दहर उत्तरेभ्यः
dahara uttarebhyaḥ
Малое [пространство в сердце] — Шри-Вишну: из последующих [слов] — «в нём небо и земля».
छान्दोग्ये श्रूयते—
अथ यद् इदम् अस्मिन् ब्रह्म-पुरे दहरं पुण्डरीकं वेश्म दहरोऽस्मिन्न् अन्तराकाशस् तस्मिन् यद् अन्तस् तद् अन्वेष्टव्यं तद् वाव विजिज्ञासितव्यम् इति [छा.उ. 8.1.1]
तत्र सन्देहः—किम् अयं हृदय-पुण्डरीक-स्थो दहराकाशो भूताकाशः, किं वा जीवः, उत श्री-विष्णुर् इति ? तत्र प्रसिद्धेर् भूताकाशः स्यात् । पुर-स्वामित्व-प्रत्ययत्वाच् च जीवो वेति प्राप्ते—
दहर उत्तरेभ्यः ॥
श्री-विष्णुर् एव दहरः । कुतः ? उत्तरेभ्यः वाक्य-शेष-गतेभ्यो हेतुभ्य इत्य् अर्थः । ते च वियद् उपमत्व-सर्वाधारत्वापहत-पाप्मत्वादयो भूताकाशे जीवे च न सम्भवेयुः । श्रुतौ ब्रह्म-पुरम् उपासकस्य शरीरं तद्-अवयव-भूतं हृदय-पुण्डरीकं ब्रह्मणो वेश्म तत्र ध्येयं दहराकाश-शब्दं परं ब्रह्म तस्मिन्न् अन्वेष्टव्यम् अपहत-पाप्मत्वादि-गुण-जातम् इति व्याख्येयम् ॥14॥
chāndogye śrūyate—
atha yad idam asmin brahma-pure daharaṁ puṇḍarīkaṁ veśma daharo'sminn antarākāśas tasmin yad antas tad anveṣṭavyaṁ tad vāva vijijñāsitavyam iti [chā.u. 8.1.1]
tatra sandehaḥ—kim ayaṁ hṛdaya-puṇḍarīka-stho daharākāśo bhūtākāśaḥ, kiṁ vā jīvaḥ, uta śrī-viṣṇur iti ? tatra prasiddher bhūtākāśaḥ syāt | pura-svāmitva-pratyayatvāc ca jīvo veti prāpte—
dahara uttarebhyaḥ ||
śrī-viṣṇur eva daharaḥ | kutaḥ ? uttarebhyaḥ vākya-śeṣa-gatebhyo hetubhya ity arthaḥ | te ca viyad upamatva-sarvādhāratvāpahata-pāpmatvādayo bhūtākāśe jīve ca na sambhaveyuḥ | śrutau brahma-puram upāsakasya śarīraṁ tad-avayava-bhūtaṁ hṛdaya-puṇḍarīkaṁ brahmaṇo veśma tatra dhyeyaṁ daharākāśa-śabdaṁ paraṁ brahma tasminn anveṣṭavyam apahata-pāpmatvādi-guṇa-jātam iti vyākhyeyam ||14||
9a3b4f9ff650 · publicado 27 jul 2026, 4:14:43 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
В Чхандогье слышится: «А что в этом граде Брахмана — малый лотос-покой, малое пространство в нём: что внутри него — то до́лжно искать, то до́лжно стремиться познать» [8.1.1]. Здесь сомнение: это малое пространство в лотосе сердца — эфир-стихия, джива или Шри-Вишну? По известности пусть эфир; или, по удостоверению владения градом [телом], джива. При таком полученном —
«Малое — из последующих».
Малое — сам Шри-Вишну. Почему? Из последующих — из доводов, стоящих в остатке речения: сравнение с пространством, всеопорность, взошедшесть над грехом и прочие — невозможны ни в эфире, ни в дживе. Толковать же [шрути] до́лжно так: град Брахмана — тело почитателя; его член, лотос сердца, — покой Брахмана; там созерцаемо названное «малым пространством» пара-Брахман; в Нём до́лжно искать сонм качеств — безгрешность и прочие.