ततस्तामगमद्ब्रह्मा मैथुने लोकपूजितः । लोकसर्जनहेतुज्ञो गवामर्थाय सत्तम
जज्ञे चैकादश सुतान्विपुलान्धर्मसंज्ञितान् । रक्तसंध्याभ्रसंकाशान् महतस्तिग्मतेजसः
ते रुदंतो द्रवंतश्च गतवंतः पितामहम् । रोदनाद्द्रवणाच्चैव रुद्रा एवेति ते स्मृताः
निर्ऋतिश्चैव संध्यश्च तृतीयश्चाप्ययोनिजः । मृगव्याधः कपर्दी च महाविश्वेश्वरश्च यः
अहिर्बुध्न्यश्च भगवान्कपाली चैव पिंगलः । सेनानीश्च महातेजा रुद्राश्चैकादश स्मृताः
तस्यामेव सुरभ्यां च गावो जाताः सुराश्च ये । अजश्चैव तु हंसश्च तथैव नृपसत्तम
ओषध्यः प्रवरा याश्च सुरभ्यास्तास्समुत्थिताः । धर्माल्लक्ष्मीस्तथा कामं साध्यान्साध्या व्यजायत
भवं च प्रभवं चैव कृशाश्वं सुवहं तथा । अरुणं वरुणं चैव विश्वामित्रचलध्रुवौ
हविष्मंतं तनूजं च विधानाभिमतावपि । वत्सरं चैव भूतिं च सर्वासुरनिषूदनम्
सुपर्वाणं बृहत्कांतिं साध्या लोकनमस्कृतम् । वासवानुगता देवी जनयामास वै सुरान्
धरं वै प्रथमं देवं द्वितीयं ध्रुवमव्ययम् । विश्वावसुं तृतीयं च चतुर्थ सोममीश्वरम्
ततोऽनुरूपमायं च यमं तस्मादनंतरम् । सप्तमं च तथा वायुमष्टमं निर्ऋतिं तथा
धर्मस्यापत्यमेतद्वै सुरभ्यां तदजायत । विश्वेदेवाश्च विश्वायां धर्माज्जाता इति स्मृताः
दक्षश्चैव महाबाहुः पुष्करस्तम एव च । चाक्षुषश्च ततोत्रिश्च तथाभद्रमहोरगौ
विश्वांतको वसुर्बालो निकुंभश्च महायशाः । रुरुश्चातिसिद्धौजा भास्करप्रमितद्युतिः
विश्वान्देवान्देवमाता विश्वेषां जनयत्सुतान् । मरुत्वती मरुत्वतो देवानजनयत्सुतान्
अग्निश्चक्षू रविज्योतिः सावित्री मित्रमेव च । अमरं शरवृष्टिं च सुकर्षं च महत्तरम्
विराजं चैव राजं च विश्वायु सुमतिं तथा । अश्वगं चित्ररश्मि च तथाचानिषधं नृपम्
भूय एवं चात्मविधिं चारित्रं पादमात्रगम् । बृहंतं वै बृहद्रूपं तथा चैव सनाभिगम्
मरुत्वती प्रज्ञां जज्ञे ज्येष्ठांतं मरुतां गणम् । अदितिः कश्यपाज्जज्ञे आदित्यान् द्वादशैव हि
इंद्रो विष्णुर्भगस्त्वष्टा वरुणोंऽशोऽर्यमा रविः । पूषा मित्रश्च वरदो धाता पर्जन्य एव हि
इत्येते द्वादशादित्या अरिष्टास्त्रिदिवौकसाम् । आदित्यस्य सरस्वत्यां जज्ञाते द्वौ सुतौ वरौ
तपः श्रेष्ठौ गुणश्रेष्ठौ त्रिदिवस्यातिसंमतौ । दनुस्तु दानवान् जज्ञे दितिर्दैत्यान्व्यजायत
काला तु कालकेयांस्तानसुरान् राक्षसांस्तथा । अनायुषायास्तनया व्याधयश्च महाबलाः
सिंहिका ग्रहमाता च गंधर्वजननी मुनिः । प्राची त्वप्सरसां माता पुण्यानां भारतेतरा
क्रोधाद्याः सर्वभूतानि पिशाचांश्च ससर्ज ह । जज्ञे यक्षगणांश्चैव राक्षसांश्च विशांपते
चतुष्पदानि सत्त्वानि एताश्चैव च सौरभी । पुराणपुरुषश्चैव मायां विष्णुर्हरिः प्रभुः
कथितस्तेऽनुपूर्वेण संस्तुतश्च महर्षिभिः । यश्चेदमग्र्यं शृणुयात्पुराणं सदा नरः पर्वसु चेत्पठेत्
अवाप्य लोकं स हि वीतरागः, परत्र च स्वर्गफलानि भुंक्ते । चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम्
tatastāmagamadbrahmā maithune lokapūjitaḥ | lokasarjanahetujño gavāmarthāya sattama
jajñe caikādaśa sutānvipulāndharmasaṃjñitān | raktasaṃdhyābhrasaṃkāśān mahatastigmatejasaḥ
te rudaṃto dravaṃtaśca gatavaṃtaḥ pitāmaham | rodanāddravaṇāccaiva rudrā eveti te smṛtāḥ
nirṛtiścaiva saṃdhyaśca tṛtīyaścāpyayonijaḥ | mṛgavyādhaḥ kapardī ca mahāviśveśvaraśca yaḥ
ahirbudhnyaśca bhagavānkapālī caiva piṃgalaḥ | senānīśca mahātejā rudrāścaikādaśa smṛtāḥ
tasyāmeva surabhyāṃ ca gāvo jātāḥ surāśca ye | ajaścaiva tu haṃsaśca tathaiva nṛpasattama
