महाभारत
The Partition of Inheritance among Sons (Part 1)13.47.27-31
12152 / 15823
महाभारत · 13.47.27-31
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
शूद्रायां ब्राह्मणाज् जातो यद्य् अदेयधनः स्मृतः ॥
केन प्रतिविशेषेण दशमो ऽप्य् अस्य दीयते ॥
ब्राह्मण्यां ब्राह्मणाज् जातो ब्राह्मणः स्यान् न संशयः ॥
क्षत्रियायां तथैव स्याद् वैश्यायाम् अपि चैव हि ॥
कस्मात् ते विषमं भागं भजेरन् नृपसत्तम ॥
यदा सर्वे त्रयो वर्णास् त्वयोक्ता ब्राह्मणा इति ॥
भीष्म उवाच
दारा इत्य् उच्यते लोके नाम्नैकेन परंतप ॥
प्रोक्तेन चैकनाम्नायं विशेषः सुमहान् भवेत् ॥
तिस्रः कृत्वा पुरो भार्याः पश्चाद् विन्देत ब्राह्मणीम् ॥
सा ज्येष्ठा सा च पूज्या स्यात् सा च ताभ्यो गरीयसी ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
śūdrāyāṃ brāhmaṇāj jāto yady adeyadhanaḥ smṛtaḥ ||
kena prativiśeṣeṇa daśamo 'py asya dīyate ||
brāhmaṇyāṃ brāhmaṇāj jāto brāhmaṇaḥ syān na saṃśayaḥ ||
kṣatriyāyāṃ tathaiva syād vaiśyāyām api caiva hi ||
kasmāt te viṣamaṃ bhāgaṃ bhajeran nṛpasattama ||
yadā sarve trayo varṇās tvayoktā brāhmaṇā iti ||
bhīṣma uvāca
dārā ity ucyate loke nāmnaikena paraṃtapa ||
proktena caikanāmnāyaṃ viśeṣaḥ sumahān bhavet ||
tisraḥ kṛtvā puro bhāryāḥ paścād vindeta brāhmaṇīm ||
sā jyeṣṭhā sā ca pūjyā syāt sā ca tābhyo garīyasī ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शूद्रायां ब्राह्मणात् जातःśūdrāyāṃ brāhmaṇāt jātaḥот шудрянки, от брахмана рождённый
यदि अदेयधनः स्मृतःyadi adeyadhanaḥ smṛtaḥесли безнаследным помянут
केन प्रतिविशेषेणkena prativiśeṣeṇaпо какому особому (праву)
दशमः अपि अस्य दीयतेdaśamaḥ api asya dīyateи десятая ему даётся?
ब्राह्मण्यां ब्राह्मणात् जातःbrāhmaṇyāṃ brāhmaṇāt jātaḥот брахманки, от брахмана рождённый
ब्राह्मणः स्यात् न संशयःbrāhmaṇaḥ syāt na saṃśayaḥбрахман да будет, нет сомнения
क्षत्रियायां तथा एव स्यात्kṣatriyāyāṃ tathā eva syātот кшатрийки так же да будет
वैश्यायाम् अपि च एव हिvaiśyāyām api ca eva hiи от вайшьянки ведь
कस्मात् ते विषमं भागंkasmāt te viṣamaṃ bhāgaṃпочему они неравную долю
भजेरन् नृपसत्तमbhajeran nṛpasattamaбрали бы, о лучший из царей
यदा सर्वे त्रयः वर्णाःyadā sarve trayaḥ varṇāḥкогда все три варны
त्वया उक्ताः ब्राह्मणाः इतिtvayā uktāḥ brāhmaṇāḥ itiтобою названы брахманами
दाराः इति उच्यते लोकेdārāḥ iti ucyate loke«жёны» зовутся в мире
नाम्ना एकेन परंतपnāmnā ekena paraṃtapaименем одним, о каратель врагов
प्रोक्तेन च एकनाम्ना अयंproktena ca ekanāmnā ayaṃи при сказанном одном имени
विशेषः सुमहान् भवेत्viśeṣaḥ sumahān bhavetразличие превеликое бывает
तिस्रः कृत्वा पुरः भार्याःtisraḥ kṛtvā puraḥ bhāryāḥтрёх взяв прежде жён
पश्चात् विन्देत ब्राह्मणीम्paścāt vindeta brāhmaṇīmпосле возьмёт брахманку
सा ज्येष्ठा सा चsā jyeṣṭhā sā caона старшая, она и
पूज्या स्यात्pūjyā syātчтимая да будет
सा च ताभ्यः गरीयसीsā ca tābhyaḥ garīyasīи она тех весомее
अनुवाद

Юдхиштхира сказал: «От шудрянки, от брахмана рождённый, если безнаследным помянут, по какому особому праву и десятая ему даётся? От брахманки, от брахмана рождённый — брахман да будет, нет сомнения; от кшатрийки так же да будет, и от вайшьянки ведь. Почему они неравную долю брали бы, о лучший из царей, когда все три варны тобою названы брахманами?» Бхишма сказал: «„Жёны“ зовутся в мире именем одним, о каратель врагов; и при сказанном одном имени различие превеликое бывает. Трёх взяв прежде жён, после возьмёт брахманку — она старшая, она и чтимая да будет, и она тех весомее».

संस्करण

99c3d49e6e1c · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:50:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से