ब्राह्मणा हि महाभागा देवानाम् अपि देवताः ॥
तेषु राजा प्रवर्तेत पूजया विधिपूर्वकम् ॥
प्रणीतम् ऋषिभिर् ज्ञात्वा धर्मं शाश्वतम् अव्ययम् ॥
लुप्यमानाः स्वधर्मेण क्षत्रियो रक्षति प्रजाः ॥
दस्युभिर् ह्रियमाणं च धनं दाराश् च सर्वशः ॥
सर्वेषाम् एव वर्णानां त्राता भवति पार्थिवः ॥
भूयान् स्यात् क्षत्रियापुत्रो वैश्यापुत्रान् न संशयः ॥
भूयस् तेनापि हर्तव्यं पितृवित्ताद् युधिष्ठिर ॥
युधिष्ठिर उवाच
उक्तं ते विधिवद् राजन् ब्राह्मणस्वे पितामह ॥
इतरेषां तु वर्णानां कथं विनियमो भवेत् ॥
brāhmaṇā hi mahābhāgā devānām api devatāḥ ||
teṣu rājā pravarteta pūjayā vidhipūrvakam ||
praṇītam ṛṣibhir jñātvā dharmaṃ śāśvatam avyayam ||
lupyamānāḥ svadharmeṇa kṣatriyo rakṣati prajāḥ ||
dasyubhir hriyamāṇaṃ ca dhanaṃ dārāś ca sarvaśaḥ ||
sarveṣām eva varṇānāṃ trātā bhavati pārthivaḥ ||
bhūyān syāt kṣatriyāputro vaiśyāputrān na saṃśayaḥ ||
bhūyas tenāpi hartavyaṃ pitṛvittād yudhiṣṭhira ||
yudhiṣṭhira uvāca
uktaṃ te vidhivad rājan brāhmaṇasve pitāmaha ||
itareṣāṃ tu varṇānāṃ kathaṃ viniyamo bhavet ||
«Брахманы ведь многочтимые, богов даже божества; к ним царь да обращается почитанием, по уставу. Установленную риши познав дхарму вечную, нетленную, в дхарме своей попираемых кшатрий хранит — подданных. Разбойниками отнимаемое добро и жёны повсюду — всех варн спасителем бывает царь. Бо́льшим да будет кшатрийки сын, чем вайшьянки сын, нет сомнения; больше им и берётся из отцовского добра, о Юдхиштхира». Юдхиштхира сказал: «Сказано тебе как должно, о царь, о брахманском добре, о дед; иных же варн каково правило бывает?»
065c85373dce · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:50:00 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Знаменательно, что призвание кшатрия очерчено не правами, а служением: он «хранит подданных, чья дхарма попирается», и есть «спаситель всех варн» от грабителей, отнимающих и добро, и жён. Так власть оправдана единственно защитою слабых. И тут же — почтение к брахманам, «богам даже богов»: царь да чтит их по уставу. Свет дхармы в этом разделе — взаимное служение сословий: брахман хранит знание, кшатрий — безопасность всех. Юдхиштхира же, выслушав правило о брахманском добре, спрашивает о наследстве в прочих варнах.