भविष्यपुराण
The Flower Second Day, in the Tale of Sharyati1.19.1-13
167 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.19.1-13
देवनागरी

शर्यात्याख्याने पुष्पद्वितीया वर्णनम् सुमन्तुरुवाच द्वितीयायां तु राजेन्द्र अश्विनौ सोमपीतिनौ । च्यवनेन कृतौ यज्ञे मिषतो मघवस्य१ च
शतानीक उवाच कथमिन्द्रस्य मिषतः कृतौ तौ सोमपीतिनौ । च्यवनेन हि देवानां पश्यतां तद्वदस्व मे
अहो महत्तपस्तस्य च्यवनस्य महात्मनः । यदिन्द्रस्य बलादेव देवत्वं प्रापितावुभौ
सुमन्तुरुवाच पुरातनयुगे सन्धौ पश्चिमेऽथ नराधिप । च्यवनो योगमास्थाय गंगाकूलेऽवसच्चिरम्
तत्र शर्यातिरायातः स्नातुमन्तः१ पुरैः सह । स्नात्वाभ्यर्च्य२ पितॄन्देवान्गमनायोपचक्रमे
तत्र मूढं जनपदमपश्यत्पथि चेष्टनम् । विण्मूत्रोत्सर्गसंरुद्धं ज्योतिराक्षिप्तनिष्क्रियम् ॥ भ्रमन्तं तत्रतत्रैव समीक्ष्य स बलं नृपः
उवाच३ दुर्मना राजा अमात्यान्स्वान्पुरोगमान् । च्यवनस्याश्रमोऽयं हि नापराद्धं तु केनचित्
न चोवाच यदा कश्चित्तस्य राज्ञस्तु पृच्छतः । तदा सुता सुकन्यास्य प्रोवाच पितरं वचः
मया दृष्टं तु यत्तात सखिभिः सह कौतुकम् । तत्ते वच्मि निबोध त्वं शृणु तात महाद्भुतम्
शिञ्जितारावबहुलाः काञ्चीनूपुरमेखलाः । गायन्त्यो विलपन्त्यश्च कीडन्त्यश्चात्र कानने
कोकिलध्वनिमश्रौषं व्यक्ताव्यक्ताक्षरं कृशम् । सुकन्ये ह्येहिह्येहीति वल्मीकाद्वचमुद्गिरन्
तत्र गत्वाद्भुतं तात पश्यामः किल पावकौ । दीपाविवाचलशिखौ भूयः कन्या उवाच ह
मया च कौतुकात्तात किमेतदित्यबुद्धितः । सूदितौ दर्भसूच्यग्रैस्तत्तेजः समुपारमत्

लिप्यंतरण (IAST)

śaryātyākhyāne puṣpadvitīyā varṇanam sumanturuvāca dvitīyāyāṃ tu rājendra aśvinau somapītinau | cyavanena kṛtau yajñe miṣato maghavasya1 ca
śatānīka uvāca kathamindrasya miṣataḥ kṛtau tau somapītinau | cyavanena hi devānāṃ paśyatāṃ tadvadasva me
aho mahattapastasya cyavanasya mahātmanaḥ | yadindrasya balādeva devatvaṃ prāpitāvubhau
sumanturuvāca purātanayuge sandhau paścime'tha narādhipa | cyavano yogamāsthāya gaṃgākūle'vasacciram
tatra śaryātirāyātaḥ snātumantaḥ1 puraiḥ saha | snātvābhyarcya2 pitṝndevāngamanāyopacakrame
tatra mūḍhaṃ janapadamapaśyatpathi ceṣṭanam | viṇmūtrotsargasaṃruddhaṃ jyotirākṣiptaniṣkriyam || bhramantaṃ tatratatraiva samīkṣya sa balaṃ nṛpaḥ
uvāca3 durmanā rājā amātyānsvānpurogamān | cyavanasyāśramo'yaṃ hi nāparāddhaṃ tu kenacit
na covāca yadā kaścittasya rājñastu pṛcchataḥ | tadā sutā sukanyāsya provāca pitaraṃ vacaḥ
mayā dṛṣṭaṃ tu yattāta sakhibhiḥ saha kautukam | tatte vacmi nibodha tvaṃ śṛṇu tāta mahādbhutam
śiñjitārāvabahulāḥ kāñcīnūpuramekhalāḥ | gāyantyo vilapantyaśca kīḍantyaścātra kānane
kokiladhvanimaśrauṣaṃ vyaktāvyaktākṣaraṃ kṛśam | sukanye hyehihyehīti valmīkādvacamudgiran
tatra gatvādbhutaṃ tāta paśyāmaḥ kila pāvakau | dīpāvivācalaśikhau bhūyaḥ kanyā uvāca ha
mayā ca kautukāttāta kimetadityabuddhitaḥ | sūditau darbhasūcyagraistattejaḥ samupāramat

