Padma Purāṇa
The Five Great Sacrifices and the Greatness of the Shraddha1.50.239-259
803 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 1.50.239-259
Devanāgarī

अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । भवेदनशने पुण्यं तीर्थकोटिगुणं तयोः
भागीरथ्या जले चैव यो मृतः पुरुषोत्तमः । पयोधररसं मातुर्नपिबेन्मुक्ततां ब्रजेत्
वाराणस्यां त्यजेद्यस्तु प्राणांश्चैव यदृच्छया । अभीष्टं च फलं भुक्त्वा मद्देहे प्रविलीयते
या गतिरयोगयुक्तानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । सा गतिस्त्यजतः प्राणान् ब्रह्मपुत्रेषु सप्तसु
लोहितस्य विशेषेण तीरोत्तरसमाश्रितः । विधिना यस्त्यजेत्प्राणान्स च मत्समतां व्रजेत्
तस्यैव चोर्वशीकेशे पुण्यतीर्थे द्विजोत्तम । मृतोत्पन्नः समाप्नोति सर्वदोषैर्न लिप्यते
गृहस्याभ्यंतरे यस्य प्राणत्यागो भवेद् ध्रुवम् । यावद्वंथिगुहितिष्ठेत्तावद्दंधो भवेत्तनौ
हायने हायने चापि एकैकं परिहीयते । पश्यतां पुत्रबंधूनां बंधने नास्ति निष्कृति:
पर्वते कानने दुर्गे स्थाने वा जलवर्जिते । मृतो दुर्गतिमाप्रोति कीटादौ जायते पुनः
संस्कारश्च भवेद्यस्य मृतस्य परवासरे । पष्टिर्वर्षसहस्राणि कुंभीपाके प्रतिष्ठति
अस्पृश्यस्पर्शनादेव उच्छिष्टः पतितो मृतः । सुचिरं नरकेस्थित्वा म्लेच्छजातिषु जायते
तथैवबहुकीटेषु जायते सत्त्वजातिषु । तस्मान्न चिरकालेषु जानीयात्पुण्यपातकम्
पुण्यात्पुण्यप्रयोगैश्च सर्वेषां मर्त्यवासिनाम् । मरणे या गतिः पुंसां गतिर्भवति तादृशम्
पुण्यतीर्थे मृतो यस्तु विष्णोर्नामानि चिंतयन् । पापात्पूतो ब्रजेत्स्वर्ग सर्वैदोषैर्न लिप्यते
पितुर्मृतस्य देहं तु वहेद्यस्तु सुतो बली । पदे पदेऽश्वमेधस्य फलं प्रराप्रोत्यसंशयम्
प्राक् चितौ च पितुर्देहे मुखाम्निं कारयेत्सुतः । विधिना मंत्रपूतेन पश्चाद्देहं दहेत्पुनः
लोभमोहसमायुक्तं पापपुण्यसमावृतम् । दहेयं सर्वगात्राणि दिव्यान् लोकान्स गच्छतु
दग्ध्वा च लंघयेत्पुत्रोप्यस्थिसंचयनं प्रति । दशाहे समनुप्राप्ते चार्द्रवस्त्रं परित्यजेत्
छित्वा च लोहितं चेलं वह्नौ चाथ जले क्षिपेत् । ततश्चैकादशाहे च श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः
प्रेतस्य देहपुष्ट्यर्थ ब्राह्मणैकं तु भोजयेत् । दानं दद्याच्च विधिवद्दसत्रं पीठं च पादुकाम्
सर्वोपकरणैस्तुल्यं धरादिगजवाजिकम् । कृष्णां गां च प्रदद्यात्तु सर्वपापविमुक्तये