oṣadhyaḥ pravarā yāśca surabhyāstāssamutthitāḥ | dharmāllakṣmīstathā kāmaṃ sādhyānsādhyā vyajāyata
bhavaṃ ca prabhavaṃ caiva kṛśāśvaṃ suvahaṃ tathā | aruṇaṃ varuṇaṃ caiva viśvāmitracaladhruvau
haviṣmaṃtaṃ tanūjaṃ ca vidhānābhimatāvapi | vatsaraṃ caiva bhūtiṃ ca sarvāsuraniṣūdanam
suparvāṇaṃ bṛhatkāṃtiṃ sādhyā lokanamaskṛtam | vāsavānugatā devī janayāmāsa vai surān
dharaṃ vai prathamaṃ devaṃ dvitīyaṃ dhruvamavyayam | viśvāvasuṃ tṛtīyaṃ ca caturtha somamīśvaram
tato'nurūpamāyaṃ ca yamaṃ tasmādanaṃtaram | saptamaṃ ca tathā vāyumaṣṭamaṃ nirṛtiṃ tathā
dharmasyāpatyametadvai surabhyāṃ tadajāyata | viśvedevāśca viśvāyāṃ dharmājjātā iti smṛtāḥ
dakṣaścaiva mahābāhuḥ puṣkarastama eva ca | cākṣuṣaśca tatotriśca tathābhadramahoragau
viśvāṃtako vasurbālo nikuṃbhaśca mahāyaśāḥ | ruruścātisiddhaujā bhāskarapramitadyutiḥ
viśvāndevāndevamātā viśveṣāṃ janayatsutān | marutvatī marutvato devānajanayatsutān
agniścakṣū ravijyotiḥ sāvitrī mitrameva ca | amaraṃ śaravṛṣṭiṃ ca sukarṣaṃ ca mahattaram
virājaṃ caiva rājaṃ ca viśvāyu sumatiṃ tathā | aśvagaṃ citraraśmi ca tathācāniṣadhaṃ nṛpam
bhūya evaṃ cātmavidhiṃ cāritraṃ pādamātragam | bṛhaṃtaṃ vai bṛhadrūpaṃ tathā caiva sanābhigam
marutvatī prajñāṃ jajñe jyeṣṭhāṃtaṃ marutāṃ gaṇam | aditiḥ kaśyapājjajñe ādityān dvādaśaiva hi
iṃdro viṣṇurbhagastvaṣṭā varuṇoṃ'śo'ryamā raviḥ | pūṣā mitraśca varado dhātā parjanya eva hi
ityete dvādaśādityā ariṣṭāstridivaukasām | ādityasya sarasvatyāṃ jajñāte dvau sutau varau
tapaḥ śreṣṭhau guṇaśreṣṭhau tridivasyātisaṃmatau | danustu dānavān jajñe ditirdaityānvyajāyata
kālā tu kālakeyāṃstānasurān rākṣasāṃstathā | anāyuṣāyāstanayā vyādhayaśca mahābalāḥ
siṃhikā grahamātā ca gaṃdharvajananī muniḥ | prācī tvapsarasāṃ mātā puṇyānāṃ bhāratetarā
krodhādyāḥ sarvabhūtāni piśācāṃśca sasarja ha | jajñe yakṣagaṇāṃścaiva rākṣasāṃśca viśāṃpate
catuṣpadāni sattvāni etāścaiva ca saurabhī | purāṇapuruṣaścaiva māyāṃ viṣṇurhariḥ prabhuḥ
kathitaste'nupūrveṇa saṃstutaśca maharṣibhiḥ | yaścedamagryaṃ śṛṇuyātpurāṇaṃ sadā naraḥ parvasu cetpaṭhet
avāpya lokaṃ sa hi vītarāgaḥ, paratra ca svargaphalāni bhuṃkte | cakṣuṣā manasā vācā karmaṇā ca caturvidham
Та супруга Брахмы, обладающая половиною его облика, принимающая облик по желанию, вдруг став Сурабхи, подошла к Брахме; и Брахма, чтимый миром, знающий причину творения миров, приблизился к ней в соитии ради коров, о достойнейший. И родил он одиннадцать сыновей, обильных, именуемых дхармою, подобных облакам алой зари, великих, острого жара. Они, плача и бегая, пришли к Прародителю; от плача и от бега они и помнятся Рудрами: Ниррити и Сандхья, третий — не из лона рождённый, Мригавьядха и Капарди, Махавишвешвара, владыка Ахирбудхнья, Капали и Пингала, и многосиятельный Сенани — так помнятся одиннадцать Рудр. У неё же, у Сурабхи, рождены коровы и боги, козёл и лебедь, о достойнейший из царей; и какие превосходные травы — они произошли от Сурабхи.
