Padma Purāṇa
Uma Becomes Gauri and the Birth of Skanda1.44.119-131
729 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 1.44.119-131

शर्व उवाच

Devanāgarī

सुप्रसन्ना ततो देवी वीरकस्येति संस्तुता । प्रविवेश शुभं भर्तुर्भवनं भूधरात्मजा
द्वास्थोपि वीरको देवान् हरदर्शनकांक्षिणः । व्यसर्जयत्स्वकानेव गृहानादरपूर्वकम्
नास्त्यत्रावसरो देवा देव्याः सह वृषाकपिः । निभृतः क्रीडतीत्युक्ता ययुस्ते च यथागतम्
गते वर्षसहस्रे तु देवास्त्वरितमानसाः । ज्वलनं चोदयामासु ज्ञातुं शङ्करचेष्टितम्
प्रविश्य पक्षिरंध्रेण शुकरूपी हुताशनः । ददर्श शयने सर्व रतौ गिरिजया सह
ददर्श तं च देवेशो हुताशं शुकरूपिणम् । तमुवाच महादेवः किंचित्कोपसमन्वितः
निषिक्तमर्धं देव्यां मे वीर्यं न शुकविग्रह । लज्जया विरतिश्चास्य त्वमर्ध पिब पावक
यस्मात्तु त्वत्कृते विघ्नं तस्मात्त्वय्युपपद्यते । इत्युक्तः प्राञ्जलिर्वह्निरपिबद्वीर्यमाहितम्
तेनाप्लुतास्ततो देवास्तन्मुखा ऋभवो यतः । विपाट्य जठरं तेषां वीर्यमाहेश्वरं ततः
निष्क्रांते तप्तहेमाभं वितते शङ्कराश्रमे । तस्मिन्सरो महज्जातं विमलं बहुयोजनम्
प्रोत्फुल्लहेमकमलं नानाविहगनादितम् । तच्छुत्वा तु सरो देवी जातं हेममहांबुजम्
जगामकौतुकाविष्टा तत्सरः कनकांबुजम् । तत्र कृत्वा जलक्रीडां तदब्जकृतशेखरा
उपविष्टा ततस्तस्य तीरे देवी सखीवृता । पातुकामा च तत्तोयं स्वादुनिर्मलपङ्कजम्

Transliteration (IAST)

suprasannā tato devī vīrakasyeti saṃstutā | praviveśa śubhaṃ bharturbhavanaṃ bhūdharātmajā
dvāsthopi vīrako devān haradarśanakāṃkṣiṇaḥ | vyasarjayatsvakāneva gṛhānādarapūrvakam
nāstyatrāvasaro devā devyāḥ saha vṛṣākapiḥ | nibhṛtaḥ krīḍatītyuktā yayuste ca yathāgatam
gate varṣasahasre tu devāstvaritamānasāḥ | jvalanaṃ codayāmāsu jñātuṃ śaṅkaraceṣṭitam
praviśya pakṣiraṃdhreṇa śukarūpī hutāśanaḥ | dadarśa śayane sarva ratau girijayā saha
dadarśa taṃ ca deveśo hutāśaṃ śukarūpiṇam | tamuvāca mahādevaḥ kiṃcitkopasamanvitaḥ
niṣiktamardhaṃ devyāṃ me vīryaṃ na śukavigraha | lajjayā viratiścāsya tvamardha piba pāvaka
yasmāttu tvatkṛte vighnaṃ tasmāttvayyupapadyate | ityuktaḥ prāñjalirvahnirapibadvīryamāhitam
tenāplutāstato devāstanmukhā ṛbhavo yataḥ | vipāṭya jaṭharaṃ teṣāṃ vīryamāheśvaraṃ tataḥ
niṣkrāṃte taptahemābhaṃ vitate śaṅkarāśrame | tasminsaro mahajjātaṃ vimalaṃ bahuyojanam
protphullahemakamalaṃ nānāvihaganāditam | tacchutvā tu saro devī jātaṃ hemamahāṃbujam
jagāmakautukāviṣṭā tatsaraḥ kanakāṃbujam | tatra kṛtvā jalakrīḍāṃ tadabjakṛtaśekharā
upaviṣṭā tatastasya tīre devī sakhīvṛtā | pātukāmā ca tattoyaṃ svādunirmalapaṅkajam

