Padma Purāṇa
Uma Becomes Gauri and the Birth of Skanda1.44.165-184
732 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 1.44.165-184

दूत उवाच

Devanāgarī

ततश्च प्रेषयामास शक्रोगूढसमाश्रयः । दूतं दानवसिंहस्य परुषाक्षरवादिनम्
स तु गत्वा ब्रवीदैत्यमभयो भीमदर्शनम् । शक्रस्त्वामाह देवेशो दैत्यकेतुं दिवस्पतिः
तारकासुर तच्छक्त्या घटयस्व यथेच्छया । यज्जगज्ज्वलनो दीप्तं किल्बिषं च त्वया कृतम्
तस्याहं साधकस्तेऽद्य राजास्मि भुवनत्रये । श्रुत्वैतदद्भुतं वाक्यं कोपसंरक्तलोचनः
उवाच दूतं दुष्टात्मा नष्टप्रायविभूतिकः । दृष्टं ते पौरुषं शक्र शतशोऽथ महारणे
निष्कृपत्वान्न ते शांतिर्विद्यते शक्र दुर्मते । एवमुक्ते गते दूते चिंतयामास दानवः
नालब्धसंश्रयः शक्रो वक्तुमेवमिहार्हति । जातः स्कंदोऽधुना शक्राज्ज्ञायते समुपाश्रयात्
निमित्तौघांस्तदा दुष्टान् सोपश्यन्नाशवेदिनः । पांसुवर्षमसृक्यातं गगनादवनीतले
वामनेत्रप्रकंपं च वक्त्रशोषं मनोमयम् । स्वकानां वक्त्रपद्मानां म्लानतां च व्यलोकयत्
दुष्टांश्च प्राणिनो रौद्रान् सोऽपश्यद्दष्टवादिनः । तदचिंत्यैव दितिजो न्यस्तचित्तो भवत्क्षणात्
यावद्गजघटाघंटाघनत्काररवोत्कटाम् । तद्दत्तरंगसंघातद्वेषोत्साहविभूषिताम्
सैन्यैस्सेनान्तरोदग्रध्वजराजैर्विराजिताम् । विमानैश्चाद्भुताकारैश्चलितामलचामरैः
विभूषणपिनद्वां च किन्नरोद्रीतनादिताम् । नानानाकतरूत्फुल्लकुसुमापीडधारिणीम्
विशोकास्त्रपरिस्फारचर्मनिर्मलदर्शिनीम् । विद्युत्पुष्टद्युतिधरां नानावाद्य विनादिताम्
सेनां नाकसदां दैत्यः प्रासादस्थोव्यलोकयत् । सचिंतयामास तदा किंचिद्विभ्रांतमानसः
सिद्धवंदिभिरुदघुष्टमिदं हृदयदारुणम्
जयातुलशक्तिदीधितिपंजर भुजदंडप्रचंडतररभससुरवदनकुमुदविकासनविलासनेत्रकुमारवर
जयदितिजकुलमहोदधिबडवानलमधुरमयूररथसुरमकुटकोटिकुंचितचरणनखांकुरमहासेन
जयचलितललितचूडाकलापनवविमलकमलदंडकांतदैत्येशबंशदुःसहदावानल
जयविशाखविभो जयबालसप्तवासरभुवनालिशोकशमन जयसकललोकदितिसुतधुरंधरनाशकस्कंद

Transliteration (IAST)