Transliteration (IAST)

aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca | bhavedanaśane puṇyaṃ tīrthakoṭiguṇaṃ tayoḥ
bhāgīrathyā jale caiva yo mṛtaḥ puruṣottamaḥ | payodhararasaṃ māturnapibenmuktatāṃ brajet
vārāṇasyāṃ tyajedyastu prāṇāṃścaiva yadṛcchayā | abhīṣṭaṃ ca phalaṃ bhuktvā maddehe pravilīyate
yā gatirayogayuktānāṃ munīnāmūrdhvaretasām | sā gatistyajataḥ prāṇān brahmaputreṣu saptasu
lohitasya viśeṣeṇa tīrottarasamāśritaḥ | vidhinā yastyajetprāṇānsa ca matsamatāṃ vrajet
tasyaiva corvaśīkeśe puṇyatīrthe dvijottama | mṛtotpannaḥ samāpnoti sarvadoṣairna lipyate
gṛhasyābhyaṃtare yasya prāṇatyāgo bhaved dhruvam | yāvadvaṃthiguhitiṣṭhettāvaddaṃdho bhavettanau
hāyane hāyane cāpi ekaikaṃ parihīyate | paśyatāṃ putrabaṃdhūnāṃ baṃdhane nāsti niṣkṛti:
parvate kānane durge sthāne vā jalavarjite | mṛto durgatimāproti kīṭādau jāyate punaḥ
saṃskāraśca bhavedyasya mṛtasya paravāsare | paṣṭirvarṣasahasrāṇi kuṃbhīpāke pratiṣṭhati
aspṛśyasparśanādeva ucchiṣṭaḥ patito mṛtaḥ | suciraṃ narakesthitvā mlecchajātiṣu jāyate
tathaivabahukīṭeṣu jāyate sattvajātiṣu | tasmānna cirakāleṣu jānīyātpuṇyapātakam
puṇyātpuṇyaprayogaiśca sarveṣāṃ martyavāsinām | maraṇe yā gatiḥ puṃsāṃ gatirbhavati tādṛśam
puṇyatīrthe mṛto yastu viṣṇornāmāni ciṃtayan | pāpātpūto brajetsvarga sarvaidoṣairna lipyate
piturmṛtasya dehaṃ tu vahedyastu suto balī | pade pade'śvamedhasya phalaṃ prarāprotyasaṃśayam
prāk citau ca piturdehe mukhāmniṃ kārayetsutaḥ | vidhinā maṃtrapūtena paścāddehaṃ dahetpunaḥ
lobhamohasamāyuktaṃ pāpapuṇyasamāvṛtam | daheyaṃ sarvagātrāṇi divyān lokānsa gacchatu
dagdhvā ca laṃghayetputropyasthisaṃcayanaṃ prati | daśāhe samanuprāpte cārdravastraṃ parityajet
chitvā ca lohitaṃ celaṃ vahnau cātha jale kṣipet | tataścaikādaśāhe ca śrāddhaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
pretasya dehapuṣṭyartha brāhmaṇaikaṃ tu bhojayet | dānaṃ dadyācca vidhivaddasatraṃ pīṭhaṃ ca pādukām
sarvopakaraṇaistulyaṃ dharādigajavājikam | kṛṣṇāṃ gāṃ ca pradadyāttu sarvapāpavimuktaye