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सु-प्रसन्नाsu-prasannāвесьма умилостивленная
ततःtataḥзатем
देवीdevīбогиня
वीरकस्यvīrakasyaВираки
इतिitiтак
संस्तुताsaṃstutāвосхваленная
प्रविवेशpraviveśaвошла
शुभंśubhaṃблагой
भर्तुःbhartuḥмужа
भवनंbhavanaṃчертог
भूधर-आत्मजाbhūdhara-ātmajāдочь горы
द्वाः-स्थःdvāḥ-sthaḥпривратник
अपिapiже
वीरकःvīrakaḥВирака
देवान्devānбогов
हर-दर्शन-कांक्षिणःhara-darśana-kāṃkṣiṇaḥжаждавших видеть Хару
व्यसर्जयत्vyasarjayatотсылал
स्वकान्svakānв свои
एवevaже
गृहान्gṛhānдома
आदर-पूर्वकम्ādara-pūrvakamс почтением
न अस्तिna astiнет
अत्रatraздесь
अवसरःavasaraḥслучая
देवाःdevāḥбоги
देव्याः सहdevyāḥ sahaс богинею
वृषाकपिःvṛṣākapiḥВришакапи
निभृतःnibhṛtaḥуединённо
क्रीडतिkrīḍatiиграет
उक्ताःuktāḥсказанные
ययुःyayuḥуходили
तेteони
यथा-आगतम्yathā-āgatamкак пришли
गतेgateкогда прошла
वर्ष-सहस्रेvarṣa-sahasreтысяча лет
देवाःdevāḥбоги
त्वरित-मानसाःtvarita-mānasāḥс нетерпеливым сердцем
ज्वलनंjvalanaṃОгонь
चोदयाम्-आसुःcodayām-āsuḥпобудили
ज्ञातुंjñātuṃузнать
शङ्कर-चेष्टितम्śaṅkara-ceṣṭitamчем занят Шанкара
प्रविश्यpraviśyaвойдя
पक्षि-रंध्रेणpakṣi-raṃdhreṇaчерез птичью щель
शुक-रूपीśuka-rūpīв облике попугая
हुताशनःhutāśanaḥПожиратель жертв
ददर्शdadarśaувидел
शयनेśayaneна ложе
सर्वsarvaвсё
रतौratauв любовной утехе
गिरिजया सहgirijayā sahaс Гириджей
तंtaṃего
देवेशःdeveśaḥвладыка богов
हुताशंhutāśaṃХуташану
शुक-रूपिणम्śuka-rūpiṇamв облике попугая
तम्tamему
उवाचuvācaсказал
महादेवःmahādevaḥМахадева
किंचित्kiṃcitслегка
कोप-समन्वितःkopa-samanvitaḥразгневанный
निषिक्तम्niṣiktamизлито
अर्धंardhaṃполовина
देव्यांdevyāṃв богиню
मेmeмоего
वीर्यंvīryaṃсемени
naне
शुक-विग्रहśuka-vigrahaо ты в облике попугая
लज्जयाlajjayāот стыда
विरतिःviratiḥпрерывание
अस्यasyaего
त्वम्tvamты
अर्धardhaполовину
पिबpibaвыпей
पावकpāvakaо Павака
यस्मात्yasmātраз
त्वत्-कृतेtvat-kṛteтобою
विघ्नंvighnaṃпомеха
तस्मात्tasmātпотому
त्वयिtvayiна тебя
उपपद्यतेupapadyateложится
उक्तःuktaḥсказанный
प्राञ्जलिःprāñjaliḥсо сложенными ладонями
वह्निःvahniḥОгонь
अपिबत्apibatвыпил
आहितम्āhitamвложенное
तेनtenaим
आप्लुताःāplutāḥокроплены
देवाःdevāḥбоги
तन्-मुखाःtan-mukhāḥчьи уста — его
ऋभवःṛbhavaḥРибху
यतःyataḥибо
विपाट्यvipāṭyaразорвав
जठरंjaṭharaṃчрево
तेषांteṣāṃих
माहेश्वरंmāheśvaraṃМахешвары
निष्क्रांतेniṣkrāṃteвышло
तप्त-हेम-आभंtapta-hema-ābhaṃподобное калёному золоту
विततेvitateразлилось
शङ्कर-आश्रमेśaṅkara-āśrameв обители Шанкары
तस्मिन्tasminтам
सरःsaraḥозеро
महत्mahatвеликое
जातंjātaṃвозникло
विमलंvimalaṃчистое
बहु-योजनम्bahu-yojanamво много йоджан
प्रोत्फुल्ल-हेम-कमलंprotphulla-hema-kamalaṃс расцветшими золотыми лотосами
नाना-विहग-नादितम्nānā-vihaga-nāditamоглашённое разными птицами
श्रुत्वाśrutvāуслышав
सरःsaraḥозеро
हेम-महा-अंबुजम्hema-mahā-aṃbujamс великим золотым лотосом
जगामjagāmaпошла
कौतुक-आविष्टाkautuka-āviṣṭāохваченная любопытством
तत्-सरःtat-saraḥк тому озеру
कनक-अंबुजम्kanaka-aṃbujamс золотыми лотосами
तत्रtatraтам
कृत्वाkṛtvāсовершив
जल-क्रीडांjala-krīḍāṃводную игру
तद्-अब्ज-कृत-शेखराtad-abja-kṛta-śekharāувенчав себя тем лотосом
उपविष्टाupaviṣṭāсела
तस्यtasyaего
तीरेtīreна берегу
सखी-वृताsakhī-vṛtāокружённая подругами
पातु-कामाpātu-kāmāжелая испить
तत्-तोयंtat-toyaṃтой воды
स्वादु-निर्मल-पङ्कजम्svādu-nirmala-paṅkajamсо сладкими чистыми лотосами
Translation

