महाभारत
The Armies Advance Toward Battle8.31.58-68
8816 / 15823
महाभारत · 8.31.58-68
देवनागरी

शल्य उवाच
वरुणं को ऽम्भसा हन्याद् इन्धनेन च पावकम् ॥
को वानिलं निगृह्णीयात् पिबेद् वा को महार्णवम् ॥
ईदृग् रूपम् अहं मन्ये पार्थस्य युधि निग्रहम् ॥
न हि शक्यो ऽर्जुनो जेतुं सेन्द्रैः सर्वैः सुरासुरैः ॥
अथैवं परितोषस् ते वाचोक्त्वा सुमना भव ॥
न स शक्यो युधा जेतुम् अन्यं कुरु मनोरथम् ॥
बाहुभ्याम् उद्धरेद् भूमिं दहेत् क्रुद्ध इमाः प्रजाः ॥
पातयेत् त्रिदिवाद् देवान् यो ऽर्जुनं समरे जयेत् ॥
पश्य कुन्तीसुतं वीरं भीमम् अक्लिष्टकारिणम् ॥
प्रभासन्तं महाबाहुं स्थितं मेरुम् इवाचलम् ॥
अमर्षी नित्यसंरब्धश् चिरं वैरम् अनुस्मरन् ॥
एष भीमो जयप्रेप्सुर् युधि तिष्ठति वीर्यवान् ॥
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
तिष्ठत्य् असुकरः संख्ये परैः परपुरंजयः ॥
एतौ च पुरुषव्याघ्राव् अश्विनाव् इव सोदरौ ॥
नकुलः सहदेवश् च तिष्ठतो युधि दुर्जयौ ॥
दृश्यन्त एते कार्ष्णेयाः पञ्च पञ्चाचला इव ॥
व्यवस्थिता योत्स्यमानाः सर्वे ऽर्जुनसमा युधि ॥
एते द्रुपदपुत्राश् च धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ॥
हीनाः सत्यजिता वीरास् तिष्ठन्ति परमौजसः ॥
इति संवदतोर् एव तयोः पुरुषसिंहयोः ॥
ते सेने समसज्जेतां गङ्गायमुनवद् भृशम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śalya uvāca
varuṇaṃ ko 'mbhasā hanyād indhanena ca pāvakam ||
ko vānilaṃ nigṛhṇīyāt pibed vā ko mahārṇavam ||
īdṛg rūpam ahaṃ manye pārthasya yudhi nigraham ||
na hi śakyo 'rjuno jetuṃ sendraiḥ sarvaiḥ surāsuraiḥ ||
athaivaṃ paritoṣas te vācoktvā sumanā bhava ||
na sa śakyo yudhā jetum anyaṃ kuru manoratham ||
bāhubhyām uddhared bhūmiṃ dahet kruddha imāḥ prajāḥ ||
pātayet tridivād devān yo 'rjunaṃ samare jayet ||
paśya kuntīsutaṃ vīraṃ bhīmam akliṣṭakāriṇam ||
prabhāsantaṃ mahābāhuṃ sthitaṃ merum ivācalam ||
amarṣī nityasaṃrabdhaś ciraṃ vairam anusmaran ||
eṣa bhīmo jayaprepsur yudhi tiṣṭhati vīryavān ||
eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭho dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
tiṣṭhaty asukaraḥ saṃkhye paraiḥ parapuraṃjayaḥ ||
etau ca puruṣavyāghrāv aśvināv iva sodarau ||
nakulaḥ sahadevaś ca tiṣṭhato yudhi durjayau ||
dṛśyanta ete kārṣṇeyāḥ pañca pañcācalā iva ||
vyavasthitā yotsyamānāḥ sarve 'rjunasamā yudhi ||
ete drupadaputrāś ca dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ ||
hīnāḥ satyajitā vīrās tiṣṭhanti paramaujasaḥ ||
iti saṃvadator eva tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ ||
te sene samasajjetāṃ gaṅgāyamunavad bhṛśam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शल्य उवाचśalya uvācaШалья сказал; Шалья произнёс
वरुणं कः अम्भसा हन्यात्varuṇaṃ kaḥ ambhasā hanyātВаруну кто водой убил бы; кто утопит Варуну
इन्धनेन च पावकम्indhanena ca pāvakamи топливом огонь; огонь топливом
कः वा अनिलं निगृह्णीयात्kaḥ vā anilaṃ nigṛhṇīyātкто же ветер удержал бы; кто удержит ветер
पिबेत् वा कः महार्णवम्pibet vā kaḥ mahārṇavamили кто выпил бы океан; кто выпьет море
ईदृक् रूपम् अहं मन्येīdṛk rūpam ahaṃ manyeтакого вида я считаю; такова
पार्थस्य युधि निग्रहम्pārthasya yudhi nigrahamПартхи в бою укрощение; победа над Арджуной
न हि शक्यः अर्जुनः जेतुंna hi śakyaḥ arjunaḥ jetuṃведь невозможно Арджуну победить; Арджуна непобедим
सेन्द्रैः सर्वैः सुरासुरैःsendraiḥ sarvaiḥ surāsuraiḥс Индрой всеми богами и асурами; даже всеми
अथ एवं परितोषः तेatha evaṃ paritoṣaḥ teесли так удовлетворение твоё; если тебе приятно
वाचा उक्त्वा सुमना भवvācā uktvā sumanā bhavaсловом сказав, будь добродушен; утешься словами
न सः शक्यः युधा जेतुम्na saḥ śakyaḥ yudhā jetumон не может быть боем побеждён; его не победить
अन्यं कुरु मनोरथम्anyaṃ kuru manorathamдругое сделай желание; пожелай другого
बाहुभ्याम् उद्धरेत् भूमिंbāhubhyām uddharet bhūmiṃруками поднял бы землю; поднять землю
दहेत् क्रुद्धः इमाः प्रजाःdahet kruddhaḥ imāḥ prajāḥсжёг бы разгневанный этих существ; сжечь мир
पातयेत् त्रिदिवात् देवान्pātayet tridivāt devānсбросил бы с неба богов; низверг богов
यः अर्जुनं समरे जयेत्yaḥ arjunaṃ samare jayetкто Арджуну в битве победил бы; победитель Арджуны
पश्य कुन्तीसुतं वीरंpaśya kuntīsutaṃ vīraṃсмотри на сына Кунти героя; посмотри на Бхиму
भीमम् अक्लिष्टकारिणम्bhīmam akliṣṭakāriṇamБхиму, неутомимого в деле; Бхиму
प्रभासन्तं महाबाहुंprabhāsantaṃ mahābāhuṃсияющего, могучего руками; могучего
स्थितं मेरुम् इव अचलम्sthitaṃ merum iva acalamстоящего как Меру неподвижный; как Меру
अमर्षी नित्यसंरब्धःamarṣī nityasaṃrabdhaḥнетерпимый, всегда возбуждённый; гневный
चिरं वैरम् अनुस्मरन्ciraṃ vairam anusmaranдавнюю вражду вспоминая; помня обиду
एष भीमः जयप्रेप्सुःeṣa bhīmaḥ jayaprepsuḥэтот Бхима желающий победы; Бхима
युधि तिष्ठति वीर्यवान्yudhi tiṣṭhati vīryavānв бою стоит доблестный; стоит в битве
एष धर्मभृतां श्रेष्ठःeṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭhaḥэтот лучший носителей дхармы; лучший праведников
धर्मराजः युधिष्ठिरःdharmarājaḥ yudhiṣṭhiraḥДхармараджа Юдхиштхира; царь Юдхиштхира
तिष्ठति असुकरः संख्येtiṣṭhati asukaraḥ saṃkhyeстоит труднодоступный в битве; неодолимый
परैः परपुरंजयःparaiḥ parapuraṃjayaḥдля врагов, покоритель городов; победитель
एतौ च पुरुषव्याघ्रौetau ca puruṣavyāghrauи эти два тигра-мужа; эти двое
अश्विनौ इव सोदरौaśvinau iva sodarauкак Ашвины, родные братья; как Ашвины
नकुलः सहदेवः चnakulaḥ sahadevaḥ caНакула и Сахадева; близнецы
तिष्ठतः युधि दुर्जयौtiṣṭhataḥ yudhi durjayauстоят в бою трудноодолимые; непобедимые
दृश्यन्ते एते कार्ष्णेयाःdṛśyante ete kārṣṇeyāḥвидны эти сыновья Кришны; сыновья Драупади
पञ्च पञ्चाचलाः इवpañca pañcācalāḥ ivaпятеро как пять гор; словно горы
व्यवस्थिताः योत्स्यमानाःvyavasthitāḥ yotsyamānāḥустроившиеся, готовые сражаться; стоящие к бою
सर्वे अर्जुनसमाः युधिsarve arjunasamāḥ yudhiвсе Арджуне равные в бою; равные ему
एते द्रुपदपुत्राः चete drupadaputrāḥ caи эти сыновья Друпады; сыновья Друпады
धृष्टद्युम्नपुरोगमाःdhṛṣṭadyumnapurogamāḥс Дхриштадьюмной впереди; во главе с ним
हीनाः सत्यजिता वीराःhīnāḥ satyajitā vīrāḥлишённые Сатьяджита герои; без Сатьяджита
तिष्ठन्ति परमौजसःtiṣṭhanti paramaujasaḥстоят высшей мощи; очень сильные
इति संवदतोः एवiti saṃvadatoḥ evaтак когда разговаривали именно; пока они говорили
तयोः पुरुषसिंहयोःtayoḥ puruṣasiṃhayoḥэти два льва-мужа; оба героя
ते सेने समसज्जेताम्te sene samasajjetāmте две армии столкнулись; войска сошлись
गङ्गायमुनवत् भृशम्gaṅgāyamunavat bhṛśamкак Ганга и Ямуна, сильно; мощно
अनुवाद

