महाभारत
Bhīṣma-parva, adhyāya 1176.117.21-28
5958 / 15823
महाभारत · 6.117.21-28
देवनागरी

कर्ण उवाच
जानाम्य् अहं महाप्राज्ञ सर्वम् एतन् न संशयः ॥
यथा वदसि दुर्धर्ष कौन्तेयो ऽहं न सूतजः ॥
अवकीर्णस् त्व् अहं कुन्त्या सूतेन च विवर्धितः ॥
भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यं न मिथ्या कर्तुम् उत्सहे ॥
वसु चैव शरीरं च यद् उदारं तथा यशः ॥
सर्वं दुर्योधनस्यार्थे त्यक्तं मे भूरिदक्षिण ॥
कोपिताः पाण्डवा नित्यं मयाश्रित्य सुयोधनम् ॥
अवश्यभावी वै यो ऽर्थो न स शक्यो निवर्तितुम् ॥
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुम् उत्सहेत् ॥
पृथिवीक्षयशंसीनि निमित्तानि पितामह ॥
भवद्भिर् उपलब्धानि कथितानि च संसदि ॥
पाण्डवा वासुदेवश् च विदिता मम सर्वशः ॥
अजेयाः पुरुषैर् अन्यैर् इति तांश् चोत्सहामहे ॥
अनुजानीष्व मां तात युद्धे प्रीतमनाः सदा ॥
अनुज्ञातस् त्वया वीर युध्येयम् इति मे मतिः ॥
दुरुक्तं विप्रतीपं वा संरम्भाच् चापलात् तथा ॥
यन् मयापकृतं किं चित् तद् अनुक्षन्तुम् अर्हसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