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
द्वितीयायां तु राजेन्द्र अश्विनौ सोमपीतिनौdvitīyāyāṃ tu rājendra aśvinau somapītinau«во второй же день, о владыка царей, Ашвины стали пьющими сому,; вовторойдень же владыкацарей Ашвины сомупьющие
च्यवनेन कृतौ यज्ञे मिषतो मघवस्य चcyavanena kṛtau yajñe miṣato maghavasya caсделаны Чьяваной на жертве — на глазах у Магхавана; Чьяваной сделанные нажертве глядящего Магхавана же
च्यवनो योगमास्थाय गंगाकूलेऽवसच्चिरम्cyavano yogamāsthāya gaṃgākūle'vasacciram«Чьявана, утвердившись в йоге, долго обитал на берегу Ганги; Чьявана йогу приняв Гангиберегу обитал долго
विण्मूत्रोत्सर्गसंरुद्धं ज्योतिराक्षिप्तनिष्क्रियम्viṇmūtrotsargasaṃruddhaṃ jyotirākṣiptaniṣkriyam«запертым в извержении кала и мочи, лишённым света и бездейственным; калмочаизвержениезапертое светотнятобездейственное
च्यवनस्याश्रमोऽयं हि नापराद्धं तु केनचित्cyavanasyāśramo'yaṃ hi nāparāddhaṃ tu kenacit«ведь это обитель Чьяваны — не провинился ли кто-нибудь?; Чьяваны обитель эта ведь непровинено же кемлибо
सुकन्ये ह्येहिह्येहीति वल्मीकाद्वचमुद्गिरन्sukanye hyehihyehīti valmīkādvacamudgiran«„Суканья, иди же, иди же“ — вот речь, исходящую из муравейника; Суканья иди же иди так измуравейника речь исторгающий
तत्र गत्वाद्भुतं तात पश्यामः किल पावकौtatra gatvādbhutaṃ tāta paśyāmaḥ kila pāvakau«придя туда, о батюшка, видим мы диво — будто два огня,; туда придя дивное батюшка видим будто дваогня
दीपाविवाचलशिखौ भूयः कन्या उवाच हdīpāvivācalaśikhau bhūyaḥ kanyā uvāca haсловно два светильника с неколеблемым пламенем; и снова дева сказала:; светильникакак неколеблемопламенные снова дева сказала
मया च कौतुकात्तात किमेतदित्यबुद्धितःmayā ca kautukāttāta kimetadityabuddhitaḥ«„и я из любопытства, батюшка, „что это?“ — по неразумию,; мною же излюбопытства батюшка чтоэто так понеразумию
सूदितौ दर्भसूच्यग्रैस्तत्तेजः समुपारमत्sūditau darbhasūcyagraistattejaḥ samupāramatпроколола их остриями иглы из дарбхи — и то сияние угасло“; проколотые дарбхаиглыостриями то сияние угасло
अनुवाद

«Суманту сказал: „Во второй же день, о владыка царей, Ашвины стали пьющими сому, сделаны Чьяваной на жертве — на глазах у Магхавана“. Шатаника сказал: „Как это — на глазах у Индры сделаны они пьющими сому, Чьяваной, и на виду у богов? Поведай мне о том. О, велик подвиг того великого духом Чьяваны, если он силою даже над Индрой привёл обоих к божеству!“ Суманту сказал: „В древнюю югу, в последнем стыке, о владыка людей, Чьявана, утвердившись в йоге, долго обитал на берегу Ганги. Туда пришёл Шарьяти омыться вместе с приближёнными; омывшись и почтив отцов и богов, он собрался идти. И увидел он там войско своё — обезумевшее, корчащееся на дороге, запертое в извержении кала и мочи, лишённое света и бездейственное, блуждающее там и сям; оглядев его, царь, удручённый, сказал своим советникам и передовым: „Ведь это обитель Чьяваны — не провинился ли кто-нибудь?“ И когда никто ничего не сказал вопрошавшему царю, тогда дочь его Суканья молвила отцу слово: „Что видела я, батюшка, с подругами, — диковину; о том тебе говорю, внемли, слушай, батюшка, великое диво. Со множеством звенящих подвесок, поясков, ножных колец и опоясок, поющие, и щебечущие, и играющие здесь, в лесу, — услышала я кукушечий голос, слоги внятные и невнятные, слабые: „Суканья, иди же, иди же“ — вот речь, исходящую из муравейника. Придя туда, о батюшка, видим мы диво — будто два огня, словно два светильника с неколеблемым пламенем“. И снова дева сказала: „И я из любопытства, батюшка, „что это?“ — по неразумию, проколола их остриями иглы из дарбхи — и то сияние угасло“».

संस्करण

92fdee11e9a6 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 6:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से