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पूर्वेpūrveв раннем
वयसिvayasiвозрасте
संप्राप्तेsaṃprāpteобретённом
पिताpitāотец
पुत्रःputraḥсын
इतिitiтак
स्मृतःsmṛtaḥназван
उत्तरेuttareв позднем
सुतःsutaḥсын
तातःtātaḥотец
पालनात्pālanātот заботы
न तुna tuа не
पूजनात्pūjanātот почитания
देव-वत्deva-vatкак бога
पूजयेत्pūjayetпусть почитает
तातंtātaṃотца
स्नेहंsnehaṃлюбовь
कुर्यात्kuryātпусть творит
पुत्र-वत्putra-vatкак к сыну
न लंघयेत्na laṃghayetда не преступает
वचःvacaḥслова
तस्यtasyaего
मनसा अपिmanasā apiи умом
कदाचनkadācanaникогда
आतुरस्यāturasyaбольного
पितुःpituḥотца
पुत्रःputraḥсын
यःyaḥкоторый
तुtuже
कुर्यात्kuryātсовершит
प्रतिक्रियाम्pratikriyāmпомощь
सःsaḥон
अक्षयंakṣayaṃнетленную
लभतेlabhateобретает
स्वर्गंsvargaṃсваргу
सदाsadāвсегда
देवैःdevaiḥбогами
प्रपूज्यतेprapūjyateпочитается
मुमूर्षोःmumūrṣoḥумирающего
अपिapiже
तातस्यtātasyaотца
पश्यतःpaśyataḥвидящего
मृत्यु-लक्षणम्mṛtyu-lakṣaṇamпризнак смерти
कृत्वाkṛtvāсовершив
यजनंyajanaṃжертвоприношение
पुत्रःputraḥсын
देवानांdevānāṃбогам
तुल्यतांtulyatāṃравенство
व्रजेत्vrajetобретает
विधिनाvidhināпо уставу
अनशनेनanaśanenaотказом от пищи
एवevaже
पितुःpituḥотцу
स्वर्गंsvargaṃнебо
ददातिdadātiдаёт
यःyaḥкто
पुत्रस्यputrasyaсына
तस्यtasyaтого
धीरस्यdhīrasyaстойкого
शृणुśṛṇuслушай
वक्ष्यामिvakṣyāmiизложу
यत्yatкакое
गुणम्guṇamдостоинство
अश्वमेध-सहस्राणिaśvamedha-sahasrāṇiтысячи ашвамедх
राज-सूय-शतानिrāja-sūya-śatāniсотни раджасуй
caи
भवेत्bhavetбывает
अनशनेanaśaneпри отказе от пищи
पुण्यंpuṇyaṃзаслуга
तीर्थ-कोटि-गुणंtīrtha-koṭi-guṇaṃв коти тиртх
तयोःtayoḥу обоих
भागीरथ्याःbhāgīrathyāḥБхагиратхи
जलेjaleв воде
चैवcaivaи
यःyaḥкто
मृतःmṛtaḥумер
पुरुषोत्तमःpuruṣottamaḥлучший из людей
पयोधर-रसंpayodhara-rasaṃмолока сосцов
मातुःmātuḥматери
न पिबेत्na pibetне пьёт
मुक्ततांmuktatāṃосвобождение
व्रजेत्vrajetобретает
वाराणस्यांvārāṇasyāṃв Варанаси
त्यजेत्tyajetоставит
यःyaḥкто
प्राणान्prāṇānжизнь
चैवcaivaи
यदृच्छयाyadṛcchayāкак случится
अभीष्टंabhīṣṭaṃжелаемое
फलंphalaṃплод
भुक्त्वाbhuktvāвкусив
मद्-देहेmad-deheв моё тело
प्रविलीयतेpravilīyateрастворяется
याкакая
गतिःgatiḥучасть
योग-युक्तानांyoga-yuktānāṃсоединённых с йогой
मुनीनाम्munīnāmмудрецов
ऊर्ध्व-रेतसाम्ūrdhva-retasāmхранящих семя
साта
गतिःgatiḥучасть
त्यजतःtyajataḥоставляющего
प्राणान्prāṇānжизнь
ब्रह्म-पुत्रेषुbrahma-putreṣuв сынах Брахмы
सप्तसुsaptasuв семи
लोहितस्यlohitasyaЛохиты
विशेषेणviśeṣeṇaособенно
तीर-उत्तर-समाश्रितःtīra-uttara-samāśritaḥна северном берегу
विधिनाvidhināпо уставу
यःyaḥкто
त्यजेत्tyajetоставит
प्राणान्prāṇānжизнь
सःsaḥон
मत्-समतांmat-samatāṃравенство со мною
व्रजेत्vrajetобретает
तस्य एवtasya evaего же
उर्वशी-केशेurvaśī-keśeв Урвашикеше
पुण्य-तीर्थेpuṇya-tīrtheв благой тиртхе
द्विज-उत्तमdvija-uttamaо лучший из дваждырождённых
मृत-उत्पन्नःmṛta-utpannaḥумерший и рождённый
समाप्नोतिsamāpnotiобретает
सर्व-दोषैःsarva-doṣaiḥвсеми пороками
न लिप्यतेna lipyateне пятнается
गृहस्यgṛhasyaдома
अभ्यंतरेabhyaṃtareвнутри
