महाभारत
Caitraratha-parva (parāśara-garbha) (Parāśara Conceived)1.167.7–9
1148 / 15823
महाभारत · 1.167.7–9
देवनागरी

शोके बुद्धिं ततश् चक्रे न चैकत्र व्यतिष्ठत ॥
सो ऽगच्छत् पर्वतांश् चैव सरितश् च सरांसि च ॥
ततः स पुनर् एवर्षिर् नदीं हैमवतीं तदा ॥
चण्डग्राहवतीं दृष्ट्वा तस्याः स्रोतस्य् अवापतत् ॥
सा तम् अग्निसमं विप्रम् अनुचिन्त्य सरिद्वरा ॥
शतधा विद्रुता यस्माच् छतद्रुर् इति विश्रुता ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śoke buddhiṃ tataś cakre na caikatra vyatiṣṭhata ||
so 'gacchat parvatāṃś caiva saritaś ca sarāṃsi ca ||
tataḥ sa punar evarṣir nadīṃ haimavatīṃ tadā ||
caṇḍagrāhavatīṃ dṛṣṭvā tasyāḥ srotasy avāpatat ||
sā tam agnisamaṃ vipram anucintya saridvarā ||
śatadhā vidrutā yasmāc chatadrur iti viśrutā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शोके बुद्धिं ततः चक्रे न च एकत्र व्यतिष्ठतśoke buddhiṃ tataḥ cakre na ca ekatra vyatiṣṭhatain his grief he could not fix his mind and did not stay in one place;
सः अगच्छत् पर्वतान् च एव सरितः च सरांसि चsaḥ agacchat parvatān ca eva saritaḥ ca sarāṃsi cahe wandered over mountains, rivers, and lakes;
ततः सः पुनः एव ऋषिः नदीं हैमवतीं तदाtataḥ saḥ punaḥ eva ṛṣiḥ nadīṃ haimavatīṃ tadāthen that rishi again, having seen a Himalayan river,
चण्डग्राहवतीं दृष्ट्वा तस्याः स्रोतसि अवापतत्caṇḍagrāhavatīṃ dṛṣṭvā tasyāḥ srotasi avāpatatfull of fierce crocodiles, plunged into its current;
सा तम् अग्निसमं विप्रम् अनुचिन्त्य सरिद्वराsā tam agnisamaṃ vipram anucintya saridvarābut that best of rivers, taking that brahmin to be like fire,
शतधा विद्रुता यस्मात् शतद्रुः इति विश्रुताśatadhā vidrutā yasmāt śatadruḥ iti viśrutāscattered into a hundred streams, whence it is famed as "Shatadru" ["the hundred-streamed"];
ततश्tataśoriginal form "tataś", added to complete the word-by-word coverage
चैकत्रcaikatraoriginal form "caikatra", added to complete the word-by-word coverage
सोsooriginal form "so", added to complete the word-by-word coverage
ऽगच्छत्'gacchatoriginal form "'gacchat", added to complete the word-by-word coverage
पर्वतांश्parvatāṃśoriginal form "parvatāṃś", added to complete the word-by-word coverage
चैवcaivaoriginal form "caiva", added to complete the word-by-word coverage
सरितश्saritaśoriginal form "saritaś", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
पुनर्punaroriginal form "punar", added to complete the word-by-word coverage
एवर्षिर्evarṣiroriginal form "evarṣir", added to complete the word-by-word coverage
स्रोतस्य्srotasyoriginal form "srotasy", added to complete the word-by-word coverage
यस्माच्yasmācoriginal form "yasmāc", added to complete the word-by-word coverage
छतद्रुर्chatadruroriginal form "chatadrur", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

"In his grief he could not fix his mind and did not remain in one place, wandering over mountains, rivers, and lakes. Then that rishi, seeing a Himalayan river full of fierce crocodiles, plunged into its current; but that best of rivers, taking that brahmin to be like fire, scattered into a hundred streams, whence it is renowned as 'Shatadru.'"

संस्करण

5b2338f7b9ed · प्रकाशित 12 जुल॰ 2026, 5:29:43 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से