Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
The Story of Cirakārī and the Virtue of Deliberation (The Story of Cirakārī and the Virtue of Long Deliberation)12.258.66-75
11195 / 15823
महाभारत · 12.258.66-75
॥
देवनागरी

चिरेण मित्रं बध्नीयाच् चिरेण च कृतं त्यजेत् ॥
चिरेण हि कृतं मित्रं चिरं धारणम् अर्हति ॥
रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि ॥
अप्रिये चैव कर्तव्ये चिरकारी प्रशस्यते ॥
बन्धूनां सुहृदां चैव भृत्यानां स्त्रीजनस्य च ॥
अव्यक्तेष्व् अपराधेषु चिरकारी प्रशस्यते ॥
एवं स गौतमस् तस्य प्रीतः पुत्रस्य भारत ॥
कर्मणा तेन कौरव्य चिरकारितया तया ॥
एवं सर्वेषु कार्येषु विमृश्य पुरुषस् ततः ॥
चिरेण निश्चयं कृत्वा चिरं न परितप्यते ॥
चिरं धारयते रोषं चिरं कर्म नियच्छति ॥
पश्चात्तापकरं कर्म न किं चिद् उपपद्यते ॥
चिरं वृद्धान् उपासीत चिरम् अन्वास्य पूजयेत् ॥
चिरं धर्मान् निषेवेत कुर्याच् चान्वेषणं चिरम् ॥
चिरम् अन्वास्य विदुषश् चिरं शिष्टान् निषेव्य च ॥
चिरं विनीय चात्मानं चिरं यात्य् अनवज्ञताम् ॥
ब्रुवतश् च परस्यापि वाक्यं धर्मोपसंहितम् ॥
चिरं पृच्छेच् चिरं ब्रूयाच् चिरं न परिभूयते ॥
उपास्य बहुलास् तस्मिन्न् आश्रमे सुमहातपाः ॥
समाः स्वर्गं गतो विप्रः पुत्रेण सहितस् तदा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

