महाभारत
The Armies Advance Toward Battle8.31.37-48
8814 / 15823
महाभारत · 8.31.37-48
देवनागरी

अथ तं रथम् आयान्तं दृष्ट्वात्यद्भुतदर्शनम् ॥
उवाचाधिरथिं शल्यः पुनस् तं युद्धदुर्मदम् ॥
अयं स रथ आयाति श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ॥
निघ्नन्न् अमित्रान् कौन्तेयो यं यं त्वं परिपृच्छसि ॥
श्रूयते तुमुलः शब्दो रथनेमिस्वनो महान् ॥
एष रेणुः समुद्भूतो दिवम् आवृत्य तिष्ठति ॥
चक्रनेमिप्रणुन्ना च कम्पते कर्ण मेदिनी ॥
प्रवात्य् एष महावायुर् अभितस् तव वाहिनीम् ॥
क्रव्यादा व्याहरन्त्य् एते मृगाः कुर्वन्ति भैरवम् ॥
पश्य कर्ण महाघोरं भयदं लोमहर्षणम् ॥
कबन्धं मेघसंकाशं भानुम् आवृत्य संस्थितम् ॥
पश्य यूथैर् बहुविधैर् मृगाणां सर्वतोदिशम् ॥
बलिभिर् दृप्तशार्दूलैर् आदित्यो ऽभिनिरीक्ष्यते ॥
पश्य कङ्कांश् च गृध्रांश् च समवेतान् सहस्रशः ॥
स्थितान् अभिमुखान् घोरान् अन्योन्यम् अभिभाषतः ॥
सिताश् चाश्वाः समायुक्तास् तव कर्ण महारथे ॥
प्रदराः प्रज्वलन्त्य् एते ध्वजश् चैव प्रकम्पते ॥
उदीर्यतो हयान् पश्य महाकायान् महाजवान् ॥
प्लवमानान् दर्शनीयान् आकाशे गरुडान् इव ॥
ध्रुवम् एषु निमित्तेषु भूमिम् आवृत्य पार्थिवाः ॥
स्वप्स्यन्ति निहताः कर्ण शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
शङ्खानां तुमुलः शब्दः श्रूयते लोमहर्षणः ॥
आनकानां च राधेय मृदङ्गानां च सर्वशः ॥
बाणशब्दान् बहुविधान् नराश्वरथनिस्वनान् ॥
ज्यातलत्रेषुशब्दांश् च शृणु कर्ण महात्मनाम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

