महाभारत
Saṃbhava-parva (The Summoning of Vyāsa and the Niyoga)1.99.18–20
540 / 15823
महाभारत · 1.99.18–20
देवनागरी

महर्षेः कीर्तने तस्य भीष्मः प्राञ्जलिर् अब्रवीत् ॥
धर्मम् अर्थं च कामं च त्रीन् एतान् यो ऽनुपश्यति ॥
अर्थम् अर्थानुबन्धं च धर्मं धर्मानुबन्धनम् ॥
कामं कामानुबन्धं च विपरीतान् पृथक् पृथक् ॥
यो विचिन्त्य धिया सम्यग् व्यवस्यति स बुद्धिमान् ॥
तद् इदं धर्मयुक्तं च हितं चैव कुलस्य नः ॥
उक्तं भवत्या यच् छ्रेयः परमं रोचते मम ॥

लिप्यंतरण (IAST)

maharṣeḥ kīrtane tasya bhīṣmaḥ prāñjalir abravīt ||
dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca trīn etān yo 'nupaśyati ||
artham arthānubandhaṃ ca dharmaṃ dharmānubandhanam ||
kāmaṃ kāmānubandhaṃ ca viparītān pṛthak pṛthak ||
yo vicintya dhiyā samyag vyavasyati sa buddhimān ||
tad idaṃ dharmayuktaṃ ca hitaṃ caiva kulasya naḥ ||
uktaṃ bhavatyā yac chreyaḥ paramaṃ rocate mama ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
महर्षेः कीर्तने तस्य भीष्मः प्राञ्जलिः अब्रवीत् धर्मं अर्थं च कामं च त्रीन् एतान् यः अनुपश्यतिmaharṣeḥ kīrtane tasya bhīṣmaḥ prāñjaliḥ abravīt dharmaṃ arthaṃ ca kāmaṃ ca trīn etān yaḥ anupaśyatiat the mention of that great sage, Bhishma, with joined palms, said: "whoever looks upon these three together — dharma, artha, and kama"
अर्थं अर्थानुबन्धं च धर्मं धर्मानुबन्धनं कामं कामानुबन्धं च विपरीतान् पृथक् पृथक् यः विचिन्त्य धिया सम्यक् व्यवस्यति सः बुद्धिमान्arthaṃ arthānubandhaṃ ca dharmaṃ dharmānubandhanaṃ kāmaṃ kāmānubandhaṃ ca viparītān pṛthak pṛthak yaḥ vicintya dhiyā samyak vyavasyati saḥ buddhimān"artha and its consequences, dharma and its consequences, kama and its consequences, and also the opposite [outcomes] — each one separately, whoever, having weighed them well with reason, decides, he is wise"
तत् इदं धर्मयुक्तं च हितं च एव कुलस्य नः उक्तं भवत्या यत् श्रेयः परमं रोचते ममtat idaṃ dharmayuktaṃ ca hitaṃ ca eva kulasya naḥ uktaṃ bhavatyā yat śreyaḥ paramaṃ rocate mama"that which you have said is both in accord with dharma and good for our line — it is the highest good; it pleases me"
प्राञ्जलिर्prāñjaliroriginal form "prāñjalir", added to complete the word-by-word coverage
धर्मम्dharmamoriginal form "dharmam", added to complete the word-by-word coverage
योyooriginal form "yo", added to complete the word-by-word coverage
ऽनुपश्यति'nupaśyatioriginal form "'nupaśyati", added to complete the word-by-word coverage
अर्थम्arthamoriginal form "artham", added to complete the word-by-word coverage
धर्मानुबन्धनम्dharmānubandhanamoriginal form "dharmānubandhanam", added to complete the word-by-word coverage
योyooriginal form "yo", added to complete the word-by-word coverage
सम्यग्samyagoriginal form "samyag", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
तद्tadoriginal form "tad", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
यच्yacoriginal form "yac", added to complete the word-by-word coverage
छ्रेयःchreyaḥoriginal form "chreyaḥ", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"At the mention of that great sage, Bhishma, with joined palms, said: 'Whoever looks upon these three together — dharma, artha, and kama; whoever weighs artha and its consequences, dharma and its consequences, kama and its consequences, and also the opposite outcomes — each one separately, having weighed them well with reason, and so decides — he is wise. That which you have said is both in accord with dharma and good for our line — it is the highest good; it pleases me.'"

संस्करण

2fbcd371a5ff · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 4:16:47 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से