Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
The Story of Cirakārī and the Virtue of Deliberation (The Story of Cirakārī and the Virtue of Long Deliberation)12.258.56-65
11194 / 15823
महाभारत · 12.258.56-65
॥
देवनागरी

एवं स दुःखितो राजन् महर्षिर् गौतमस् तदा ॥
चिरकारिं ददर्शाथ पुत्रं स्थितम् अथान्तिके ॥
चिरकारी तु पितरं दृष्ट्वा परमदुःखितः ॥
शस्त्रं त्यक्त्वा ततो मूर्ध्ना प्रसादायोपचक्रमे ॥
गौतमस् तु सुतं दृष्ट्वा शिरसा पतितं भुवि ॥
पत्नीं चैव निराकारां पराम् अभ्यगमन् मुदम् ॥
न हि सा तेन संभेदं पत्नी नीता महात्मना ॥
विजने चाश्रमस्थेन पुत्रश् चापि समाहितः ॥
हन्यात् त्व् अनपवादेन शस्त्रपाणौ सुते स्थिते ॥
विनीतं प्रश्नयित्वा च व्यवस्येद् आत्मकर्मसु ॥
बुद्धिश् चासीत् सुतं दृष्ट्वा पितुश् चरणयोर् नतम् ॥
शस्त्रग्रहणचापल्यं संवृणोति भयाद् इति ॥
ततः पित्रा चिरं स्तुत्वा चिरं चाघ्राय मूर्धनि ॥
चिरं दोर्भ्यां परिष्वज्य चिरं जीवेत्य् उदाहृतः ॥
एवं स गौतमः पुत्रं प्रीतिहर्षसमन्वितः ॥
अभिनन्द्य महाप्राज्ञ इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
चिरकारिक भद्रं ते चिरकारी चिरं भव ॥
चिरायमाणे त्वयि च चिरम् अस्मि सुदुःखितः ॥
गाथाश् चाप्य् अब्रवीद् विद्वान् गौतमो मुनिसत्तमः ॥
चिरकारिषु धीरेषु गुणोद्देशसमाश्रयात् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