Весьма умилостивленная, так восхваленная Виракой, дочь горы вошла в благой чертог мужа. И привратник Вирака отсылал богов, жаждавших видеть Хару, с почтением в их собственные дома: «Нет здесь случая, боги: Вришакапи уединённо играет с богинею». Так сказанные, они уходили, как пришли.

Когда прошла тысяча лет, боги с нетерпеливым сердцем побудили Огонь узнать, чем занят Шанкара. Войдя через птичью щель в облике попугая, Пожиратель жертв увидел на ложе всё — любовную утеху с Гириджей. И владыка богов увидел его — Хуташану в облике попугая; сказал ему Махадева, слегка разгневанный: «Половина моего семени излита в богиню, о ты в облике попугая; от стыда прервалось остальное — ты, о Павака, выпей эту половину. Раз тобою учинена помеха, потому на тебя это и ложится». Так сказанный, Огонь со сложенными ладонями выпил вложенное семя.

Им были окроплены боги — ибо Рибху имеют уста его; и, разорвав их чрево, семя Махешвары вышло, подобное калёному золоту, и разлилось в обители Шанкары. Там возникло великое озеро, чистое, во много йоджан, с расцветшими золотыми лотосами, оглашённое разными птицами.

Услышав, что возникло озеро с великим золотым лотосом, богиня, охваченная любопытством, пошла к тому озеру с золотыми лотосами. Совершив там водную игру, увенчав себя тем лотосом, она села на его берегу, окружённая подругами, желая испить той воды со сладкими чистыми лотосами.

Version

c5515ed81a9d · published Sep 3, 2026, 4:13:28 AM UTC

Available inRU

Page between verses with