvarṇamukharī kathā || nānākhyānasamāyuktā bhāradvājakathādbhutā
mataṃgāṃjanasaṃvādaḥ kīrtitaḥ pāpanāśanaḥ || puruṣottamamāhātmyaṃ kīrtitaṃ cotkale tataḥ
mārkaṃḍeyasamākhyānamaṃbarīṣasya bhūpateḥ || iṃdradyumnasya cākhyānaṃ vidyāpatikathā śubhā
jaimineḥ samupākhyānaṃ nāradasyāpi vāḍava || nīlakaṃṭhasamākhyānaṃ narasiṃhopavarṇanam
aśvamedhakathā rājño brahmalokagatistathā || rathayāvrāvidhiḥ paścājjanmasthānavidhistathā
dakṣiṇāmūrtyupākhyānaṃ guṃḍivākhyānakaṃ tataḥ || ratharakṣāvidhānaṃ ca śayanotsavakīrtanam
śvetopākhyānamatroktaṃ pṛthutsavanirūpaṇam || dolotsavo bhagavato vrataṃ sāṃvatsarābhidham
pūjā cākāmikā viṣṇoruddālakaniyogataḥ || yogasādhanamatroktaṃ nānāyoganirūpaṇam
daśāvatārakathanaṃ srānādiparikīrtanam || tato badarikāyāśca māhātmyaṃ pāpanāśanam
agnyāditīrthamāhātmyaṃ vainateyaśilābhavam || kāraṇaṃ bhagavadvāse tīrthaṃ kāpālamocanam
paṃcadhārābhidhaṃ tīrthaṃ merusaṃsthāpanaṃ tathā || tataḥ kārtikamāhātmye māhātmyaṃ madanālasam
dhūmrakeśasamākhyānaṃ dinakṛtyāni kārtike || paṃcabhīṣmavratākhyānaṃ kīrtitaṃ bhuktimuktidam
tato mārgasya māhātmye vidhānaṃ snānajaṃ tathā || puṃḍrādikīrtanaṃ cātra mālādhāraṇapuṇyakam
paṃcāmṛtasnānapuṇyaṃ ghaṃṭānādādijaṃ phalam || nānāpuṣpārcanaphalaṃ tulasīdalajaṃ phalam
«Вторая — вишнуитская кханда; слушай её сказания у меня. Первым изложено сказание о Земле и Вепре, где — грех истребляющее величие горы Венката, благая повесть о Камале, затем пребывание Шринивасы; и здесь же сказание о горшечнике, повесть о Суварнамукхари со многими сказаниями, дивная повесть о Бхарадвадже; изложена грех истребляющая беседа Матанги и Анджаны, изложено и величие Пурушоттамы в Уткале; затем сказание о Маркандее, об Амбарише-царе, и сказание об Индрадьюмне, благая повесть о Видьяпати, сказание о Джаймини и о Нараде, о брахман, сказание о Нилакантхе, описание Нарасимхи; повесть о жертве коня царя, также хождение в мир Брахмы, устав странствия колесницы, затем также устав места рождения, сказание о Дакшинамурти, сказание о Гундиче, затем устав охраны колесницы и изложение праздника возлежания; здесь изложено сказание о Швете, изложение великого празднества, праздник качелей Владыки, обет, именуемый годовым, и бескорыстное почитание Вишну по повелению Уддалаки; здесь изложено осуществление йоги, изложение разных йог, изложение десяти воплощений, изложение омовения и прочего; затем грех истребляющее величие Бадарики, величие святыни Агни и прочих, причина её — от скалы сына Винаты, при обитании Владыки; святыня Капаламочана, святыня, именуемая Панчадхарой, а также установление Меру; затем, в величии картики, величие Маданаласы, сказание о Дхумракеше, дневные дела в картику, изложено сказание об обете пяти дней Бхишмы, дающее наслаждение и освобождение. Затем, в величии маргаширши, устав омовения, а также изложение знаков и прочего, и благо ношения чёток, благо омовения пятинектарием, плод от звона колокола и прочего, плод почитания разными цветами, плод от листа туласи».
a4ead470ac5b · published Sep 5, 2026, 8:29:08 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Вишнуитская кханда описана не как повесть, а как храмовый год. Странствие колесницы, охрана колесницы, Гундича, праздник возлежания, качели, годовой обет, дневные дела картики — перечислено то, что делается в определённые дни в определённом месте, и роспись сохраняет этот порядок так же старательно, как иные сохраняют родословные.
Вместе с праздниками названа и мелкая мера благочестия: плод от звона колокола, от разных цветов, от одного листа туласи, от ношения чёток, от знаков на теле. Ни одно из этих действий не велико само по себе, и именно поэтому они выписаны — книга берётся оценить и то, что делается мимоходом.
Места здесь тоже свои: Венката с пребыванием Шринивасы, Пурушоттама в Уткале, Бадарика. Между ними стоят Нарасимха, Дакшинамурти и десять воплощений — на одной странице сходятся южная гора, восточное побережье и северные снега, и никакого спора о первенстве между ними не ведётся.