От Дхармы Лакшми родила Каму, а Садхья — садхьев: Бхаву и Прабхаву, Кришашву и Сувахана, Аруну и Варуну, Вишвамитру и Чаладхруву, Хавишманта и Танӯджу, Видхану и Абхимату, Ватсару и Бхути, Губителя всех асуров, Супарвана и Брихаткати, чтимого миром. Богиня, следующая за Васавою, породила богов: первым бога Дхару, вторым неизменного Дхруву, третьим Вишвавасу, четвёртым владыку Сому, затем Анурупу и Аю, следом за ним Яму, седьмым Ваю, восьмым Ниррити. Это потомство Дхармы родилось у Сурабхи; а Вишведевы у Вишвы от Дхармы рождены — так помнятся.
Мощнорукий Дакша, Пушкара и Тамас, Чакшуша, затем Атри, Бхадра и Махаурага, Вишвантака, Васу, Бала, многославный Никумбха, Руру с мощью великих сиддхов, с сиянием, равным солнцу, — Матерь богов породила сыновьями всех Вишвов. Марутвати породила сыновьями богов Марутватов: Агни, Чакшус, Рави, Джьотис, Савитри и Митру, Амару и Шаравришти, Сукаршу и величайшего, Вираджу и Раджу, Вишваю и Сумати, Ашвагу и Читрарашми, и царя Анишадху; и снова Атмавидхи, Чаритру, Падаматрагу, Брихантa и Брихадрупу, и Санабхигу. Марутвати родила Праджню и сонм Марутов до старшего.
Адити от Кашьяпы родила двенадцать Адитьев: Индра, Вишну, Бхага, Тваштар, Варуна, Анша, Арьяман, Рави, Пушан, Митра, Варада, Дхатар и Парджанья — эти двенадцать Адитьев, невредимые у обитателей третьего неба. У Адитьи от Сарасвати родились двое превосходных сыновей, превосходнейшие подвигом и достоинствами, весьма чтимые на третьем небе.
Дану родила данавов, Дити родила дайтьев; Кала — тех калакеев, асуров и ракшасов; дети Анаю — многомощные болезни; Симхика — матерь планет; Муни — родительница гандхарвов; Прачи — мать святых апсар, о Бхарата, а иная — Кродха и прочие: все существа и пишачей сотворила она; и родила сонмы якшей и ракшасов, о владыка людей. Четвероногих существ и этих — Сурабхи.
И Древний Пуруша, майя, Вишну Хари Владыка поведан тебе по порядку и восславлен великими мудрецами. Кто слушает это первейшее сказание, если человек всегда читает его в узловые дни…
ddb96accf8d9 · publicado 3 sept 2026, 4:13:28 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Одиннадцать Рудр объяснены безо всякой торжественности: «от плача и от бега они и помнятся Рудрами». Грозные боги названы по тому, что делали детьми.
Сурабхи, супруга Брахмы, рождает не только коров, но и «превосходные травы» — то есть еду для тех же коров. Родословие тут не список знатных имён, а описание того, как одно кормит другое.
И среди светлых родов, без всякого перехода, стоит: «дети Анаю — многомощные болезни». Хвори тоже чьи-то дети, у них тоже есть мать. Мир признаётся родным целиком, вместе с тем, чего в нём не хотят.