महाभारत
Maheśvara on His Forms and the Dharma of the Four Varṇas (Part 1)13.128.9-12
12690 / 15823
महाभारत · 13.128.9-12
देवनागरी

उमोवाच
वाहनेषु प्रभूतेषु श्रीमत्स्व् अन्येषु सत्सु ते ॥
कथं गोवृषभो देव वाहनत्वम् उपागतः ॥
महेश्वर उवाच
सुरभीं ससृजे ब्रह्मामृतधेनुं पयोमुचम् ॥
सा सृष्टा बहुधा जाता क्षरमाणा पयो ऽमृतम् ॥
तस्या वत्समुखोत्सृष्टः फेनो मद्गात्रम् आगतः ॥
ततो दग्धा मया गावो नानावर्णत्वम् आगताः ॥
ततो ऽहं लोकगुरुणा शमं नीतो ऽर्थवेदिना ॥
वृषं चेमं ध्वजार्थं मे ददौ वाहनम् एव च ॥

लिप्यंतरण (IAST)

umovāca
vāhaneṣu prabhūteṣu śrīmatsv anyeṣu satsu te ||
kathaṃ govṛṣabho deva vāhanatvam upāgataḥ ||
maheśvara uvāca
surabhīṃ sasṛje brahmāmṛtadhenuṃ payomucam ||
sā sṛṣṭā bahudhā jātā kṣaramāṇā payo 'mṛtam ||
tasyā vatsamukhotsṛṣṭaḥ pheno madgātram āgataḥ ||
tato dagdhā mayā gāvo nānāvarṇatvam āgatāḥ ||
tato 'haṃ lokaguruṇā śamaṃ nīto 'rthavedinā ||
vṛṣaṃ cemaṃ dhvajārthaṃ me dadau vāhanam eva ca ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वाहनेषु प्रभूतेषुvāhaneṣu prabhūteṣu«при повозках многих
श्रीमत्सु अन्येषु सत्सु तेśrīmatsu anyeṣu satsu teславных иных, что есть у тебя
कथं गोवृषभः देवkathaṃ govṛṣabhaḥ devaкак бык, о бог
वाहनत्वम् उपागतःvāhanatvam upāgataḥездовым стал»
सुरभीं ससृजे ब्रह्माsurabhīṃ sasṛje brahmāСурабхи создал Брахма
अमृतधेनुं पयोमुचम्amṛtadhenuṃ payomucamамрита-корову, молоко источающую
सा सृष्टा बहुधा जाताsā sṛṣṭā bahudhā jātāона, созданная, многой стала
क्षरमाणा पयः अमृतम्kṣaramāṇā payaḥ amṛtamисточая молоко-амриту
तस्याः वत्समुख-उत्सृष्टःtasyāḥ vatsamukha-utsṛṣṭaḥеё, из телёнка рта выпавшая
फेनः मद्गात्रम् आगतःphenaḥ madgātram āgataḥпена на моё тело попала
ततः दग्धाः मया गावःtataḥ dagdhāḥ mayā gāvaḥзатем сожжены мною коровы
नानावर्णत्वम् आगताःnānāvarṇatvam āgatāḥразноцветности достигли
ततः अहं लोकगुरुणाtataḥ ahaṃ lokaguruṇāзатем я Мира-учителем
शमं नीतः अर्थवेदिनाśamaṃ nītaḥ arthavedināк покою приведён, смысл ведающим
वृषं च इमं ध्वजार्थं मेvṛṣaṃ ca imaṃ dhvajārthaṃ meи быка этого для знамени мне
ददौ वाहनम् एव चdadau vāhanam eva caдал, и ездовым
अनुवाद

Ума сказала: «„При повозках многих славных иных, что есть у тебя, как бык, о бог, ездовым стал?“» Махешвара сказал: «Сурабхи создал Брахма, амрита-корову, молоко источающую; она, созданная, многой стала, источая молоко-амриту. Её, из телёнка рта выпавшая, пена на моё тело попала; затем сожжены мною коровы, разноцветности достигли. Затем я Мира-учителем к покою приведён, смысл ведающим; и быка этого для знамени мне дал, и ездовым».

संस्करण

10b430d73316 · प्रकाशित 22 जून 2026, 5:35:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से