महाभारत
Maheśvara on His Forms and the Dharma of the Four Varṇas (Part 1)13.128.13-19
12691 / 15823
Linux
पन्ने पलटें
महाभारत · 13.128.13-19

Махешвара

देवनागरी

उमोवाच
निवासा हुरूपास् ते विश्वरूगुणान्विताः
तांश् संत्यज्य वञ् श्मशाने से थम्
केशास्थिलिले भीमे पासंकुले
गृध्रगोमायुलिले चिताग्निसंकुले
शुचौ मांलिले साशोणिर्दमे
विनिकीर्णामिये शिवानाविनादिते
महेश्वर उवाच
मेध्यान्वेषी हीं कृत्स्नां विरामि निशास्व् हम्
मेध्यरं किं चिच् छ्मशानाद् विद्यते
ते मे र्ववासानां श्मशाने ते नः
न्यग्रोशाखासंन्ने निर्भुक्तस्रग्विभूषिते
त्र चै न्ते मे भूसंघाः शुभाने
भूणैर् देवि विनाहं स्तुम् त्सहे
वासो हि मे मेध्यः स्वर्गीयश् तो हि मे
पुण्यः कश् चै मेध्यकामैर् पास्यते

लिप्यंतरण (IAST)

umovāca
ni bahus te viśvapaguṇānvitāḥ ||
tāṃś ca saṃtyajya bhagavañ śmaśāne ramase katham ||
keśāsthikalile bhīme kalaghaṭasaṃkule ||
gṛdhragoyukalile cigniśatasaṃkule ||
aśucau māṃsakalile vaśoṇitakardame ||
vinirṇāmiṣacaye śidavidite ||
maheśvara uvāca
medhyānveṣī mahīṃ kṛtsnāṃ vicami niśāsv aham ||
na ca medhyataraṃ kiṃ cic chmaśād iha vidyate ||
tena me sarvanāṃ śmaśāne ramate manaḥ ||
nyagrodhaśākhāsaṃchanne nirbhuktasragvibhūṣite ||
tatra caiva ramante me bhūtasaṃghāḥ śubhānane ||
na ca bhūtagaṇair devi vihaṃ vastum utsahe ||
eṣa so hi me medhyaḥ svargīyaś ca mato hi me ||
puṇyaḥ paramakaś caiva medhyamair usyate ||

Anuṣṭubh · 8+8+8+8 · ×7

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निवासाः बहुरूपाः तेnivāsāḥ bahurūpāḥ te«обители многообразные у тебя
विश्वरूपगुणान्विताःviśvarūpaguṇānvitāḥвсеобразными достоинствами наделённые
तान् च संत्यज्य भगवन्tān ca saṃtyajya bhagavanих оставив, о владыка
श्मशाने रमसे कथम्śmaśāne ramase kathamна пепелище услаждаешься как
केश-अस्थि-कलिले भीमेkeśa-asthi-kalile bhīmeволосами-костями полном, страшном
कपाल-घट-संकुलेkapāla-ghaṭa-saṃkuleчерепами-горшками заполненном
गृध्र-गोमायु-कलिलेgṛdhra-gomāyu-kalileгрифами-шакалами полном
चिता-अग्नि-शत-संकुलेcitā-agni-śata-saṃkuleпогребальных костров сотнями полном
अशुचौ मांसकलिलेaśucau māṃsakalileнечистом, мясом полном
वसा-शोणित-कर्दमेvasā-śoṇita-kardameжиром-кровью грязном
विनिकीर्ण-आमिष-चयेvinikīrṇa-āmiṣa-cayeразбросанной плоти кучами
शिवा-नाद-विनादितेśivā-nāda-vināditeшакалов воем оглашённом»
मेध्यान्वेषी महीं कृत्स्नांmedhyānveṣī mahīṃ kṛtsnāṃчистое ища, землю всю
विचरामि निशासु अहम्vicarāmi niśāsu ahamобхожу ночами я
न च मेध्यतरं किं चित्na ca medhyataraṃ kiṃ citи нет чище что-либо
श्मशानात् इह विद्यतेśmaśānāt iha vidyateпепелища тут
तेन मे सर्ववासानांtena me sarvavāsānāṃоттого у меня, из всех обиталищ
श्मशाने रमते मनःśmaśāne ramate manaḥна пепелище услаждается ум
न्यग्रोध-शाखा-संछन्नेnyagrodha-śākhā-saṃchanneсмоковницы ветвями покрытом
निर्भुक्त-स्रक्-विभूषितेnirbhukta-srak-vibhūṣiteиспользованными венками украшенном
तत्र च एव रमन्ते मेtatra ca eva ramante meтам же услаждаются мои
भूतसंघाः शुभाननेbhūtasaṃghāḥ śubhānaneбхутов сонмы, о прекрасноликая
न च भूतगणैः देविna ca bhūtagaṇaiḥ deviи без бхутов сонмов, богиня
विना अहं वस्तुम् उत्सहेvinā ahaṃ vastum utsaheя жить не могу
एष वासः हि मे मेध्यःeṣa vāsaḥ hi me medhyaḥэто жилище ведь мне чистое
स्वर्गीयः च मतः हि मेsvargīyaḥ ca mataḥ hi meи небесным считаемо мною
पुण्यः परमकः च एवpuṇyaḥ paramakaḥ ca evaсвятое, высочайшее
मेध्यकामैः उपास्यतेmedhyakāmaiḥ upāsyateчистоты ищущими чтимо
अनुवाद

Ума сказала: «„Обители многообразные у тебя, всеобразными достоинствами наделённые, — их оставив, о владыка, на пепелище услаждаешься как? — волосами-костями полном, страшном, черепами-горшками заполненном, грифами-шакалами полном, погребальных костров сотнями полном, нечистом, мясом полном, жиром-кровью грязном, разбросанной плоти кучами, шакалов воем оглашённом?“» Махешвара сказал: «Чистое ища, землю всю обхожу ночами я; и нет чище что-либо пепелища тут. Оттого у меня, из всех обиталищ, на пепелище услаждается ум, — смоковницы ветвями покрытом, использованными венками украшенном. Там же услаждаются мои бхутов сонмы, о прекрасноликая; и без бхутов сонмов, богиня, я жить не могу. Это жилище ведь мне чистое и небесным считаемо мною, святое, высочайшее, чистоты ищущими чтимо».

संस्करण

3c33d1bdc702 · प्रकाशित 22 जून 2026, 5:35:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से