पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्याम् अजायत संकल्पायास् तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव च ।
ये त्व् अनेकवसुप्राणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम् ।
आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश् चैवानिलो ऽनलः प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो नामभिः स्मृताः ।
आपस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः श्रान्तो ऽधुनिस् तथा ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः ।
सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते ।
धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रवणस् तथा ।
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुरोजवः अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य तु ।
अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे व्यजायत तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्ठजाः ।
अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः ।
pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata saṃkalpāyās tu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva ca /
ye tv anekavasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram /
āpo dhruvaś ca somaś ca dharaś caivānilo 'nalaḥ pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ /
āpasya putro vaitaṇḍaḥ śramaḥ śrānto 'dhunis tathā dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ /
somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate /
dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo 'tha ravaṇas tathā /
anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya tu /
agniputraḥ kumāras tu śarastambe vyajāyata tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajāḥ /
apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ /
У Арундхати родилось всё, что относится к земле, а у Санкалпы родился всеобъемлющий Замысел. Те боги, чья жизнь — многие блага, со Светом во главе, названы восемью Васу; о них поведаю подробно. Апа, Дхрува, Сома, Дхара, Анила, Анала, Пратьюша и Прабхаса — вот Васу по именам. У Апы сын Вайтанда, Шрама, Шранта и Адхуни; у Дхрувы сын — владыка Время, гонитель миров; у Сомы — владыка Варчас, кем становятся блистательными; у Дхары сыновья Дравина и Хутахавьяваха, а у Манохары — Шишира, Прана и Равана. Жена Анилы — Шива, сын её Пуроджава и Авиджнятагати — двое сыновей Анилы. А сын Огня, Кумара, родился в тростниковой заросли; за ним родились Шакха, Вишакха и Найгамея. Дитя Криттик именуется Карттикеей.
b98f61b2fc31 · published Aug 21, 2026, 11:47:36 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Восемь Васу — это восемь основных вещей, из которых сложен обиход мира: вода, огонь, ветер, земля, месяц, звезда, рассвет и свет.
И у каждого потомство подходящее. У воды родятся Утомление, Усталость и Шум — то, что вода и делает: точит и утомляет. У Огня — Кумара, будущий военачальник богов.
Но одно место здесь стоит остановки. У Дхрувы — Полярной звезды, того самого мальчика из одиннадцатой главы — сын назван Кала, Время, гонитель миров.
Смысл в этом есть, и точный. Неподвижная звезда, вокруг которой ходит всё небо, порождает Время: сам он стоит, а от него отсчитывается движение.
Время рождается от неподвижного. Иначе его нечем было бы мерить.