महाभारत
Maheśvara on His Forms and the Dharma of the Four Varṇas (Part 1)13.128.13-19
12691 / 15823
महाभारत · 13.128.13-19
देवनागरी

उमोवाच
निवासा बहुरूपास् ते विश्वरूपगुणान्विताः ॥
तांश् च संत्यज्य भगवञ् श्मशाने रमसे कथम् ॥
केशास्थिकलिले भीमे कपालघटसंकुले ॥
गृध्रगोमायुकलिले चिताग्निशतसंकुले ॥
अशुचौ मांसकलिले वसाशोणितकर्दमे ॥
विनिकीर्णामिषचये शिवानादविनादिते ॥
महेश्वर उवाच
मेध्यान्वेषी महीं कृत्स्नां विचरामि निशास्व् अहम् ॥
न च मेध्यतरं किं चिच् छ्मशानाद् इह विद्यते ॥
तेन मे सर्ववासानां श्मशाने रमते मनः ॥
न्यग्रोधशाखासंछन्ने निर्भुक्तस्रग्विभूषिते ॥
तत्र चैव रमन्ते मे भूतसंघाः शुभानने ॥
न च भूतगणैर् देवि विनाहं वस्तुम् उत्सहे ॥
एष वासो हि मे मेध्यः स्वर्गीयश् च मतो हि मे ॥
पुण्यः परमकश् चैव मेध्यकामैर् उपास्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

umovāca
nivāsā bahurūpās te viśvarūpaguṇānvitāḥ ||
tāṃś ca saṃtyajya bhagavañ śmaśāne ramase katham ||
keśāsthikalile bhīme kapālaghaṭasaṃkule ||
gṛdhragomāyukalile citāgniśatasaṃkule ||
aśucau māṃsakalile vasāśoṇitakardame ||
vinikīrṇāmiṣacaye śivānādavinādite ||
maheśvara uvāca
medhyānveṣī mahīṃ kṛtsnāṃ vicarāmi niśāsv aham ||
na ca medhyataraṃ kiṃ cic chmaśānād iha vidyate ||
tena me sarvavāsānāṃ śmaśāne ramate manaḥ ||
nyagrodhaśākhāsaṃchanne nirbhuktasragvibhūṣite ||
tatra caiva ramante me bhūtasaṃghāḥ śubhānane ||
na ca bhūtagaṇair devi vināhaṃ vastum utsahe ||
eṣa vāso hi me medhyaḥ svargīyaś ca mato hi me ||
puṇyaḥ paramakaś caiva medhyakāmair upāsyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निवासाः बहुरूपाः तेnivāsāḥ bahurūpāḥ te«обители многообразные у тебя
विश्वरूपगुणान्विताःviśvarūpaguṇānvitāḥвсеобразными достоинствами наделённые
तान् च संत्यज्य भगवन्tān ca saṃtyajya bhagavanих оставив, о владыка
श्मशाने रमसे कथम्śmaśāne ramase kathamна пепелище услаждаешься как
केश-अस्थि-कलिले भीमेkeśa-asthi-kalile bhīmeволосами-костями полном, страшном
कपाल-घट-संकुलेkapāla-ghaṭa-saṃkuleчерепами-горшками заполненном
गृध्र-गोमायु-कलिलेgṛdhra-gomāyu-kalileгрифами-шакалами полном
चिता-अग्नि-शत-संकुलेcitā-agni-śata-saṃkuleпогребальных костров сотнями полном
अशुचौ मांसकलिलेaśucau māṃsakalileнечистом, мясом полном
वसा-शोणित-कर्दमेvasā-śoṇita-kardameжиром-кровью грязном
विनिकीर्ण-आमिष-चयेvinikīrṇa-āmiṣa-cayeразбросанной плоти кучами
शिवा-नाद-विनादितेśivā-nāda-vināditeшакалов воем оглашённом»
मेध्यान्वेषी महीं कृत्स्नांmedhyānveṣī mahīṃ kṛtsnāṃчистое ища, землю всю
विचरामि निशासु अहम्vicarāmi niśāsu ahamобхожу ночами я
न च मेध्यतरं किं चित्na ca medhyataraṃ kiṃ citи нет чище что-либо
श्मशानात् इह विद्यतेśmaśānāt iha vidyateпепелища тут
तेन मे सर्ववासानांtena me sarvavāsānāṃоттого у меня, из всех обиталищ
श्मशाने रमते मनःśmaśāne ramate manaḥна пепелище услаждается ум
न्यग्रोध-शाखा-संछन्नेnyagrodha-śākhā-saṃchanneсмоковницы ветвями покрытом
निर्भुक्त-स्रक्-विभूषितेnirbhukta-srak-vibhūṣiteиспользованными венками украшенном
तत्र च एव रमन्ते मेtatra ca eva ramante meтам же услаждаются мои
भूतसंघाः शुभाननेbhūtasaṃghāḥ śubhānaneбхутов сонмы, о прекрасноликая
न च भूतगणैः देविna ca bhūtagaṇaiḥ deviи без бхутов сонмов, богиня
विना अहं वस्तुम् उत्सहेvinā ahaṃ vastum utsaheя жить не могу
एष वासः हि मे मेध्यःeṣa vāsaḥ hi me medhyaḥэто жилище ведь мне чистое
स्वर्गीयः च मतः हि मेsvargīyaḥ ca mataḥ hi meи небесным считаемо мною
पुण्यः परमकः च एवpuṇyaḥ paramakaḥ ca evaсвятое, высочайшее
मेध्यकामैः उपास्यतेmedhyakāmaiḥ upāsyateчистоты ищущими чтимо
अनुवाद

Ума сказала: «„Обители многообразные у тебя, всеобразными достоинствами наделённые, — их оставив, о владыка, на пепелище услаждаешься как? — волосами-костями полном, страшном, черепами-горшками заполненном, грифами-шакалами полном, погребальных костров сотнями полном, нечистом, мясом полном, жиром-кровью грязном, разбросанной плоти кучами, шакалов воем оглашённом?“» Махешвара сказал: «Чистое ища, землю всю обхожу ночами я; и нет чище что-либо пепелища тут. Оттого у меня, из всех обиталищ, на пепелище услаждается ум, — смоковницы ветвями покрытом, использованными венками украшенном. Там же услаждаются мои бхутов сонмы, о прекрасноликая; и без бхутов сонмов, богиня, я жить не могу. Это жилище ведь мне чистое и небесным считаемо мною, святое, высочайшее, чистоты ищущими чтимо».

संस्करण

3c33d1bdc702 · प्रकाशित 22 जून 2026, 5:35:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से