महाभारत
The Armies Advance Toward Battle8.31.19-27
8812 / 15823
महाभारत · 8.31.19-27
देवनागरी

अयोरत्निर् महाबाहुः सूर्यवैश्वानरद्युतिः ॥
महाद्विपस्कन्धगतः पिङ्गलः प्रियदर्शनः ॥
दुःशासनो वृतः सैन्यैः स्थितो व्यूहस्य पृष्ठतः ॥
तम् अन्वयान् महाराज स्वयं दुर्योधनो नृपः ॥
चित्राश्वैश् चित्रसंनाहैः सोदर्यैर् अभिरक्षितः ॥
रक्ष्यमाणो महावीर्यैः सहितैर् मद्रकेकयैः ॥
अशोभत महाराज देवैर् इव शतक्रतुः ॥
अश्वत्थामा कुरूणां च ये प्रवीरा महारथाः ॥
नित्यमत्ताश् च मातङ्गाः शूरैर् म्लेच्छैर् अधिष्ठिताः ॥
अन्वयुस् तद् रथानीकं क्षरन्त इव तोयदाः ॥
ते ध्वजैर् वैजयन्तीभिर् ज्वलद्भिः परमायुधैः ॥
सादिभिश् चास्थिता रेजुर् द्रुमवन्त इवाचलाः ॥
तेषां पदातिनागानां पादरक्षाः सहस्रशः ॥
पट्टिशासिधराः शूरा बभूवुर् अनिवर्तिनः ॥
सादिभिः स्यन्दनैर् नागैर् अधिकं समलंकृतैः ॥
स व्यूहराजो विबभौ देवासुरचमूपमः ॥
बार्हस्पत्यः सुविहितो नायकेन विपश्चिता ॥
नृत्यतीव महाव्यूहः परेषाम् आदधद् भयम् ॥
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः ॥
पत्त्यश्वरथमातङ्गाः प्रावृषीव बलाहकाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ayoratnir mahābāhuḥ sūryavaiśvānaradyutiḥ ||
mahādvipaskandhagataḥ piṅgalaḥ priyadarśanaḥ ||
duḥśāsano vṛtaḥ sainyaiḥ sthito vyūhasya pṛṣṭhataḥ ||
tam anvayān mahārāja svayaṃ duryodhano nṛpaḥ ||
citrāśvaiś citrasaṃnāhaiḥ sodaryair abhirakṣitaḥ ||
rakṣyamāṇo mahāvīryaiḥ sahitair madrakekayaiḥ ||
aśobhata mahārāja devair iva śatakratuḥ ||
aśvatthāmā kurūṇāṃ ca ye pravīrā mahārathāḥ ||
nityamattāś ca mātaṅgāḥ śūrair mlecchair adhiṣṭhitāḥ ||
anvayus tad rathānīkaṃ kṣaranta iva toyadāḥ ||
te dhvajair vaijayantībhir jvaladbhiḥ paramāyudhaiḥ ||
sādibhiś cāsthitā rejur drumavanta ivācalāḥ ||
teṣāṃ padātināgānāṃ pādarakṣāḥ sahasraśaḥ ||
paṭṭiśāsidharāḥ śūrā babhūvur anivartinaḥ ||
sādibhiḥ syandanair nāgair adhikaṃ samalaṃkṛtaiḥ ||
sa vyūharājo vibabhau devāsuracamūpamaḥ ||
bārhaspatyaḥ suvihito nāyakena vipaścitā ||
nṛtyatīva mahāvyūhaḥ pareṣām ādadhad bhayam ||
tasya pakṣaprapakṣebhyo niṣpatanti yuyutsavaḥ ||
pattyaśvarathamātaṅgāḥ prāvṛṣīva balāhakāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अयोरत्निः महाबाहुःayoratniḥ mahābāhuḥс железными руками, могучий руками; сильнорукий
सूर्यवैश्वानरद्युतिःsūryavaiśvānaradyutiḥсиянием Солнца и Вайшванары; огненносияющий
महाद्विपस्कन्धगतःmahādvipaskandhagataḥна спине великого слона стоящий; на слоне
पिङ्गलः प्रियदर्शनःpiṅgalaḥ priyadarśanaḥрыжеватый, приятный видом; красивый
दुःशासनः वृतः सैन्यैःduḥśāsanaḥ vṛtaḥ sainyaiḥДухшасана, окружённый войсками; Духшасана
स्थितः व्यूहस्य पृष्ठतःsthitaḥ vyūhasya pṛṣṭhataḥстоял позади строя; в тылу строя
तम् अन्वयात् महाराजtam anvayāt mahārājaза ним следовал, великий царь; следом шёл
स्वयं दुर्योधनः नृपःsvayaṃ duryodhanaḥ nṛpaḥсам Дурьодхана-царь; сам Дурьодхана
चित्राश्वैः चित्रसंनाहैःcitrāśvaiḥ citrasaṃnāhaiḥс пёстрыми конями и доспехами; украшенными отрядами
सोदर्यैः अभिरक्षितःsodaryaiḥ abhirakṣitaḥродными братьями защищённый; под охраной братьев
रक्ष्यमाणः महावीर्यैःrakṣyamāṇaḥ mahāvīryaiḥзащищаемый великомощными; охраняемый героями
सहितैः मद्रकेकयैःsahitaiḥ madrakekayaiḥсоединёнными мадрами и кекаями; мадрами и кекаями
अशोभत महाराजaśobhata mahārājaсиял, великий царь; он блистал
देवैः इव शतक्रतुःdevaiḥ iva śatakratuḥкак Шатакрату богами; как Индра с богами
अश्वत्थामा कुरूणां चaśvatthāmā kurūṇāṃ caАшваттхаман и Куру; Ашваттхаман
