श्रीमद्भागवतम्
Mārkaṇḍeya Beholds the Māyā12.9.30-34
5103 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 12.9.30-34
देवनागरी

हिमालयं पुष्पवहां च तां नदीं निजाश्रमं यत्र ऋषी अपश्यत
विश्वं विपश्यञ् छ्वसिताच् छिशोर् वै बहिर् निरस्तो न्यपतल् लयाब्धौ
तस्मिन् पृथिव्याः ककुदि प्ररूढं वटं च तत्-पर्ण-पुटे शयानम्
तोकं च तत्-प्रेम-सुधा-स्मितेन निरीक्षितो ऽपाङ्ग-निरीक्षणेन
अथ तं बालकं वीक्ष्य नेत्राभ्यां धिष्ठितं हृदि
अभ्ययाद् अति-सङ्क्लिष्टः परिष्वक्तुम् अधोक्षजम्
तावत् स भगवान् साक्षाद् योगाधीशो गुहा-शयः
अन्तर्दध ऋषेः सद्यो यथेहानीश-निर्मिता
तम् अन्व् अथ वटो ब्रह्मन् सलिलं लोक-सम्प्लवः
तिरोधायि क्षणाद् अस्य स्वाश्रमे पूर्व-वत् स्थितः

लिप्यंतरण (IAST)

himālayaṃ puṣpavahāṃ ca tāṃ nadīṃ nijāśramaṃ yatra ṛṣī apaśyata
viśvaṃ vipaśyañ chvasitāc chiśor vai bahir nirasto nyapatal layābdhau
tasmin pṛthivyāḥ kakudi prarūḍhaṃ vaṭaṃ ca tat-parṇa-puṭe śayānam
tokaṃ ca tat-prema-sudhā-smitena nirīkṣito 'pāṅga-nirīkṣaṇena
atha taṃ bālakaṃ vīkṣya netrābhyāṃ dhiṣṭhitaṃ hṛdi
abhyayād ati-saṅkliṣṭaḥ pariṣvaktum adhokṣajam
tāvat sa bhagavān sākṣād yogādhīśo guhā-śayaḥ
antardadha ṛṣeḥ sadyo yathehānīśa-nirmitā
tam anv atha vaṭo brahman salilaṃ loka-samplavaḥ
tirodhāyi kṣaṇād asya svāśrame pūrva-vat sthitaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
हिमालयम् पुष्पवहाम् च ताम् नदीम् निज-आश्रमम् यत्र ऋषी अपश्यतhimālayam puṣpavahām ca tām nadīm nija-āśramam yatra ṛṣī apaśyata«Гималаи, ту реку Пушпаваху и свою обитель, где он видел двух провидцев, —; Гималаи Пушпаваху же ту реку своюобитель где двухпровидцев видел
विश्वम् विपश्यन् श्वसितात् शिशोः वै बहिः निरस्तः न्यपतत् लय-अब्धौviśvam vipaśyan śvasitāt śiśoḥ vai bahiḥ nirastaḥ nyapatat laya-abdhauозирая эту вселенную, он выдохом младенца был выброшен вон и упал в океан растворения; вселенную озирающий выдохом младенца ведь вон выброшенный упал растворенияокеан
तस्मिन् पृथिव्याः ककुदि प्ररूढम् वटम् च तत्-पर्ण-पुटे शयानम्tasmin pṛthivyāḥ kakudi prarūḍham vaṭam ca tat-parṇa-puṭe śayānam«[и увидел] на том горбе земли выросший баньян, и лежащее в чашечке его листа; втом земли горбе выросший баньян же еголистачашечке лежащее
तोकम् च तत्-प्रेम-सुधा-स्मितेन निरीक्षितः अपाङ्ग-निरीक्षणेनtokam ca tat-prema-sudhā-smitena nirīkṣitaḥ apāṅga-nirīkṣaṇenaдитя — и был им взглянут: любовной нектарной улыбкой, взглядом искоса; дитя же еголюбвинектароулыбкой взглянутый уголкомглазвзиранием
अथ तम् बालकम् वीक्ष्य नेत्राभ्याम् धिष्ठितम् हृदिatha tam bālakam vīkṣya netrābhyām dhiṣṭhitam hṛdi«тогда, увидев того младенца глазами, утверждённого в сердце,; тогда того младенца увидев глазами утверждённого всердце
अभ्ययात् अति-सङ्क्लिष्टः परिष्वक्तुम् अधोक्षजम्abhyayāt ati-saṅkliṣṭaḥ pariṣvaktum adhokṣajamон, крайне истомлённый, кинулся обнять Адхокшаджу; кинулся крайнеистомлённый обнять Адхокшаджу
तावत् सः भगवान् साक्षात् योग-अधीशः गुहा-शयःtāvat saḥ bhagavān sākṣāt yoga-adhīśaḥ guhā-śayaḥ«и тут же тот владычный — воочию владыка йоги, лежащий в пещере [сердца], —; тогда он владычный воочию йогивладыка впещерележащий
अन्तर्दधे ऋषेः सद्यः यथा ईहा अनीश-निर्मिताantardadhe ṛṣeḥ sadyaḥ yathā īhā anīśa-nirmitāмгновенно скрылся от провидца, как затея, устроенная бессильным; скрылся провидца мгновенно как затея бессильнымустроенная
तम् अनु अथ वटः ब्रह्मन् सलिलम् लोक-सम्प्लवःtam anu atha vaṭaḥ brahman salilam loka-samplavaḥ«вслед за ним, о брахман, и баньян, и воды, и потоп миров; ему вслед затем баньян брахман вода мировпотоп
तिरोधायि क्षणात् अस्य स्व-आश्रमे पूर्व-वत् स्थितःtirodhāyi kṣaṇāt asya sva-āśrame pūrva-vat sthitaḥисчезли во мгновение, и он оказался в своей обители, как прежде; исчезло вмиг его всвоейобители какпрежде стоящий
अनुवाद

«Гималаи, ту реку Пушпаваху и свою обитель, где он видел двух провидцев, — озирая эту вселенную, он выдохом младенца был выброшен вон и упал в океан растворения. И увидел на том горбе земли выросший баньян, и лежащее в чашечке его листа дитя — и был им взглянут: любовной нектарной улыбкой, взглядом искоса. Тогда, увидев того младенца глазами, утверждённого в сердце, он, крайне истомлённый, кинулся обнять Адхокшаджу. И тут же тот владычный — воочию владыка йоги, лежащий в пещере сердца, — мгновенно скрылся от провидца, как затея, устроенная бессильным. Вслед за ним, о брахман, и баньян, и воды, и потоп миров исчезли во мгновение, и он оказался в своей обители, как прежде».

संस्करण

d148d15f1804 · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 6:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से