महाभारत
Srucāvatī and Arundhatī; Devotion Rewarded9.47.56-61
9614 / 15823
महाभारत · 9.47.56-61
देवनागरी

जनमेजय उवाच
का तस्या भगवन् माता क्व संवृद्धा च शोभना ॥
श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं ब्रह्मन् परं कौतूहलं हि मे ॥
वैशंपायन उवाच
भारद्वाजस्य विप्रर्षेः स्कन्नं रेतो महात्मनः ॥
दृष्ट्वाप्सरसम् आयान्तीं घृताचीं पृथुलोचनाम् ॥
स तु जग्राह तद् रेतः करेण जपतां वरः ॥
तदावपत् पर्णपुटे तत्र सा संभवच् छुभा ॥
तस्यास् तु जातकर्मादि कृत्वा सर्वं तपोधनः ॥
नाम चास्याः स कृतवान् भारद्वाजो महामुनिः ॥
स्रुचावतीति धर्मात्मा तदर्षिगणसंसदि ॥
स च ताम् आश्रमे न्यस्य जगाम हिमवद्वनम् ॥
तत्राप्य् उपस्पृश्य महानुभावो; वसूनि दत्त्वा च महाद्विजेभ्यः ॥
जगाम तीर्थं सुसमाहितात्मा; शक्रस्य वृष्णिप्रवरस् तदानीम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

janamejaya uvāca
kā tasyā bhagavan mātā kva saṃvṛddhā ca śobhanā ||
śrotum icchāmy ahaṃ brahman paraṃ kautūhalaṃ hi me ||
vaiśaṃpāyana uvāca
bhāradvājasya viprarṣeḥ skannaṃ reto mahātmanaḥ ||
dṛṣṭvāpsarasam āyāntīṃ ghṛtācīṃ pṛthulocanām ||
sa tu jagrāha tad retaḥ kareṇa japatāṃ varaḥ ||
tadāvapat parṇapuṭe tatra sā saṃbhavac chubhā ||
tasyās tu jātakarmādi kṛtvā sarvaṃ tapodhanaḥ ||
nāma cāsyāḥ sa kṛtavān bhāradvājo mahāmuniḥ ||
srucāvatīti dharmātmā tadarṣigaṇasaṃsadi ||
sa ca tām āśrame nyasya jagāma himavadvanam ||
tatrāpy upaspṛśya mahānubhāvo; vasūni dattvā ca mahādvijebhyaḥ ||
jagāma tīrthaṃ susamāhitātmā; śakrasya vṛṣṇipravaras tadānīm ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
का तस्याः भगवन् माताkā tasyāḥ bhagavan mātāкто её, о владыка, мать
क्व संवृद्धा च शोभनाkva saṃvṛddhā ca śobhanāи где взращена прекрасная
श्रोतुम् इच्छामि अहं ब्रह्मन्śrotum icchāmi ahaṃ brahmanуслышать желаю я, о брахман
परं कौतूहलं हि मेparaṃ kautūhalaṃ hi meвелико ведь любопытство моё
भारद्वाजस्य विप्रर्षेःbhāradvājasya viprarṣeḥу Бхарадваджи, брахма-риши
स्कन्नं रेतः महात्मनःskannaṃ retaḥ mahātmanaḥпролилось семя, великого духом
दृष्ट्वा अप्सरसम् आयान्तींdṛṣṭvā apsarasam āyāntīṃувидев апсару идущую
घृताचीं पृथुलोचनाम्ghṛtācīṃ pṛthulocanāmГхритачи, большеокую
सः तु जग्राह तत् रेतःsaḥ tu jagrāha tat retaḥон же взял то семя
करेण जपतां वरःkareṇa japatāṃ varaḥрукою, лучший из творящих джапу
तदा अवपत् पर्णपुटेtadā avapat parṇapuṭeтогда вложил в листовой кулёк
तत्र सा संभवत् शुभाtatra sā saṃbhavat śubhāтам она возникла, прекрасная
तस्याः तु जातकर्मादिtasyāḥ tu jātakarmādiеё же рождения обряды и прочие
कृत्वा सर्वं तपोधनःkṛtvā sarvaṃ tapodhanaḥсовершив все, подвижник
नाम च अस्याः स कृतवान्nāma ca asyāḥ sa kṛtavānи имя ей он дал
भारद्वाजः महामुनिःbhāradvājaḥ mahāmuniḥБхарадваджа, великий мудрец
स्रुचावती इति धर्मात्माsrucāvatī iti dharmātmā«Сручавати», праведный
तदर्षिगणसंसदिtadarṣigaṇasaṃsadiв том собрании сонма риши
सः च ताम् आश्रमे न्यस्यsaḥ ca tām āśrame nyasyaи он, её в обители оставив
जगाम हिमवद्वनम्jagāma himavadvanamпошёл в лес Химаванта
तत्र अपि उपस्पृश्य महानुभावःtatra api upaspṛśya mahānubhāvaḥтам же омывшись, могучий
वसूनि दत्त्वा च महाद्विजेभ्यःvasūni dattvā ca mahādvijebhyaḥи дав богатства великим брахманам
जगाम तीर्थं सुसमाहितात्माjagāma tīrthaṃ susamāhitātmāпошёл к броду, с сосредоточенной душою
शक्रस्य वृष्णिप्रवरः तदानीम्śakrasya vṛṣṇipravaraḥ tadānīmШакры, лучший из Вришни, тогда
अनुवाद

Джанамеджая сказал: «Кто её, о владыка, мать, и где взращена прекрасная? Услышать желаю я, о брахман, велико ведь любопытство моё». Вайшампаяна сказал: «У Бхарадваджи, брахма-риши, великого духом, пролилось семя, увидев апсару идущую, Гхритачи, большеокую. Он же взял то семя рукою, лучший из творящих джапу, тогда вложил в листовой кулёк; там она возникла, прекрасная. Её же рождения обряды и прочие совершив все, подвижник, и имя ей дал Бхарадваджа, великий мудрец, — „Сручавати“, праведный, в том собрании сонма риши. И он, её в обители оставив, пошёл в лес Химаванта. Там же омывшись, могучий, и дав богатства великим брахманам, пошёл к броду Шакры, с сосредоточенной душою, лучший из Вришни, тогда».

संस्करण

1faa2f18285b · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:50:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से