यस्यyasyaчья
प्राण-त्यागःprāṇa-tyāgaḥотдача жизни
भवेत्bhavetбудет
ध्रुवम्dhruvamнепреложно
यावत्yāvatдоколе
ग्रंथि-गुहिgraṃthi-guhiузел
तिष्ठेत्tiṣṭhetпребудет
तावत्tāvatдотоле
बंधःbaṃdhaḥсвязанность
भवेत्bhavetбудет
तनौtanauв теле
हायने हायनेhāyane hāyaneгод за годом
चापिcāpiи
एक-एकंeka-ekaṃпо одному
परिहीयतेparihīyateубывает
पश्यतांpaśyatāṃу смотрящих
पुत्र-बंधूनांputra-baṃdhūnāṃсыновей и родичей
बंधनेbaṃdhaneв связанности
न अस्तिna astiнет
निष्कृतिःniṣkṛtiḥискупления
पर्वतेparvateна горе
काननेkānaneв лесу
दुर्गेdurgeв теснине
स्थानेsthāneв месте
वाили
जल-वर्जितेjala-varjiteбезводном
मृतःmṛtaḥумерший
दुर्गतिम्durgatimдурную участь
आप्नोतिāpnotiобретает
कीट-आदौkīṭa-ādauсреди насекомых и прочих
जायतेjāyateрождается
पुनःpunaḥснова
संस्कारःsaṃskāraḥобряд
caи
भवेत्bhavetбывает
यस्यyasyaчей
मृतस्यmṛtasyaумершего
पर-वासरेpara-vāsareна следующий день
षष्टिःṣaṣṭiḥшестьдесят
वर्ष-सहस्राणिvarṣa-sahasrāṇiтысяч лет
कुंभीपाकेkuṃbhīpākeв Кумбхипаке
प्रतिष्ठतिpratiṣṭhatiпребывает
अस्पृश्य-स्पर्शनात्aspṛśya-sparśanātот прикосновения к неприкасаемому
एवevaже
उच्छिष्टःucchiṣṭaḥс остатками во рту
पतितःpatitaḥпадший
मृतःmṛtaḥумерший
सु-चिरंsu-ciraṃвесьма долго
नरकेnarakeв аду
स्थित्वाsthitvāпробыв
म्लेच्छ-जातिषुmleccha-jātiṣuсреди племён млеччхов
जायतेjāyateрождается
तथैवtathaivaи так же
बहु-कीटेषुbahu-kīṭeṣuсреди многих насекомых
जायतेjāyateрождается
सत्त्व-जातिषुsattva-jātiṣuсреди родов существ
तस्मात्tasmātпотому
naне
चिर-कालेषुcira-kāleṣuв долгие сроки
जानीयात्jānīyātпусть знает
पुण्य-पातकम्puṇya-pātakamблагое и греховное
पुण्यात्puṇyātот благого
पुण्य-प्रयोगैःpuṇya-prayogaiḥблагими деяниями
सर्वेषांsarveṣāṃвсех
मर्त्य-वासिनाम्martya-vāsināmживущих среди смертных
मरणेmaraṇeпри смерти
याкакая
गतिःgatiḥучасть
पुंसांpuṃsāṃу людей
गतिःgatiḥучасть
भवतिbhavatiбывает
तादृशम्tādṛśamтакова
पुण्य-तीर्थेpuṇya-tīrtheв благой тиртхе
मृतःmṛtaḥумерший
यःyaḥкто
तुtuже
विष्णोःviṣṇoḥВишну
नामानिnāmāniимена
चिंतयन्ciṃtayanпамятуя
पापात्pāpātот греха
पूतःpūtaḥочищенный
व्रजेत्vrajetидёт
स्वर्गंsvargaṃв сваргу
सर्वैःsarvaiḥвсеми
दोषैःdoṣaiḥпороками
न लिप्यतेna lipyateне пятнается
पितुःpituḥотца
मृतस्यmṛtasyaумершего
देहंdehaṃтело
तुtuже
वहेत्vahetнесёт
यःyaḥкто
तुtuже
सुतःsutaḥсын
बलीbalīсильный
पदे पदेpade padeна каждом шагу
अश्वमेधस्यaśvamedhasyaашвамедхи
फलंphalaṃплод
प्राप्नोतिprāpnotiобретает
असंशयम्asaṃśayamнесомненно
प्राक्prākсперва
चितौcitauна костре
पितुःpituḥотца
देहेdeheв теле
मुख-अग्निंmukha-agniṃогонь в уста
कारयेत्kārayetпусть возжигает
सुतःsutaḥсын
विधिनाvidhināпо уставу
मंत्र-पूतेनmaṃtra-pūtenaочищенным мантрою
पश्चात्paścātпотом
देहंdehaṃтело
दहेत्dahetпусть сожжёт
पुनःpunaḥзатем
लोभ-मोह-समायुक्तंlobha-moha-samāyuktaṃполное жадности и помрачения
पाप-पुण्य-समावृतम्pāpa-puṇya-samāvṛtamокружённое грехом и заслугою
दहेयंdaheyaṃда сожгу
सर्व-गात्राणिsarva-gātrāṇiвсе члены
दिव्यान्divyānдивные
लोकान्lokānмиры
सःsaḥон
गच्छतुgacchatuда идёт
Translation