tataśca preṣayāmāsa śakrogūḍhasamāśrayaḥ | dūtaṃ dānavasiṃhasya paruṣākṣaravādinam
sa tu gatvā bravīdaityamabhayo bhīmadarśanam | śakrastvāmāha deveśo daityaketuṃ divaspatiḥ
tārakāsura tacchaktyā ghaṭayasva yathecchayā | yajjagajjvalano dīptaṃ kilbiṣaṃ ca tvayā kṛtam
tasyāhaṃ sādhakaste'dya rājāsmi bhuvanatraye | śrutvaitadadbhutaṃ vākyaṃ kopasaṃraktalocanaḥ
uvāca dūtaṃ duṣṭātmā naṣṭaprāyavibhūtikaḥ | dṛṣṭaṃ te pauruṣaṃ śakra śataśo'tha mahāraṇe
niṣkṛpatvānna te śāṃtirvidyate śakra durmate | evamukte gate dūte ciṃtayāmāsa dānavaḥ
nālabdhasaṃśrayaḥ śakro vaktumevamihārhati | jātaḥ skaṃdo'dhunā śakrājjñāyate samupāśrayāt
nimittaughāṃstadā duṣṭān sopaśyannāśavedinaḥ | pāṃsuvarṣamasṛkyātaṃ gaganādavanītale
vāmanetraprakaṃpaṃ ca vaktraśoṣaṃ manomayam | svakānāṃ vaktrapadmānāṃ mlānatāṃ ca vyalokayat
duṣṭāṃśca prāṇino raudrān so'paśyaddaṣṭavādinaḥ | tadaciṃtyaiva ditijo nyastacitto bhavatkṣaṇāt
yāvadgajaghaṭāghaṃṭāghanatkāraravotkaṭām | taddattaraṃgasaṃghātadveṣotsāhavibhūṣitām
sainyaissenāntarodagradhvajarājairvirājitām | vimānaiścādbhutākāraiścalitāmalacāmaraiḥ
vibhūṣaṇapinadvāṃ ca kinnarodrītanāditām | nānānākatarūtphullakusumāpīḍadhāriṇīm
viśokāstraparisphāracarmanirmaladarśinīm | vidyutpuṣṭadyutidharāṃ nānāvādya vināditām
senāṃ nākasadāṃ daityaḥ prāsādasthovyalokayat | saciṃtayāmāsa tadā kiṃcidvibhrāṃtamānasaḥ
siddhavaṃdibhirudaghuṣṭamidaṃ hṛdayadāruṇam
jayātulaśaktidīdhitipaṃjara bhujadaṃḍapracaṃḍatararabhasasuravadanakumudavikāsanavilāsanetrakumāravara
jayaditijakulamahodadhibaḍavānalamadhuramayūrarathasuramakuṭakoṭikuṃcitacaraṇanakhāṃkuramahāsena
jayacalitalalitacūḍākalāpanavavimalakamaladaṃḍakāṃtadaityeśabaṃśaduḥsahadāvānala
jayaviśākhavibho jayabālasaptavāsarabhuvanāliśokaśamana jayasakalalokaditisutadhuraṃdharanāśakaskaṃda