ये प्रवीरा महारथाःye pravīrā mahārathāḥкоторые лучшие герои, махаратхи; великие воины
नित्यमत्ताः च मातङ्गाःnityamattāḥ ca mātaṅgāḥи вечно пьяные слоны; боевые слоны
शूरैः म्लेच्छैः अधिष्ठिताःśūraiḥ mlecchaiḥ adhiṣṭhitāḥхрабрыми млеччхами управляемые; с воинами
अन्वयुः तत् रथानीकंanvayuḥ tat rathānīkaṃследовали за тем колесничным войском; шли за строем
क्षरन्तः इव तोयदाःkṣarantaḥ iva toyadāḥсловно изливающиеся тучи; как дождевые облака
ते ध्वजैः वैजयन्तीभिःte dhvajaiḥ vaijayantībhiḥони знамёнами и победными флагами; с флагами
ज्वलद्भिः परमायुधैःjvaladbhiḥ paramāyudhaiḥсияющим высшим оружием; с оружием
सादिभिः च आस्थिताः रेजुःsādibhiḥ ca āsthitāḥ rejuḥи всадниками занятые, сияли; выглядели
द्रुमवन्तः इव अचलाःdrumavantaḥ iva acalāḥкак горы с деревьями; как лесистые горы
तेषां पदातिनागानांteṣāṃ padātināgānāṃих пехоты и слонов; пеших и слонов
पादरक्षाः सहस्रशःpādarakṣāḥ sahasraśaḥножные стражи тысячами; охранники ног
पट्टिशासिधराः शूराःpaṭṭiśāsidharāḥ śūrāḥпалицы и мечи держащие герои; вооружённые
बभूवुः अनिवर्तिनःbabhūvuḥ anivartinaḥбыли неотступающими; стояли твёрдо
सादिभिः स्यन्दनैः नागैःsādibhiḥ syandanaiḥ nāgaiḥвсадниками, колесницами, слонами; конницей и ратхами
अधिकं समलंकृतैःadhikaṃ samalaṃkṛtaiḥчрезвычайно украшенными; великолепно украшенными
स व्यूहराजः विबभौsa vyūharājaḥ vibabhauтот царь строев сиял; великий строй
देवासुरचमूपमःdevāsuracamūpamaḥподобный войску богов и асуров; как божественная армия
बार्हस्पत्यः सुविहितःbārhaspatyaḥ suvihitaḥпо Брихаспати хорошо устроенный; мудро устроенный
नायकेन विपश्चिताnāyakena vipaścitāпредводителем мудрым; мудрым вождём
नृत्यति इव महाव्यूहःnṛtyati iva mahāvyūhaḥсловно танцевал великий строй; двигался живо
परेषाम् आदधत् भयम्pareṣām ādadhat bhayamврагам внушая страх; наводя ужас
तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यःtasya pakṣaprapakṣebhyaḥиз его крыльев и подкрылий; с флангов
निष्पतन्ति युयुत्सवःniṣpatanti yuyutsavaḥвыходили желающие сражаться; вырывались бойцы
पत्त्यश्वरथमातङ्गाःpattyaśvarathamātaṅgāḥпешие, кони, колесницы, слоны; все рода войск
प्रावृषि इव बलाहकाःprāvṛṣi iva balāhakāḥкак в сезон дождей облака; как тучи
अनुवाद

Духшасана, сильнорукий, сиявший как Солнце и Вайшванара, красивый и рыжеватый, стоял на спине великого слона позади строя, окружённый войсками. За ним, великий царь, следовал сам Дурьодхана, защищённый родными братьями, с пёстрыми конями и доспехами. Охраняемый могучими мадрами и кекаями, он сиял, как Шатакрату среди богов. Ашваттхаман, лучшие махаратхи Куру и постоянно опьянённые слоны под управлением храбрых млеччхов следовали за колесничным войском, как дождевые тучи. Со знамёнами, победными флагами, сияющим оружием и всадниками они выглядели как горы, покрытые деревьями. Тысячи неотступающих пеших стражей с палицами и мечами охраняли пехоту и слонов. Этот царь строев, украшенный конницей, колесницами и слонами, сиял как войско богов и асуров. Устроенный по науке Брихаспати мудрым предводителем, великий строй словно танцевал, внушая страх врагам. Из его крыльев и подкрылий вырывались желающие сражаться — пешие, конные, колесничие и слоны, как тучи в сезон дождей».

संस्करण

4d70e52a3c86 · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:38:23 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से