evaṃ sa duḥkhito rājan maharṣir gautamas tadā ||
cirakāriṃ dadarśātha putraṃ sthitam athāntike ||
cirakārī tu pitaraṃ dṛṣṭvā paramaduḥkhitaḥ ||
śastraṃ tyaktvā tato mūrdhnā prasādāyopacakrame ||
gautamas tu sutaṃ dṛṣṭvā śirasā patitaṃ bhuvi ||
patnīṃ caiva nirākārāṃ parām abhyagaman mudam ||
na hi sā tena saṃbhedaṃ patnī nītā mahātmanā ||
vijane cāśramasthena putraś cāpi samāhitaḥ ||
hanyāt tv anapavādena śastrapāṇau sute sthite ||
vinītaṃ praśnayitvā ca vyavasyed ātmakarmasu ||
buddhiś cāsīt sutaṃ dṛṣṭvā pituś caraṇayor natam ||
śastragrahaṇacāpalyaṃ saṃvṛṇoti bhayād iti ||
tataḥ pitrā ciraṃ stutvā ciraṃ cāghrāya mūrdhani ||
ciraṃ dorbhyāṃ pariṣvajya ciraṃ jīvety udāhṛtaḥ ||
evaṃ sa gautamaḥ putraṃ prītiharṣasamanvitaḥ ||
abhinandya mahāprājña idaṃ vacanam abravīt ||
cirakārika bhadraṃ te cirakārī ciraṃ bhava ||
cirāyamāṇe tvayi ca ciram asmi suduḥkhitaḥ ||
gāthāś cāpy abravīd vidvān gautamo munisattamaḥ ||
cirakāriṣu dhīreṣu guṇoddeśasamāśrayāt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम् सः दुःखितः राजन्evam saḥ duḥkhitaḥ rājanтак он, скорбящий, царь; опечаленный
महर्षिः गौतमः तदाmaharṣiḥ gautamaḥ tadāмахарши Гаутама тогда; мудрец
चिरकारिम् ददर्श अथcirakārim dadarśa athaувидел Чиракари затем; сына
पुत्रम् स्थितम् अथ अन्तिकेputram sthitam atha antikeсына, стоявшего рядом; поблизости
चिरकारी तु पितरम्cirakārī tu pitaramЧиракари же отца; родителя
दृष्ट्वा परम दुःखितःdṛṣṭvā parama duḥkhitaḥувидев, крайне печальный; скорбный
शस्त्रम् त्यक्त्वा ततः मूर्ध्नाśastram tyaktvā tataḥ mūrdhnāбросив оружие, затем головой; склонившись
प्रसादाय उपचक्रमेprasādāya upacakrameначал просить милости; умилостивлять
गौतमः तु सुतम् दृष्ट्वाgautamaḥ tu sutam dṛṣṭvāГаутама же сына увидев; увидя
शिरसा पतितम् भुविśirasā patitam bhuviголовой павшего на землю; склонившегося
पत्नीम् च एव निराकाराम्patnīm ca eva nirākārāmи жену невредимой; без действия
पराम् अभ्यगमत् मुदम्parām abhyagamat mudamдостиг высшей радости; счастья
न हि सा तेन संभेदम्na hi sā tena saṃbhedamведь она им к повреждению; смерти
पत्नी नीता महात्मनाpatnī nītā mahātmanāжена не была приведена махатмой; сыном
विजने च आश्रम स्थेनvijane ca āśrama sthenaи в уединении, находясь в ашраме; одиноко
पुत्रः च अपि समाहितःputraḥ ca api samāhitaḥи сын также был собран; сдержан
हन्यात् तु अनपवादेनhanyāt tu anapavādenaон убил бы без позора; без обвинения
शस्त्र पाणौ सुते स्थितेśastra pāṇau sute sthiteкогда сын стоял с оружием в руке; готовый
विनीतम् प्रश्नयित्वा चvinītam praśnayitvā caрасспросив смиренного; послушного
व्यवस्येत् आत्म कर्मसुvyavasyet ātma karmasuон решил бы о своих делах; поступках
बुद्धिः च आसीत् सुतम् दृष्ट्वाbuddhiḥ ca āsīt sutam dṛṣṭvāи мысль была, увидев сына; возникла
पितुः चरणयोः नतम्pituḥ caraṇayoḥ natamсклонённого к стопам отца; павшего
शस्त्र ग्रहण चापल्यम्śastra grahaṇa cāpalyamпорыв взятия оружия; легкомыслие
संवृणोति भयात् इतिsaṃvṛṇoti bhayāt itiон скрывает из страха; сдерживает
ततः पित्रा चिरम् स्तुत्वाtataḥ pitrā ciram stutvāзатем отцом долго прославленный; похваленный
चिरम् च आघ्राय मूर्धनिciram ca āghrāya mūrdhaniи долго обонянный в голову; поцелованный
चिरम् दोर्भ्याम् परिष्वज्यciram dorbhyām pariṣvajyaдолго руками обнятый; прижатый
चिरम् जीव इति उदाहृतःciram jīva iti udāhṛtaḥдолго живи - так сказано; благословлён
एवम् सः गौतमः पुत्रम्evam saḥ gautamaḥ putramтак Гаутама сына; Чиракари
प्रीति हर्ष समन्वितःprīti harṣa samanvitaḥсоединённый с любовью и радостью; счастьем
अभिनन्द्य महा प्राज्ञःabhinandya mahā prājñaḥпоздравив, великомудрый; одобрив
इदम् वचनम् अब्रवीत्idam vacanam abravītэти слова сказал; произнёс
चिरकारिक भद्रम् तेcirakārika bhadram teЧиракарика, благо тебе; будь благословен
चिरकारी चिरम् भवcirakārī ciram bhavaбудь Чиракари долго; медлящим
चिरायमाणे त्वयि चcirāyamāṇe tvayi caи пока ты медлил; затягивал
चिरम् अस्मि सु दुःखितःciram asmi su duḥkhitaḥя долго был очень несчастен; страдал
गाथाः च अपि अब्रवीत्gāthāḥ ca api abravītи также строфы сказал; произнёс
विद्वान् गौतमः मुनि सत्तमःvidvān gautamaḥ muni sattamaḥучёный Гаутама, лучший муни; мудрец
चिरकारिषु धीरेषुcirakāriṣu dhīreṣuо медлительных и стойких; разумных
गुण उद्देश समाश्रयात्guṇa uddeśa samāśrayātопираясь на перечисление достоинств; качеств
अनुवाद

Бхишма продолжил: «Так скорбящий махарши Гаутама увидел рядом своего сына Чиракари. Чиракари, увидев отца в крайнем горе, бросил оружие и, склоняясь головой, стал просить его милости. Гаутама увидел сына, павшего головой на землю, и жену невредимой, и достиг высшей радости. Его жена не была доведена до гибели этим махатмой; сын, находясь в уединённом ашраме, сохранил собранность. Ведь он мог бы убить её без внешнего порицания, когда стоял с оружием в руке; но, увидев смиренного сына у своих стоп, Гаутама понял, что тот лишь удерживал свой порыв взять оружие. Тогда отец долго хвалил его, долго вдыхал запах его головы, долго обнимал руками и сказал: «Живи долго». Так великомудрый Гаутама, исполненный любви и радости, приветствовал сына и сказал: «Чиракарика, благо тебе. Будь Чиракари долго. Пока ты медлил, я долго страдал». Затем учёный Гаутама, лучший из муни, произнёс строфы, перечисляя достоинства медлительных и стойких людей».

संस्करण

2c3dd6ceef13 · प्रकाशित 21 जून 2026, 8:51:03 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.258.41-55

श्लोक बदलें इन कुंजियों से