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ततःtataḥтогда
caи
प्रेषयाम्-आसpreṣayām-āsaпослал
शक्रःśakraḥШакра
गूढ-समाश्रयःgūḍha-samāśrayaḥдержавшийся втайне
दूतंdūtaṃвестника
दानव-सिंहस्यdānava-siṃhasyaко льву данавов
परुष-अक्षर-वादिनम्paruṣa-akṣara-vādinamговорящего резкие слова
सःsaḥон
तुtuже
गत्वाgatvāпридя
अब्रवीत्abravītсказал
दैत्यम्daityamдайтье
अभयःabhayaḥбесстрашный
भीम-दर्शनम्bhīma-darśanamстрашному на вид
त्वाम्tvāmтебе
आहāhaговорит
देवेशःdeveśaḥвладыка богов
दैत्य-केतुंdaitya-ketuṃзнамени дайтьев
दिवः-पतिःdivaḥ-patiḥповелитель небес
तारक-असुरtāraka-asuraо Таракасура
तत्tatто
शक्त्याśaktyāсилою
घटयस्वghaṭayasvaсоединяй
यथा-इच्छयाyathā-icchayāпо своей воле
यत्yatчто
जगत्jagatмиру
ज्वलनःjvalanaḥпылающий
दीप्तंdīptaṃжгучий
किल्बिषंkilbiṣaṃгрех
त्वयाtvayāтобою
कृतम्kṛtamсотворён
तस्यtasyaтого
अहंahaṃя
साधकःsādhakaḥисполнитель
तेteтебе
अद्यadyaныне
राजाrājāцарь
अस्मिasmiесмь
भुवन-त्रयेbhuvana-trayeв трёх мирах
श्रुत्वाśrutvāуслышав
एतत्etatэто
अद्भुतंadbhutaṃдивное
वाक्यंvākyaṃслово
कोप-संरक्त-लोचनःkopa-saṃrakta-locanaḥс глазами, красными от гнева
उवाचuvācaсказал
दूतंdūtaṃвестнику
दुष्ट-आत्माduṣṭa-ātmāзлодей
नष्ट-प्राय-विभूतिकःnaṣṭa-prāya-vibhūtikaḥчьё богатство почти погибло
दृष्टंdṛṣṭaṃвидана
पौरुषंpauruṣaṃдоблесть
शक्रśakraо Шакра
शतशःśataśaḥсотни раз
अथathaже
महा-रणेmahā-raṇeв великой битве
निष्कृपत्वात्niṣkṛpatvātиз-за безжалостности
naнет
शांतिःśāṃtiḥпокоя
विद्यतेvidyateесть
दुर्मतेdurmateзлоумный
एवम् उक्तेevam ukteкогда так было сказано
गतेgateкогда ушёл
दूतेdūteвестник
चिंतयाम्-आसciṃtayām-āsaзадумался
दानवःdānavaḥданава
न अलब्ध-संश्रयःna alabdha-saṃśrayaḥне обретший опоры
वक्तुम्vaktumговорить
एवम्evamтак
इहihaздесь
अर्हतिarhatiмог бы
जातःjātaḥродился
स्कंदःskaṃdaḥСканда
अधुनाadhunāныне
शक्रात्śakrātу Шакры
ज्ञायतेjñāyateпонятно
समुपाश्रयात्samupāśrayātоткуда опора
निमित्त-ओघान्nimitta-oghānзнамения
तदाtadāтогда
दुष्टान्duṣṭānдурные
सःsaḥон
अपश्यत्apaśyatувидел
नाश-वेदिनःnāśa-vedinaḥвещавшие гибель
पांसु-वर्षम्pāṃsu-varṣamдождь пыли
असृक्-यातंasṛk-yātaṃсмешанный с кровью
गगनात्gaganātс неба
अवनी-तलेavanī-taleна землю
वाम-नेत्र-प्रकंपंvāma-netra-prakaṃpaṃдрожание левого глаза
वक्त्र-शोषंvaktra-śoṣaṃсухость во рту
मनोमयम्manomayamрождённую умом
स्वकानांsvakānāṃсвоих
वक्त्र-पद्मानांvaktra-padmānāṃлотосов-лиц
म्लानतांmlānatāṃувядание
व्यलोकयत्vyalokayatувидел
दुष्टान्duṣṭānзлых
प्राणिनःprāṇinaḥтварей
रौद्रान्raudrānсвирепых
दष्ट-वादिनःdaṣṭa-vādinaḥкричащих недоброе
तत्tatо том
अचिंत्यaciṃtyaне подумав
दितिजःditijaḥсын Дити
न्यस्त-चित्तःnyasta-cittaḥотвлёкшийся
भवत्bhavatстал
क्षणात्kṣaṇātв тот же миг
यावत्yāvatпока
गज-घटा-घंटा-घनत्कार-रव-उत्कटाम्gaja-ghaṭā-ghaṃṭā-ghanatkāra-rava-utkaṭāmгрозную гулким звоном колоколов на слоновьих стадах
तद्-दत्त-रंग-संघात-द्वेष-उत्साह-विभूषिताम्tad-datta-raṃga-saṃghāta-dveṣa-utsāha-vibhūṣitāmукрашенную рвением и враждою собранного строя
सैन्यैःsainyaiḥполками
सेना-अन्तर-उदग्र-ध्वज-राजैःsenā-antara-udagra-dhvaja-rājaiḥс высокими знамёнами между отрядами
विराजिताम्virājitāmсиявшую
विमानैःvimānaiḥвиманами
अद्भुत-आकारैःadbhuta-ākāraiḥдивными по виду
चलित-अमल-चामरैःcalita-amala-cāmaraiḥс колышущимися чистыми опахалами
विभूषण-पिनद्धांvibhūṣaṇa-pinaddhāṃувешанную украшениями
किन्नर-उद्गीत-नादिताम्kinnara-udgīta-nāditāmоглашённую пением киннаров
नाना-नाक-तरु-उत्फुल्ल-कुसुम-आपीड-धारिणीम्nānā-nāka-taru-utphulla-kusuma-āpīḍa-dhāriṇīmносящую венки из расцветших цветов небесных деревьев
विशोक-अस्त्र-परिस्फार-चर्म-निर्मल-दर्शिनीम्viśoka-astra-parisphāra-carma-nirmala-darśinīmсверкающую оружием вишока и чистыми щитами
विद्युत्-पुष्ट-द्युति-धरांvidyut-puṣṭa-dyuti-dharāṃнесущую блеск, вскормленный молнией
नाना-वाद्य-विनादिताम्nānā-vādya-vināditāmоглашённую разной музыкой
सेनांsenāṃвойско
नाक-सदांnāka-sadāṃнебожителей
दैत्यःdaityaḥдайтья
प्रासाद-स्थःprāsāda-sthaḥстоя на чертоге
व्यलोकयत्vyalokayatувидел
स चिंतयाम्-आसsa ciṃtayām-āsaи подумал
किंचित्kiṃcitнемного
विभ्रांत-मानसःvibhrāṃta-mānasaḥсмущённый умом
सिद्ध-वंदिभिःsiddha-vaṃdibhiḥсиддхами и бардами
उदघुष्टम्udaghuṣṭamвозглашённое
इदंidaṃэто
हृदय-दारुणम्hṛdaya-dāruṇamстрашное для сердца
जयjayaслава
अतुल-शक्ति-दीधिति-पंजरatula-śakti-dīdhiti-paṃjaraо клетка лучей несравненной шакти
भुज-दंड-प्रचंडतर-रभसbhuja-daṃḍa-pracaṃḍatara-rabhasaо яростнейший и стремительный руками-палицами
सुर-वदन-कुमुद-विकासन-विलास-नेत्र-कुमार-वरsura-vadana-kumuda-vikāsana-vilāsa-netra-kumāra-varaо лучший Кумара, чьи очи-игры раскрывают лотосы-лица богов
दितिज-कुल-महा-उदधि-बडवानलditija-kula-mahā-udadhi-baḍavānalaо подводный огонь великого океана рода Дити
मधुर-मयूर-रथmadhura-mayūra-rathaо сладкий, чья колесница — павлин
सुर-मकुट-कोटि-कुंचित-चरण-नख-अंकुरsura-makuṭa-koṭi-kuṃcita-caraṇa-nakha-aṃkuraо ты, к чьим согнутым ногтям на стопах склоняются края венцов богов
महासेनmahāsenaо Махасена
चलित-ललित-चूडा-कलापcalita-lalita-cūḍā-kalāpaо колеблющийся прелестный венец кудрей
नव-विमल-कमल-दंड-कांतnava-vimala-kamala-daṃḍa-kāṃtaо прекрасный стебель нового чистого лотоса
दैत्येश-बंश-दुःसह-दावानलdaityeśa-baṃśa-duḥsaha-dāvānalaо нестерпимый лесной пожар для рода владык дайтьев
विशाख-विभोviśākha-vibhoо владыка Вишакха
बाल-सप्त-वासरbāla-sapta-vāsaraо семидневный младенец
भुवन-आलि-शोक-शमनbhuvana-āli-śoka-śamanaусмиряющий скорбь всех миров
सकल-लोक-दिति-सुत-धुरंधर-नाशकsakala-loka-diti-suta-dhuraṃdhara-nāśakaо губитель несущего ярмо сына Дити для всех миров
स्कंदskaṃdaо Сканда
Translation