Шалья сказал: «Кто водой убьёт Варуну? Кто топливом уничтожит огонь? Кто удержит ветер или выпьет великий океан? Такой же, по-моему, была бы победа над Партхой в бою. Арджуну невозможно победить даже всем богам и асурам вместе с Индрой. Если тебе приятно утешаться такими словами, скажи их и будь доволен; но в бою его не победить, пожелай чего-нибудь другого. Тот, кто победил бы Арджуну в сражении, мог бы руками поднять землю, в гневе сжечь эти существа и сбросить богов с неба. Посмотри на героя Бхиму, сына Кунти, неутомимого в деле: сияющий и могучий, он стоит неподвижно, как Меру. Нетерпимый, всегда разгорячённый, помнящий давнюю вражду, доблестный Бхима стоит в бою, желая победы. Вот лучший среди носителей дхармы, Дхармараджа Юдхиштхира, покоритель вражеских городов, стоит в битве труднодоступный для врагов. Вот Накула и Сахадева, два тигра среди людей, родные братья, подобные Ашвинам, стоят в бою трудноодолимые. Видны пять сыновей Драупади, словно пять неподвижных гор; они стоят, готовые сражаться, и все равны Арджуне в бою. Вот герои, сыновья Друпады, с Дхриштадьюмной впереди, хотя и лишённые Сатьяджита, стоят с высшей мощью». Пока два льва среди людей так разговаривали, обе армии мощно столкнулись, как Ганга и Ямуна».

संस्करण

0156008818a1 · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:38:23 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से