atha taṃ ratham āyāntaṃ dṛṣṭvātyadbhutadarśanam ||
uvācādhirathiṃ śalyaḥ punas taṃ yuddhadurmadam ||
ayaṃ sa ratha āyāti śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ ||
nighnann amitrān kaunteyo yaṃ yaṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
śrūyate tumulaḥ śabdo rathanemisvano mahān ||
eṣa reṇuḥ samudbhūto divam āvṛtya tiṣṭhati ||
cakranemipraṇunnā ca kampate karṇa medinī ||
pravāty eṣa mahāvāyur abhitas tava vāhinīm ||
kravyādā vyāharanty ete mṛgāḥ kurvanti bhairavam ||
paśya karṇa mahāghoraṃ bhayadaṃ lomaharṣaṇam ||
kabandhaṃ meghasaṃkāśaṃ bhānum āvṛtya saṃsthitam ||
paśya yūthair bahuvidhair mṛgāṇāṃ sarvatodiśam ||
balibhir dṛptaśārdūlair ādityo 'bhinirīkṣyate ||
paśya kaṅkāṃś ca gṛdhrāṃś ca samavetān sahasraśaḥ ||
sthitān abhimukhān ghorān anyonyam abhibhāṣataḥ ||
sitāś cāśvāḥ samāyuktās tava karṇa mahārathe ||
pradarāḥ prajvalanty ete dhvajaś caiva prakampate ||
udīryato hayān paśya mahākāyān mahājavān ||
plavamānān darśanīyān ākāśe garuḍān iva ||
dhruvam eṣu nimitteṣu bhūmim āvṛtya pārthivāḥ ||
svapsyanti nihatāḥ karṇa śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
śaṅkhānāṃ tumulaḥ śabdaḥ śrūyate lomaharṣaṇaḥ ||
ānakānāṃ ca rādheya mṛdaṅgānāṃ ca sarvaśaḥ ||
bāṇaśabdān bahuvidhān narāśvarathanisvanān ||
jyātalatreṣuśabdāṃś ca śṛṇu karṇa mahātmanām ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ तं रथम् आयान्तम्atha taṃ ratham āyāntamзатем ту колесницу приходящую; колесницу Арджуны
दृष्ट्वा अत्यद्भुतदर्शनम्dṛṣṭvā atyadbhutadarśanamувидев, чрезвычайно дивную видом; чудесную
उवाच आधिरथिं शल्यःuvāca ādhirathiṃ śalyaḥсказал сыну Адхиратхи Шалья; Шалья Карне
पुनः तं युद्धदुर्मदम्punaḥ taṃ yuddhadurmadamснова тому битвой опьянённому; воинственному
अयं स रथः आयातिayaṃ sa rathaḥ āyātiэто та колесница идёт; вот идёт
श्वेताश्वः कृष्णसारथिःśvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥс белыми конями, Кришной-возницей; с Кришной
निघ्नन् अमित्रान् कौन्तेयःnighnan amitrān kaunteyaḥпоражая врагов, сын Кунти; Арджуна
यं यं त्वं परिपृच्छसिyaṃ yaṃ tvaṃ paripṛcchasiо котором ты спрашиваешь; кого ты ищешь
श्रूयते तुमुलः शब्दःśrūyate tumulaḥ śabdaḥслышится шумный звук; слышен грохот
रथनेमिस्वनः महान्rathanemisvanaḥ mahānколёсных ободов звук великий; грохот колёс
एष रेणुः समुद्भूतःeṣa reṇuḥ samudbhūtaḥэта пыль поднялась; пыль взошла
दिवम् आवृत्य तिष्ठतिdivam āvṛtya tiṣṭhatiнебо покрыв стоит; закрыла небо
चक्रनेमिप्रणुन्ना चcakranemipraṇunnā caи ободами колёс толкаемая; от колёс
कम्पते कर्ण मेदिनीkampate karṇa medinīдрожит, Карна, земля; земля дрожит
प्रवाति एष महावायुःpravāti eṣa mahāvāyuḥдует этот великий ветер; ветер несётся
अभितः तव वाहिनीम्abhitaḥ tava vāhinīmвокруг твоего войска; вокруг армии
क्रव्यादाः व्याहरन्ति एतेkravyādāḥ vyāharanti eteмясоеды эти кричат; хищники вопят
मृगाः कुर्वन्ति भैरवम्mṛgāḥ kurvanti bhairavamзвери делают страшное; издают ужас
पश्य कर्ण महाघोरंpaśya karṇa mahāghoraṃсмотри, Карна, очень страшное; посмотри
भयदं लोमहर्षणम्bhayadaṃ lomaharṣaṇamстрах дающее, волос дыбом; пугающее знамение
कबन्धं मेघसंकाशंkabandhaṃ meghasaṃkāśaṃбезголовое тело, облакоподобное; кабандху
भानुम् आवृत्य संस्थितम्bhānum āvṛtya saṃsthitamсолнце закрывшее, стоящее; закрывшее солнце
पश्य यूथैः बहुविधैःpaśya yūthaiḥ bahuvidhaiḥсмотри, стаями разными; посмотри
मृगाणां सर्वतोदिशम्mṛgāṇāṃ sarvatodiśamзверей со всех сторон; отовсюду
बलिभिः दृप्तशार्दूलैःbalibhiḥ dṛptaśārdūlaiḥсильными гордыми тиграми; мощными тиграми
आदित्यः अभिनिरीक्ष्यतेādityaḥ abhinirīkṣyateсолнце пристально рассматривается; они смотрят на солнце
पश्य कङ्कान् च गृध्रान् चpaśya kaṅkān ca gṛdhrān caсмотри и цапель, и грифов; посмотри на птиц
समवेतान् सहस्रशःsamavetān sahasraśaḥсобравшихся тысячами; тысячами
स्थितान् अभिमुखान् घोरान्sthitān abhimukhān ghorānстоящих лицом, страшных; глядящих прямо
अन्योन्यम् अभिभाषतःanyonyam abhibhāṣataḥдруг с другом говорящих; перекликающихся
सिताः च अश्वाः समायुक्ताःsitāḥ ca aśvāḥ samāyuktāḥи белые кони запряжены; твои кони
तव कर्ण महारथेtava karṇa mahāratheв твоей, Карна, великой колеснице; в ратхе
प्रदराः प्रज्वलन्ति एतेpradarāḥ prajvalanti eteтрещины эти пылают; расщелины горят
ध्वजः च एव प्रकम्पतेdhvajaḥ ca eva prakampateи знамя именно дрожит; флаг трясётся
उदीर्यतः हयान् पश्यudīryataḥ hayān paśyaвозбуждающихся коней смотри; смотри коней
महाकायान् महाजवान्mahākāyān mahājavānкрупнотелых, быстрейших; больших и быстрых
प्लवमानान् दर्शनीयान्plavamānān darśanīyānпрыгающих, красивых; летящих красиво
आकाशे गरुडान् इवākāśe garuḍān ivaв небе как Гаруды; словно Гаруды
ध्रुवम् एषु निमित्तेषुdhruvam eṣu nimitteṣuнесомненно при этих знамениях; по этим знакам
भूमिम् आवृत्य पार्थिवाःbhūmim āvṛtya pārthivāḥземлю покрыв, цари; цари на земле
स्वप्स्यन्ति निहताः कर्णsvapsyanti nihatāḥ karṇaбудут спать убитые, Карна; лягут мёртвыми
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями и тысячами; тысячами
शङ्खानां तुमुलः शब्दःśaṅkhānāṃ tumulaḥ śabdaḥраковин шумный звук; гул раковин
श्रूयते लोमहर्षणःśrūyate lomaharṣaṇaḥслышится, волос дыбом; ужасный
आनकानां च राधेयānakānāṃ ca rādheyaи анаков, Радхея; барабанов
मृदङ्गानां च सर्वशःmṛdaṅgānāṃ ca sarvaśaḥи мриданг повсюду; мриданг
बाणशब्दान् बहुविधान्bāṇaśabdān bahuvidhānзвуки стрел многообразные; разные свисты
नराश्वरथनिस्वनान्narāśvarathanisvanānлюдей, коней, колесниц шумы; шум войск
ज्यातलत्रेषुशब्दान् चjyātalatreṣuśabdān caзвуки тетив, наручей, стрел; звуки оружия
शृणु कर्ण महात्मनाम्śṛṇu karṇa mahātmanāmслушай, Карна, великих душ; слушай воинов
अनुवाद

