महाभारत
Dhṛtarāṣṭra's Lament9.2.43-47
9042 / 15823
महाभारत · 9.2.43-47
देवनागरी

नान्यद् अत्र परं मन्ये वनवासाद् ऋते प्रभो ॥
सो ऽहं वनं गमिष्यामि निर्बन्धुर् ज्ञातिसंक्षये ॥
न हि मे ऽन्यद् भवेच् छ्रेयो वनाभ्युपगमाद् ऋते ॥
इमाम् अवस्थां प्राप्तस्य लूनपक्षस्य संजय ॥
दुर्योधनो हतो यत्र शल्यश् च निहतो युधि ॥
दुःशासनो विशस्तश् च विकर्णश् च महाबलः ॥
कथं हि भीमसेनस्य श्रोष्ये ऽहं शब्दम् उत्तमम् ॥
एकेन समरे येन हतं पुत्रशतं मम ॥
असकृद् वदतस् तस्य दुर्योधनवधेन च ॥
दुःखशोकाभिसंतप्तो न श्रोष्ये परुषा गिरः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

nānyad atra paraṃ manye vanavāsād ṛte prabho ||
so 'haṃ vanaṃ gamiṣyāmi nirbandhur jñātisaṃkṣaye ||
na hi me 'nyad bhavec chreyo vanābhyupagamād ṛte ||
imām avasthāṃ prāptasya lūnapakṣasya saṃjaya ||
duryodhano hato yatra śalyaś ca nihato yudhi ||
duḥśāsano viśastaś ca vikarṇaś ca mahābalaḥ ||
kathaṃ hi bhīmasenasya śroṣye 'haṃ śabdam uttamam ||
ekena samare yena hataṃ putraśataṃ mama ||
asakṛd vadatas tasya duryodhanavadhena ca ||
duḥkhaśokābhisaṃtapto na śroṣye paruṣā giraḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
न अन्यद् अत्र परं मन्येna anyad atra paraṃ manyeне вижу здесь иного, лучшего; не мыслю иного выхода
वनवासात् ऋतेvanavāsāt ṛteкроме ухода в лес
प्रभोprabhoо владыка
सः अहम्saḥ ahamи вот я; я, такой
वनं गमिष्यामिvanaṃ gamiṣyāmiуйду в лес
निर्बन्धुःnirbandhuḥлишённый родни; без родичей
ज्ञातिसंक्षयेjñātisaṃkṣayeв погибели сородичей; когда истреблён род
न हि मेna hi meведь нет мне; ведь у меня нет
अन्यद् भवेत् श्रेयःanyad bhavet śreyaḥиного блага; лучшего исхода
वनाभ्युपगमात् ऋतेvanābhyupagamāt ṛteкроме ухода в лес
इमाम् अवस्थां प्राप्तस्यimām avasthāṃ prāptasyaвпавшему в такое состояние
लूनपक्षस्यlūnapakṣasyaс подрезанными крыльями; обескрыленному
संजयsaṃjayaо Санджая
दुर्योधनः हतः यत्रduryodhanaḥ hataḥ yatraтам, где убит Дурьодхана
शल्यः च निहतः युधिśalyaḥ ca nihataḥ yudhiи Шалья пал в битве
दुःशासनः विशस्तः चduḥśāsanaḥ viśastaḥ caи Духшасана растерзан; зарезан
विकर्णः च महाबलःvikarṇaḥ ca mahābalaḥи могучий Викарна
कथं हिkathaṃ hiкак же
भीमसेनस्य श्रोष्ये अहम्bhīmasenasya śroṣye ahamуслышу я Бхимасену
शब्दम् उत्तमम्śabdam uttamamторжествующий клич; громкий голос
एकेन समरे येनekena samare yenaтем, кем одним в битве
हतं पुत्रशतं ममhataṃ putraśataṃ mamaубита моя сотня сыновей
असकृत् वदतः तस्यasakṛt vadataḥ tasyaего, твердящего без устали; когда он говорит снова и снова
दुर्योधनवधेन चduryodhanavadhena caоб убийстве Дурьодханы
दुःखशोकाभिसंतप्तःduḥkhaśokābhisaṃtaptaḥсжигаемый болью и скорбью
न श्रोष्ये परुषा गिरःna śroṣye paruṣā giraḥне вынесу его жестоких речей
अनुवाद

«Не вижу здесь иного выхода, о владыка, кроме ухода в лес. И вот я уйду в лес, без родичей, в погибели всего рода. Ведь нет мне иного блага, кроме ухода в лес, — мне, впавшему в такое состояние, с подрезанными крыльями, о Санджая. Там, где убит Дурьодхана и Шалья пал в битве, где растерзан Духшасана и могучий Викарна, — как же я стану слушать торжествующий клич Бхимасены, того, кем одним убита моя сотня сыновей? Сжигаемый болью и скорбью, я не вынесу его жестоких речей, когда он без устали будет твердить об убийстве Дурьодханы».

संस्करण

b78b77b62da8 · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:05:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से