cireṇa mitraṃ badhnīyāc cireṇa ca kṛtaṃ tyajet ||
cireṇa hi kṛtaṃ mitraṃ ciraṃ dhāraṇam arhati ||
rāge darpe ca māne ca drohe pāpe ca karmaṇi ||
apriye caiva kartavye cirakārī praśasyate ||
bandhūnāṃ suhṛdāṃ caiva bhṛtyānāṃ strījanasya ca ||
avyakteṣv aparādheṣu cirakārī praśasyate ||
evaṃ sa gautamas tasya prītaḥ putrasya bhārata ||
karmaṇā tena kauravya cirakāritayā tayā ||
evaṃ sarveṣu kāryeṣu vimṛśya puruṣas tataḥ ||
cireṇa niścayaṃ kṛtvā ciraṃ na paritapyate ||
ciraṃ dhārayate roṣaṃ ciraṃ karma niyacchati ||
paścāttāpakaraṃ karma na kiṃ cid upapadyate ||
ciraṃ vṛddhān upāsīta ciram anvāsya pūjayet ||
ciraṃ dharmān niṣeveta kuryāc cānveṣaṇaṃ ciram ||
ciram anvāsya viduṣaś ciraṃ śiṣṭān niṣevya ca ||
ciraṃ vinīya cātmānaṃ ciraṃ yāty anavajñatām ||
bruvataś ca parasyāpi vākyaṃ dharmopasaṃhitam ||
ciraṃ pṛcchec ciraṃ brūyāc ciraṃ na paribhūyate ||
upāsya bahulās tasminn āśrame sumahātapāḥ ||
samāḥ svargaṃ gato vipraḥ putreṇa sahitas tadā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
चिरेण मित्रम् बध्नीयात्cireṇa mitram badhnīyātмедленно пусть связывает дружбу; заключает
चिरेण च कृतम् त्यजेत्cireṇa ca kṛtam tyajetи медленно оставляет сделанное; созданное
चिरेण हि कृतम् मित्रम्cireṇa hi kṛtam mitramведь медленно созданная дружба; связь
चिरम् धारणम् अर्हतिciram dhāraṇam arhatiдолгого удержания достойна; сохранения
रागे दर्पे च माने चrāge darpe ca māne caв страсти, гордости и самомнении; заносчивости
द्रोहे पापे च कर्मणिdrohe pāpe ca karmaṇiв предательстве и греховном действии; зле
अप्रिये च एव कर्तव्येapriye ca eva kartavyeи когда нужно неприятное сделать; тяжёлое
चिरकारी प्रशस्यतेcirakārī praśasyateмедлящий восхваляется; одобряется
बन्धूनाम् सुहृदाम् च एवbandhūnām suhṛdām ca evaродственников и друзей также; близких
भृत्यानाम् स्त्री जनस्य चbhṛtyānām strī janasya caслуг и женщин; женского круга
अव्यक्तेषु अपराधेषुavyakteṣu aparādheṣuпри неясных проступках; винах
चिरकारी प्रशस्यतेcirakārī praśasyateмедлящий восхваляется; одобряется
एवम् सः गौतमः तस्यevam saḥ gautamaḥ tasyaтак тот Гаутама его; сына
प्रीतः पुत्रस्य भारतprītaḥ putrasya bhārataдовольный сыном, Бхарата; радостный
कर्मणा तेन कौरव्यkarmaṇā tena kauravyaтем поступком, Каурава; делом
चिरकारितया तयाcirakāritayā tayāтой медлительностью; обдуманностью
एवम् सर्वेषु कार्येषुevam sarveṣu kāryeṣuтак во всех делах; поступках
विमृश्य पुरुषः ततःvimṛśya puruṣaḥ tataḥобдумав, человек затем; размышляя
चिरेण निश्चयम् कृत्वाcireṇa niścayam kṛtvāмедленно приняв решение; вывод
चिरम् न परितप्यतेciram na paritapyateдолго не раскаивается; не мучается
चिरम् धारयते रोषम्ciram dhārayate roṣamдолго удерживает гнев; сдерживает
चिरम् कर्म नियच्छतिciram karma niyacchatiдолго сдерживает действие; поступок
पश्चात् ताप करम् कर्मpaścāt tāpa karam karmaдело, производящее раскаяние; последующее горе
न किं चित् उपपद्यतेna kiṃ cit upapadyateникакое не возникает; не случается
चिरम् वृद्धान् उपासीतciram vṛddhān upāsītaдолго пусть служит старшим; почитает
चिरम् अन्वास्य पूजयेत्ciram anvāsya pūjayetдолго сидя рядом, почитает; уважает
चिरम् धर्मान् निषेवेतciram dharmān niṣevetaдолго пусть следует дхармам; практикует
कुर्यात् च अन्वेषणम् चिरम्kuryāt ca anveṣaṇam ciramи долго пусть ведёт исследование; поиск
चिरम् अन्वास्य विदुषःciram anvāsya viduṣaḥдолго посидев при учёных; мудрых
चिरम् शिष्टान् निषेव्य चciram śiṣṭān niṣevya caи долго следуя достойным; праведным
चिरम् विनीय च आत्मानम्ciram vinīya ca ātmānamи долго воспитывая себя; смиряя
चिरम् याति अनवज्ञताम्ciram yāti anavajñatāmдолго достигает не-презрения; уважения
ब्रुवतः च परस्य अपिbruvataḥ ca parasya apiи говорящего другого тоже; иного
वाक्यम् धर्म उपसंहितम्vākyam dharma upasaṃhitamслово, связанное с дхармой; праведное
चिरम् पृच्छेत् चिरम् ब्रूयात्ciram pṛcchet ciram brūyātдолго пусть спрашивает, долго говорит; отвечает
चिरम् न परिभूयतेciram na paribhūyateдолго не бывает презираем; унижен
उपास्य बहुलाः तस्मिन्upāsya bahulāḥ tasminпрожив многие в том; ашраме
आश्रमे सु महा तपाःāśrame su mahā tapāḥашраме, великоподвижник; с великим тапасом
समाः स्वर्गम् गतः विप्रःsamāḥ svargam gataḥ vipraḥгоды, брахман ушёл на небо; достиг
पुत्रेण सहितः तदाputreṇa sahitaḥ tadāтогда вместе с сыном; Чиракари
अनुवाद

Гаутама сказал: «Дружбу следует связывать медленно и созданную связь оставлять медленно, ибо дружба, созданная долго, достойна долгого сохранения. В страсти, гордости, самомнении, предательстве, греховном действии и в неприятном деле, которое приходится совершить, медлящий достоин похвалы. Когда проступки родственников, друзей, слуг или женщин неясны, медлящий достоин похвалы». Так Гаутама был доволен сыном, о Бхарата, тем его поступком и той медлительностью. Поэтому во всех делах человек, обдумав всё и лишь затем медленно приняв решение, долго не раскаивается. Он долго удерживает гнев, долго сдерживает действие, и у него не возникает поступок, приносящий последующее раскаяние. Следует долго служить старшим, долго сидеть рядом и почитать их, долго следовать дхармам и долго вести исследование. Долго пребывая рядом с учёными, долго следуя достойным и долго воспитывая себя, человек надолго достигает уважения. Даже когда другой говорит слово, связанное с дхармой, следует долго спрашивать и долго отвечать; тогда человек долго не бывает презираем. Прожив многие годы в том ашраме как великий подвижник, брахман Гаутама вместе с сыном тогда достиг неба».

संस्करण

361268979542 · प्रकाशित 21 जून 2026, 8:51:03 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.258.56-65

श्लोक बदलें इन कुंजियों से