Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
The Story of Cirakārī and the Virtue of Deliberation (The Story of Cirakārī and the Virtue of Long Deliberation)12.258.1-8
11190 / 15823
महाभारत · 12.258.1-8
॥
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
कथं कार्यं परीक्षेत शीघ्रं वाथ चिरेण वा ॥
सर्वथा कार्यदुर्गे ऽस्मिन् भवान् नः परमो गुरुः ॥
भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
चिरकारेस् तु यत् पूर्वं वृत्तम् आङ्गिरसे कुले ॥
चिरकारिक भद्रं ते भद्रं ते चिरकारिक ॥
चिरकारी हि मेधावी नापराध्यति कर्मसु ॥
चिरकारी महाप्राज्ञो गौतमस्याभवत् सुतः ॥
चिरं हि सर्वकार्याणि समेक्षावान् प्रपद्यते ॥
चिरं संचिन्तयन्न् अर्थांश् चिरं जाग्रच् चिरं स्वपन् ॥
चिरकार्याभिसंपत्तेश् चिरकारी तथोच्यते ॥
अलसग्रहणं प्राप्तो दुर्मेधावी तथोच्यते ॥
बुद्धिलाघवयुक्तेन जनेनादीर्घदर्शिना ॥
व्यभिचारे तु कस्मिंश् चिद् व्यतिक्रम्यापरान् सुतान् ॥
पित्रोक्तः कुपितेनाथ जहीमां जननीम् इति ॥
स तथेति चिरेणोक्त्वा स्वभावाच् चिरकारिकः ॥
विमृश्य चिरकारित्वाच् चिन्तयाम् आस वै चिरम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ kāryaṃ parīkṣeta śīghraṃ vātha cireṇa vā ||
sarvathā kāryadurge 'smin bhavān naḥ paramo guruḥ ||
bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
cirakāres tu yat pūrvaṃ vṛttam āṅgirase kule ||
cirakārika bhadraṃ te bhadraṃ te cirakārika ||
cirakārī hi medhāvī nāparādhyati karmasu ||
cirakārī mahāprājño gautamasyābhavat sutaḥ ||
ciraṃ hi sarvakāryāṇi samekṣāvān prapadyate ||
ciraṃ saṃcintayann arthāṃś ciraṃ jāgrac ciraṃ svapan ||
cirakāryābhisaṃpatteś cirakārī tathocyate ||
alasagrahaṇaṃ prāpto durmedhāvī tathocyate ||
buddhilāghavayuktena janenādīrghadarśinā ||
vyabhicāre tu kasmiṃś cid vyatikramyāparān sutān ||
pitroktaḥ kupitenātha jahīmāṃ jananīm iti ||
sa tatheti cireṇoktvā svabhāvāc cirakārikaḥ ||
vimṛśya cirakāritvāc cintayām āsa vai ciram ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिरः उवाचyudhiṣṭhiraḥ uvācaЮдхиштхира сказал; произнёс
कथम् कार्यम् परीक्षेतkatham kāryam parīkṣetaкак дело следует исследовать; проверять
शीघ्रम् वा अथ चिरेण वाśīghram vā atha cireṇa vāбыстро или же медленно; долго
सर्वथा कार्य दुर्गे अस्मिन्sarvathā kārya durge asminво всяком случае в этой трудности дела; сложности
भवान् नः परमः गुरुःbhavān naḥ paramaḥ guruḥты наш высший учитель; наставник
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; произнёс
अत्र अपि उदाहरन्ति इमम्atra api udāharanti imamздесь также приводят этот; рассказывают
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревний рассказ; историю
चिरकारेः तु यत् पूर्वम्cirakāreḥ tu yat pūrvamчто прежде с Чиракари; о нём
वृत्तम् आङ्गिरसे कुलेvṛttam āṅgirase kuleпроизошло в роду Ангирасы; случилось
चिरकारिक भद्रम् तेcirakārika bhadram teЧиракарика, благо тебе; будь благословен
भद्रम् ते चिरकारिकbhadram te cirakārikaблаго тебе, Чиракарика; благополучие
