महाभारत
The Origin and Supremacy of Gold as Dakṣiṇā (Part 1)13.83.21-28
12402 / 15823
महाभारत · 13.83.21-28
देवनागरी

ततः सो ऽन्तर्हितो बाहुः पितुर् मम नराधिप ॥
ततो मां दर्शयाम् आसुः स्वप्नान्ते पितरस् तदा ॥
प्रीयमाणास् तु माम् ऊचुः प्रीताः स्म भरतर्षभ ॥
विज्ञानेन तवानेन यन् न मुह्यसि धर्मतः ॥
त्वया हि कुर्वता शास्त्रं प्रमाणम् इह पार्थिव ॥
आत्मा धर्मः श्रुतं वेदाः पितरश् च महर्षिभिः ॥
साक्षात् पितामहो ब्रह्मा गुरवो ऽथ प्रजापतिः ॥
प्रमाणम् उपनीता वै स्थितिश् च न विचालिता ॥
तद् इदं सम्यग् आरब्धं त्वयाद्य भरतर्षभ ॥
किं तु भूमेर् गवां चार्थे सुवर्णं दीयताम् इति ॥
एवं वयं च धर्मश् च सर्वे चास्मत्पितामहाः ॥
पाविता वै भविष्यन्ति पावनं परमं हि तत् ॥
दश पूर्वान् दश परांस् तथा संतारयन्ति ते ॥
सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति एवं मे पितरो ऽब्रुवन् ॥
ततो ऽहं विस्मितो राजन् प्रतिबुद्धो विशां पते ॥
सुवर्णदाने ऽकरवं मतिं भरतसत्तम ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ so 'ntarhito bāhuḥ pitur mama narādhipa ||
tato māṃ darśayām āsuḥ svapnānte pitaras tadā ||
prīyamāṇās tu mām ūcuḥ prītāḥ sma bharatarṣabha ||
vijñānena tavānena yan na muhyasi dharmataḥ ||
tvayā hi kurvatā śāstraṃ pramāṇam iha pārthiva ||
ātmā dharmaḥ śrutaṃ vedāḥ pitaraś ca maharṣibhiḥ ||
sākṣāt pitāmaho brahmā guravo 'tha prajāpatiḥ ||
pramāṇam upanītā vai sthitiś ca na vicālitā ||
tad idaṃ samyag ārabdhaṃ tvayādya bharatarṣabha ||
kiṃ tu bhūmer gavāṃ cārthe suvarṇaṃ dīyatām iti ||
evaṃ vayaṃ ca dharmaś ca sarve cāsmatpitāmahāḥ ||
pāvitā vai bhaviṣyanti pāvanaṃ paramaṃ hi tat ||
daśa pūrvān daśa parāṃs tathā saṃtārayanti te ||
suvarṇaṃ ye prayacchanti evaṃ me pitaro 'bruvan ||
tato 'haṃ vismito rājan pratibuddho viśāṃ pate ||
suvarṇadāne 'karavaṃ matiṃ bharatasattama ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः सः अन्तर्हितः बाहुःtataḥ saḥ antarhitaḥ bāhuḥзатем та исчезла рука
पितुः मम नराधिपpituḥ mama narādhipaотца моего, о владыка людей
ततः मां दर्शयाम् आसुःtataḥ māṃ darśayām āsuḥзатем мне явились
स्वप्नान्ते पितरः तदाsvapnānte pitaraḥ tadāво сне предки тогда
प्रीयमाणाः तु माम् ऊचुःprīyamāṇāḥ tu mām ūcuḥрадующиеся же мне сказали
प्रीताः स्म भरतर्षभprītāḥ sma bharatarṣabha«довольны мы, о бык Бхаратов
विज्ञानेन तव अनेनvijñānena tava anenaразумением твоим этим
यत् न मुह्यसि धर्मतःyat na muhyasi dharmataḥчто не уклоняешься от дхармы
त्वया हि कुर्वता शास्त्रंtvayā hi kurvatā śāstraṃтобою ведь, поступившим, шастра
प्रमाणम् इह पार्थिवpramāṇam iha pārthivaавторитет тут, о царь
आत्मा धर्मः श्रुतं वेदाःātmā dharmaḥ śrutaṃ vedāḥдуша, дхарма, услышанное, Веды
पितरः च महर्षिभिःpitaraḥ ca maharṣibhiḥи предки — (так чтят) махариши
साक्षात् पितामहः ब्रह्माsākṣāt pitāmahaḥ brahmāвоочию Питамаха Брахма
गुरवः अथ प्रजापतिःguravaḥ atha prajāpatiḥгуру, и Праджапати
प्रमाणम् उपनीताः वैpramāṇam upanītāḥ vaiв авторитет возведены
स्थितिः च न विचालिताsthitiḥ ca na vicālitāи устой не поколеблен
तत् इदं सम्यक् आरब्धंtat idaṃ samyak ārabdhaṃэто верно начато
त्वया अद्य भरतर्षभtvayā adya bharatarṣabhaтобою ныне, о бык Бхаратов
किं तु भूमेःkiṃ tu bhūmeḥно земли
गवां च अर्थेgavāṃ ca artheи коров ради
सुवर्णं दीयताम् इतिsuvarṇaṃ dīyatām itiзолото да дастся, так
एवं वयं च धर्मः चevaṃ vayaṃ ca dharmaḥ caтак мы, и дхарма
सर्वे च अस्मत्पितामहाःsarve ca asmatpitāmahāḥи все наши деды
पाविताः वै भविष्यन्तिpāvitāḥ vai bhaviṣyantiочищены ведь будем
पावनं परमं हि तत्pāvanaṃ paramaṃ hi tatочиститель высший ведь это
दश पूर्वान् दश परान्daśa pūrvān daśa parānдесять предков, десять потомков
तथा संतारयन्ति तेtathā saṃtārayanti teтак спасают они
सुवर्णं ये प्रयच्छन्तिsuvarṇaṃ ye prayacchantiзолото кто дарует
एवं मे पितरः अब्रुवन्evaṃ me pitaraḥ abruvanтак мне предки сказали»
ततः अहम् विस्मितः राजन्tataḥ aham vismitaḥ rājanзатем я, изумлённый, о царь
प्रतिबुद्धः विशां पतेpratibuddhaḥ viśāṃ pateпробудившийся, о владыка народа
सुवर्णदाने अकरवंsuvarṇadāne akaravaṃна золота-даяние положил
मतिं भरतसत्तमmatiṃ bharatasattamaрешение, о лучший из Бхаратов
अनुवाद

«Затем та исчезла рука отца моего, о владыка людей; затем мне явились во сне предки тогда. Радующиеся же мне сказали: „Довольны мы, о бык Бхаратов, разумением твоим этим, что не уклоняешься от дхармы. Тобою ведь, поступившим, шастра — авторитет тут, о царь: душа, дхарма, услышанное, Веды и предки — так чтят махариши. Воочию Питамаха Брахма, гуру, и Праджапати в авторитет возведены, и устой не поколеблен. Это верно начато тобою ныне, о бык Бхаратов; но земли и коров ради золото да дастся. Так мы, и дхарма, и все наши деды очищены ведь будем — очиститель высший ведь это. Десять предков, десять потомков так спасают они, золото кто дарует“, так мне предки сказали. Затем я, изумлённый, о царь, пробудившийся, о владыка народа, на золота-даяние положил решение, о лучший из Бхаратов».

संस्करण

fbc073d6c1f1 · प्रकाशित 21 जून 2026, 1:50:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से