Brahmā
दधिस्कंदादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः ॥ रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिंगलेश्वरम्
ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् ॥ चंडार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके
नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् ॥ नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम्
ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् ॥ करंजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम्
चक्रतीर्थं दौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् ॥ कोटितीर्थमयोन्यख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम्
इंद्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् ॥ नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम्
ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् ॥ रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम्
शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् ॥ योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम्
सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् ॥ कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम्
शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् ॥ संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् ॥ नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डांक्रूरतीर्थके
कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकेश्वरम् ॥ कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे
आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् ॥ कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम्
चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् ॥ मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम्
dadhiskaṃdāditīrthāni hanūmateśvaraṃ tataḥ || rāmeśvarādi tīrthāni someśaṃ piṃgaleśvaram
ṛṇamokṣaṃ kapileśaṃ pūtikeśaṃ jaleśayam || caṃḍārkaṃ yamatīrthaṃ ca kālhoḍīśaṃ vanādike
nārāyaṇaṃ ca koṭīśaṃ vyāsatīrthaṃ prabhāsakam || nāgeśasaṃkarṣaṇakaṃ praśrayeśvaratīrthakam
airaṃḍīsaṃgamaṃ puṇyaṃ suvarṇaśilatīrthakam || karaṃjaṃ kāmahaṃ tīrthaṃ bhāṃḍīro rohiṇībhavam
cakratīrthaṃ dautapāpaṃ skaṃdamāṃgirasāhvayam || koṭitīrthamayonyakhyamaṃgārākhyaṃ trilocanam
iṃdreśaṃ kaṃbukeśaṃ ca someśaṃ kohanaṃ śakam || nārmadaṃ cārkamāgneyaṃ bhārgaveśvaramuttamam
brāhmaṃ daivaṃ ca mārgeśamādivārāhakeśvaram || rāmeśamatha siddheśamāhalyaṃ kaṃkaṭeśvaram
śākraṃ saumyaṃ ca nādeśaṃ toyeśaṃ rukmiṇībhavam || yojaneśaṃ varāheśaṃ dvādaśīśivatīrthakam
siddheśaṃ maṃgaleśaṃ ca liṃgavārāhatīrthakam || kuṇḍeśaṃ śvetavārāhaṃ garbhāveśaṃ ravīśvaram
śuklādīni ca tīrthāni huṃkārasvāmitīrthakam || saṃgameśaṃ nahuṣeśaṃ mokṣaṇaṃ pañcagopakam || nāgaśāvaṃ ca siddheśaṃ mārkaṇḍāṃkrūratīrthake
kāmodaśūlāropākhye māṃḍavyaṃ gopakeśvaram || kapileśaṃ piṃgaleśaṃ bhūteśaṃ gāṃgagautame
āsvamedhaṃ bhṛgukacchaṃ kedāreśaṃ ca pāpanut || kalakaleśaṃ jāleśaṃ śālagrāmaṃ varāhakam
caṃdraprabhāsamādityaṃ śrīpatyākhyaṃ ca haṃsakam || mūlyasthānaṃ ca śūleśamugrākhyaṃ citradaivakam
«Святыни Дадхисканды и прочих, Хануматешвара, затем святыни Рамешвары и прочих, Сомеша, Пингалешвара, Ринамокша, Капилеша, Путикеша, Джалешая, Чандарка и Ямтиртха, Калходиша — в Ване и прочих; Нараяна и Котиша, Вьясатиртха, Прабхасака, Нагеша и Санкаршанака, святыня Прашраешвары; благое слияние Эранди, святыня Суварнашилы, Каранджа, святыня Камаха, Бхандира, от Рохини; Чакратиртха, Даутапапа, зовомые Скандой и Ангирасом, Котитиртха, зовомая Айони, зовомая Ангарой, Трилочана; Индреша и Камбукеша, Сомеша, Кохана, Шака, Нармада, и Арка, Агнея, превосходный Бхаргавешвара; Брахма и Дайва, Маргеша, Адиварахакешвара, затем Рамеша, Сиддхеша, Ахалья, Канкатешвара; Шакра и Саумья, Надеша, Тойеша, от Рукмини, Йоджанеша, Варахеша, святыня Двадаши-Шивы; Сиддхеша и Мангалеша, святыня Линга-Вараха, Кундеша, Швета-Вараха, Гарбхавеша, Равишвара; и святыни Шукла и прочие, святыня Хумкарасвамина, Сангамеша, Нахушеша, Мокшана, Панчагопака, Нагашава и Сиддхеша, святыни Марканды и Акруры, зовомые Камодой и Шуларопой, Мандавья, Гопакешвара, Капилеша, Пингалеша, Бхутеша, Ганга и Гаутама; Ашвамедха, Бхригукаччха и грех уносящий Кедареша, Калакалеша, Джалеша, Шалаграма, Варахака, Чандрапрабхаса, Адитья, зовомая Шрипати, и Хамсака, Мульястхана, и Шулеша, зовомая Уграй, Читрадайвака».
d7b4fec4274e · published Sep 5, 2026, 8:29:08 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Здесь роспись перестаёт быть росписью и делается голым списком имён. Ни одного пояснения, ни одной повести — только названия, идущие подряд по нескольку в стихе; книга даже не пытается сказать, чем славно каждое место.
Имена при этом повторяются: Сомеша, Сиддхеша, Капилеша, Котитиртха, Кедареша встречаются по два и по три раза. Это не небрежность переписчика — одинаково названные святыни стоят в разных местах, и список ведёт их каждую отдельно, как ведут дома с одинаковыми именами на разных улицах.
Смысл такого перечня не в чтении, а в ходьбе. Он держит порядок обхода: за Дадхискандой — Хануматешвара, за ним Рамешвара, дальше Сомеша; строка помогает не сбиться, когда идёшь, и потому в ней нет ничего, кроме следующего шага.