चिरकारी हि मेधावीcirakārī hi medhāvīведь медлящий мудр; разумен
न अपराध्यति कर्मसुna aparādhyati karmasuне ошибается в делах; поступках
चिरकारी महा प्राज्ञःcirakārī mahā prājñaḥмедлящий, великомудрый; рассудительный
गौतमस्य अभवत् सुतःgautamasya abhavat sutaḥбыл сыном Гаутамы; родился
चिरम् हि सर्व कार्याणिciram hi sarva kāryāṇiдолго ведь все дела; поступки
समेक्षावान् प्रपद्यतेsamekṣāvān prapadyateобдумывающий принимает; начинает
चिरम् संचिन्तयन् अर्थान्ciram saṃcintayan arthānдолго обдумывая цели; смыслы
चिरम् जाग्रत् चिरम् स्वपन्ciram jāgrat ciram svapanдолго бодрствуя, долго спя; размышляя
चिरकार्य अभिसंपत्तेःcirakārya abhisaṃpatteḥиз-за достижения дел через долгое время; медленности
चिरकारी तथा उच्यतेcirakārī tathā ucyateЧиракари так называется; именуется
अलस ग्रहणम् प्राप्तःalasa grahaṇam prāptaḥполучил обвинение в лености; название ленивого
दुर्मेधावी तथा उच्यतेdurmedhāvī tathā ucyateи также назывался дурноразумным; глупым
बुद्धि लाघव युक्तेनbuddhi lāghava yuktenaчеловеком с легкомыслием разума; поверхностным
जनेन अदीर्घ दर्शिनाjanena adīrgha darśināлюдьми недальновидными; короткозоркими
व्यभिचारे तु कस्मिन् चित्vyabhicāre tu kasmin citпри каком-то нарушении; проступке
व्यतिक्रम्य अपरान् सुतान्vyatikramya aparān sutānобойдя других сыновей; минуя
पित्रा उक्तः कुपितेन अथpitrā uktaḥ kupitena athaотцом разгневанным затем сказан; приказан
जहि इमाम् जननीम् इतिjahi imām jananīm itiубей эту мать; родительницу
स तथा इति चिरेण उक्त्वाsa tathā iti cireṇa uktvāон, сказав через долгое время: так; согласившись
स्वभावात् चिरकारिकःsvabhāvāt cirakārikaḥпо природе Чиракарика; медлящий
विमृश्य चिरकारित्वात्vimṛśya cirakāritvātобдумав из-за медлительности; долго
चिन्तयाम् आस वै चिरम्cintayām āsa vai ciramстал размышлять очень долго; длительно
अनुवाद

Юдхиштхира сказал: «Как следует исследовать дело: быстро или медленно? В этой трудности действия ты во всех отношениях наш высший учитель». Бхишма ответил: «Здесь приводят древний рассказ о том, что прежде произошло с Чиракари в роду Ангирасы. Благо тебе, Чиракарика, благо тебе! Мудрый медлящий не ошибается в делах. У Гаутамы был великомудрый сын Чиракари: он долго обдумывал всякое дело и лишь затем приступал к нему. Долго размышляя о целях, долго бодрствуя и долго даже спя над делом, он за это достижение дел через долгое обдумывание был назван Чиракари. Недальновидные и легкомысленные люди считали его ленивым и дурноразумным. Однажды, из-за какого-то нарушения, разгневанный отец, обойдя других сыновей, приказал ему: «Убей эту свою мать». Чиракари, по природе медлящий, через долгое время ответил: «Да будет так», но затем, по своей привычке долго обдумывать, стал размышлять очень долго».

संस्करण

e69d8b0e7109 · प्रकाशित 21 जून 2026, 8:51:03 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.257.12-13

श्लोक बदलें इन कुंजियों से