karṇa uvāca
jānāmy ahaṃ mahāprājña sarvam etan na saṃśayaḥ ||
yathā vadasi durdharṣa kaunteyo 'haṃ na sūtajaḥ ||
avakīrṇas tv ahaṃ kuntyā sūtena ca vivardhitaḥ ||
bhuktvā duryodhanaiśvaryaṃ na mithyā kartum utsahe ||
vasu caiva śarīraṃ ca yad udāraṃ tathā yaśaḥ ||
sarvaṃ duryodhanasyārthe tyaktaṃ me bhūridakṣiṇa ||
kopitāḥ pāṇḍavā nityaṃ mayāśritya suyodhanam ||
avaśyabhāvī vai yo 'rtho na sa śakyo nivartitum ||
daivaṃ puruṣakāreṇa ko nivartitum utsahet ||
pṛthivīkṣayaśaṃsīni nimittāni pitāmaha ||
bhavadbhir upalabdhāni kathitāni ca saṃsadi ||
pāṇḍavā vāsudevaś ca viditā mama sarvaśaḥ ||
ajeyāḥ puruṣair anyair iti tāṃś cotsahāmahe ||
anujānīṣva māṃ tāta yuddhe prītamanāḥ sadā ||
anujñātas tvayā vīra yudhyeyam iti me matiḥ ||
duruktaṃ vipratīpaṃ vā saṃrambhāc cāpalāt tathā ||
yan mayāpakṛtaṃ kiṃ cit tad anukṣantum arhasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कर्ण उवाचkarṇa uvācaKarna said; Karna spoke
जानामि अहम् महाप्राज्ञjānāmi aham mahāprājñaI know, O greatly wise one; I am aware
सर्वम् एतत् न संशयःsarvam etat na saṃśayaḥall this, there is no doubt; all this is certain
यथा वदसि दुर्धर्षyathā vadasi durdharṣaas you say, O unassailable one; as you have said
कौन्तेयः अहम् न सूतजःkaunteyaḥ aham na sūtajaḥI am Kaunteya, not the son of a charioteer; the son of Kunti, not of a suta
अवकीर्णः तु अहम् कुन्त्याavakīrṇaḥ tu aham kuntyābut I was abandoned by Kunti; cast off by Kunti
सूतेन च विवर्धितःsūtena ca vivardhitaḥand raised by a charioteer; nurtured by a suta
भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यम्bhuktvā duryodhanaiśvaryamhaving enjoyed Duryodhana's sovereignty; having accepted Duryodhana's wealth
न मिथ्या कर्तुम् उत्सहेna mithyā kartum utsaheI cannot render it false; I dare not betray it
वसु च एव शरीरम् चvasu ca eva śarīram caboth wealth and body; possessions and life
यत् उदारम् तथा यशःyat udāram tathā yaśaḥwhatever is noble, and also fame; exalted glory
सर्वम् दुर्योधनस्य अर्थेsarvam duryodhanasya artheall for the sake of Duryodhana; all for Duryodhana
त्यक्तम् मे भूरिदक्षिणtyaktam me bhūridakṣiṇahave been given up by me, O generous one; have been surrendered by me
कोपिताः पाण्डवाः नित्यम्kopitāḥ pāṇḍavāḥ nityamthe Pandavas have constantly been angered; the Pandavas are ever provoked
मया आश्रित्य सुयोधनम्mayā āśritya suyodhanamby me, in supporting Suyodhana; because of my support for Duryodhana
अवश्यभावी वै यः अर्थःavaśyabhāvī vai yaḥ arthaḥthat which must inevitably come to pass; what is bound to happen
न सः शक्यः निवर्तितुम्na saḥ śakyaḥ nivartitumcannot be averted; cannot be turned back
दैवम् पुरुषकारेणdaivam puruṣakāreṇafate by human effort; destiny by a man's effort
कः निवर्तितुम् उत्सहेत्kaḥ nivartitum utsahetwho would dare to avert it; who could change it
पृथिवीक्षयशंसीनि निमित्तानिpṛthivīkṣayaśaṃsīni nimittāniomens foretelling the earth's destruction; signs of the ruin of kings
पितामहpitāmahaO grandsire; O grandfather
भवद्भिः उपलब्धानिbhavadbhiḥ upalabdhāniobserved by you; perceived by you
कथितानि च संसदिkathitāni ca saṃsadiand declared in the assembly; announced in the council
पाण्डवाः वासुदेवः चpāṇḍavāḥ vāsudevaḥ cathe Pandavas and Vasudeva; the sons of Pandu and Krishna
विदिताः मम सर्वशःviditāḥ mama sarvaśaḥare fully known to me; are wholly known to me
अजेयाः पुरुषैः अन्यैःajeyāḥ puruṣaiḥ anyaiḥunconquerable by other men; invincible to other men
इति तान् च उत्सहामहेiti tān ca utsahāmahethus, and yet we dare against them; and yet we resolve
अनुजानीष्व माम् तातanujānīṣva mām tātagive me leave, father; grant me your permission
युद्धे प्रीतमनाः सदाyuddhe prītamanāḥ sadāfor battle, with a glad heart; in war, graciously
अनुज्ञातः त्वया वीरanujñātaḥ tvayā vīragiven leave by you, O hero; having received your permission
युध्येयम् इति मे मतिःyudhyeyam iti me matiḥI would fight - such is my thought; such is my intention
दुरुक्तम् विप्रतीपम् वाduruktam vipratīpam vāill-spoken or hostile; offensive or contrary
संरम्भात् चापलात् तथाsaṃrambhāt cāpalāt tathāout of vehemence and impetuousness; out of fury and haste
यत् मया अपकृतम् किं चित्yat mayā apakṛtam kiṃ citwhatever wrong I may have done; if I have in any way offended
तत् अनुक्षन्तुम् अर्हसिtat anukṣantum arhasithat you should forgive; be pleased to pardon
अनुवाद

Karna said: "I know all this, O greatly wise one; there is no doubt. As you say, O unassailable one, I am Kaunteya and not the son of a suta. But I was abandoned by Kunti and raised by a charioteer. Having enjoyed Duryodhana's sovereignty, I cannot render that false. Wealth, body, whatever is noble, and glory - all of this, O generous one, I have given up for Duryodhana's sake. By supporting Suyodhana I have constantly provoked the Pandavas' anger. What must inevitably come to pass cannot be averted; who would dare turn fate back by human effort? The omens foretelling the earth's ruin, O grandsire, were observed by you and declared in the assembly. The Pandavas and Vasudeva are fully known to me: they are unconquerable by other men, and yet we resolve to stand against them. Give me leave, father, to fight, with a heart well disposed toward me. Having received your permission, hero, I shall fight - such is my resolve. If out of vehemence or impetuousness I have spoken anything ill or hostile, or wronged you in any way, you should forgive it."

संस्करण

c5781746c5a5 · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 10:03:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से