«В раннем возрасте отец назван сыном, в позднем сын — отцом: от заботы, а не от почитания. Пусть почитает отца как бога и любит его как сына; и слова его да не преступает даже умом никогда.

Сын, который окажет помощь больному отцу, обретает нетленную сваргу и всегда почитается богами. И сын, совершивший жертвоприношение для умирающего отца, видящего признак смерти, обретает равенство богам. А кто по уставу отказом от пищи даёт отцу небо, — слушай, изложу, каково достоинство того стойкого сына: тысячи ашвамедх и сотни раджасуй бывают заслугою при отказе от пищи, и у обоих — в коти тиртх.

Кто, лучший из людей, умер в воде Бхагиратхи, тот не пьёт больше молока материнских сосцов и обретает освобождение. Кто оставит жизнь в Варанаси, как бы то ни случилось, тот, вкусив желаемый плод, растворяется в моём теле. Какая участь у мудрецов, соединённых с йогой и хранящих семя, — та же участь и у оставляющего жизнь при семи сынах Брахмы. Особенно на северном берегу Лохиты: кто по уставу оставит там жизнь, тот обретает равенство со мною. И там же, в благой тиртхе Урвашикеше, о лучший из дваждырождённых, умерший и рождённый обретает всё и не пятнается никакими пороками.

А чья отдача жизни непреложно будет внутри дома, — доколе пребудет узел, дотоле будет связанность в теле; год за годом убывает по одному, а у смотрящих сыновей и родичей в этой связанности нет искупления. Умерший на горе, в лесу, в теснине или в безводном месте обретает дурную участь и рождается снова среди насекомых и прочих. Чей обряд совершается на следующий день после смерти, тот шестьдесят тысяч лет пребывает в Кумбхипаке. Умерший от прикосновения к неприкасаемому, с остатками во рту, падший — весьма долго пробыв в аду, рождается среди племён млеччхов и так же среди многих насекомых и родов существ.

Потому да не откладывает он в долгие сроки знания о благом и греховном: благими деяниями от благого у всех, живущих среди смертных, какая участь при смерти, такова и участь у людей. Кто умер в благой тиртхе, памятуя имена Вишну, тот, очищенный от греха, идёт в сваргу и не пятнается никакими пороками.

Сын, который сильным несёт тело умершего отца, на каждом шагу несомненно обретает плод ашвамедхи. Сперва на костре пусть сын возожжёт огонь в уста тела отца по уставу, очищенному мантрою, а потом сожжёт тело: «Полное жадности и помрачения, окружённое грехом и заслугою, — да сожгу я все члены; да идёт он в дивные миры».

Version

d003debdeb09 · published Sep 3, 2026, 4:13:29 AM UTC

Available inRU

Page between verses with