И тогда Шакра, державшийся втайне, послал ко льву данавов вестника, говорящего резкие слова. Тот, придя, бесстрашный, сказал дайтье, страшному на вид: «Шакра, владыка богов, повелитель небес, говорит тебе, знамени дайтьев: „О Таракасура, соединяй по своей воле то, что в твоей силе; тот жгучий грех, что ты сотворил пылающему миру, — ныне я его исполнитель для тебя; я царь в трёх мирах“».

Услышав это дивное слово, с глазами, красными от гнева, злодей, чьё богатство почти погибло, сказал вестнику: «Сотни раз видана мною твоя доблесть, Шакра, в великой битве; из-за безжалостности нет тебе покоя, о Шакра злоумный».

Когда так было сказано и вестник ушёл, данава задумался: «Не обретя опоры, Шакра не мог бы так здесь говорить. Ныне родился Сканда — вот из чего понятно, откуда у Шакры опора». Тогда он увидел дурные знамения, вещавшие гибель: дождь пыли, смешанный с кровью, с неба на землю, дрожание левого глаза и сухость во рту, рождённую умом; увидел увядание лотосов-лиц своих людей и злых, свирепых тварей, кричащих недоброе. Не подумав о том, сын Дити в тот же миг отвлёкся.

А тем временем он увидел с чертога войско небожителей: грозное гулким звоном колоколов на слоновьих стадах, украшенное рвением и враждою собранного строя, сиявшее полками с высокими знамёнами между отрядами, с дивными по виду виманами, с колышущимися чистыми опахалами, увешанное украшениями, оглашённое пением киннаров, носящее венки из расцветших цветов небесных деревьев, сверкающее оружием вишока и чистыми щитами, несущее блеск, вскормленный молнией, оглашённое разной музыкой. И тогда он подумал, немного смущённый умом, когда сиддхи и барды возгласили это, страшное для сердца:

«Слава, о клетка лучей несравненной шакти, яростнейший и стремительный руками-палицами, о лучший Кумара, чьи очи-игры раскрывают лотосы-лица богов!

Слава, о подводный огонь великого океана рода Дити, о сладкий, чья колесница — павлин, о ты, к чьим согнутым ногтям на стопах склоняются края венцов богов, о Махасена!

Слава, о колеблющийся прелестный венец кудрей, о прекрасный стебель нового чистого лотоса, о нестерпимый лесной пожар для рода владык дайтьев!

Слава, о владыка Вишакха; слава, о семидневный младенец, усмиряющий скорбь всех миров; слава губителю несущего ярмо сына Дити для всех миров, о Сканда!»

Version

75e72160697d · published Sep 3, 2026, 4:13:28 AM UTC

Available inRU

Page between verses with