Когда Шалья увидел приближающуюся колесницу, дивную видом, он снова сказал сыну Адхиратхи, опьянённому битвой: «Вот идёт та самая колесница с белыми конями и Кришной-возницей. Это Каунтея, поражающий врагов, тот, о ком ты всё спрашиваешь. Слышен великий грохот её колёс; поднявшаяся пыль закрыла небо. Земля, Карна, дрожит от ударов колёсных ободов, и великий ветер дует вокруг твоего войска. Хищники кричат, звери издают страшные звуки. Смотри, Карна, на это ужасное, пугающее знамение: облакоподобная кабандха стоит, закрыв солнце. Смотри, как со всех сторон стаи зверей и сильные гордые тигры смотрят на солнце. Смотри на страшных птиц и грифов, собравшихся тысячами, стоящих лицом к нам и перекликающихся. Белые кони запряжены в твою великую колесницу, Карна, но трещины пылают, и знамя дрожит. Смотри на своих крупных, стремительных, красивых коней: они скачут, словно Гаруды в небе. По этим знамениям, Карна, несомненно, цари, покрыв землю, будут спать убитыми сотнями и тысячами. Слышен страшный гул раковин, барабанов и мриданг, а также многообразные звуки стрел, людей, коней, колесниц, тетив, наручей и стрел великих воинов».

संस्करण

710ae4a4321c · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:45:28 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से