महाभारत
The All-Pervading Dharma: The Threefold Authority and the Paths of Action and Liberation (Part 1)13.129.15-20
12700 / 15823
महाभारत · 13.129.15-20
देवनागरी

सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्य यथाशक्ति दिवानिशम् ॥
शूद्रधर्मः समाख्यातस् त्रिवर्णपरिचारणम् ॥
प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो गृहस्थेषु विधीयते ॥
तम् अहं कीर्तयिष्यामि सर्वभूतहितं शुभम् ॥
दातव्यम् असकृच् छक्त्या यष्टव्यम् असकृत् तथा ॥
पुष्टिकर्मविधानं च कर्तव्यं भूतिम् इच्छता ॥
धर्मेणार्थः समाहार्यो धर्मलब्धं त्रिधा धनम् ॥
कर्तव्यं धर्मपरमं मानवेन प्रयत्नतः ॥
एकेनांशेन धर्मार्थश् चर्तव्यो भूतिम् इच्छता ॥
एकेनांशेन कामार्थ एकम् अंशं विवर्धयेत् ॥
निवृत्तिलक्षणस् त्व् अन्यो धर्मो मोक्ष इति स्मृतः ॥
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु मे देवि तत्त्वतः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sarvātithyaṃ trivargasya yathāśakti divāniśam ||
śūdradharmaḥ samākhyātas trivarṇaparicāraṇam ||
pravṛttilakṣaṇo dharmo gṛhastheṣu vidhīyate ||
tam ahaṃ kīrtayiṣyāmi sarvabhūtahitaṃ śubham ||
dātavyam asakṛc chaktyā yaṣṭavyam asakṛt tathā ||
puṣṭikarmavidhānaṃ ca kartavyaṃ bhūtim icchatā ||
dharmeṇārthaḥ samāhāryo dharmalabdhaṃ tridhā dhanam ||
kartavyaṃ dharmaparamaṃ mānavena prayatnataḥ ||
ekenāṃśena dharmārthaś cartavyo bhūtim icchatā ||
ekenāṃśena kāmārtha ekam aṃśaṃ vivardhayet ||
nivṛttilakṣaṇas tv anyo dharmo mokṣa iti smṛtaḥ ||
tasya vṛttiṃ pravakṣyāmi śṛṇu me devi tattvataḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सर्वातिथ्यं त्रिवर्गस्यsarvātithyaṃ trivargasyaвсем-гостеприимство трём варнам
यथाशक्ति दिवानिशम्yathāśakti divāniśamпо силе, днём и ночью
शूद्रधर्मः समाख्यातःśūdradharmaḥ samākhyātaḥшудры дхарма поведана
त्रिवर्णपरिचारणम्trivarṇaparicāraṇamтрёх варн обслуживание
प्रवृत्तिलक्षणः धर्मःpravṛttilakṣaṇaḥ dharmaḥдеятельностью-отмеченная дхарма
गृहस्थेषु विधीयतेgṛhastheṣu vidhīyateу домохозяев предписана
तम् अहं कीर्तयिष्यामिtam ahaṃ kīrtayiṣyāmiеё я возвещу
सर्वभूतहितं शुभम्sarvabhūtahitaṃ śubhamвсем существам благую, прекрасную
दातव्यम् असकृत् शक्त्याdātavyam asakṛt śaktyāда даётся неоднократно, по силе
यष्टव्यम् असकृत् तथाyaṣṭavyam asakṛt tathāда жертвуется неоднократно также
पुष्टिकर्मविधानं चpuṣṭikarmavidhānaṃ caи процветания-обрядов устроение
कर्तव्यं भूतिम् इच्छताkartavyaṃ bhūtim icchatāда творится, блага желающим
धर्मेण अर्थः समाहार्यःdharmeṇa arthaḥ samāhāryaḥдхармою богатство да собирается
धर्मलब्धं त्रिधा धनम्dharmalabdhaṃ tridhā dhanamдхармой добытое, трояко богатство
कर्तव्यं धर्मपरमंkartavyaṃ dharmaparamaṃда творится дхарма-высшее
मानवेन प्रयत्नतःmānavena prayatnataḥчеловеком усердно
एकेन अंशेन धर्मार्थःekena aṃśena dharmārthaḥодною частью дхармы-цель
चर्तव्यः भूतिम् इच्छताcartavyaḥ bhūtim icchatāда вершится, блага желающим
एकेन अंशेन कामार्थःekena aṃśena kāmārthaḥодною частью желания-цель
एकम् अंशं विवर्धयेत्ekam aṃśaṃ vivardhayetодну часть да приумножает
निवृत्तिलक्षणः तु अन्यःnivṛttilakṣaṇaḥ tu anyaḥотрешением-отмеченная же иная
धर्मः मोक्षः इति स्मृतःdharmaḥ mokṣaḥ iti smṛtaḥдхарма, мокшею зовётся
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामिtasya vṛttiṃ pravakṣyāmiеё устав поведаю
शृणु मे देवि तत्त्वतःśṛṇu me devi tattvataḥслушай меня, богиня, доподлинно
अनुवाद

«Всем-гостеприимство трём варнам по силе, днём и ночью; шудры дхарма поведана — трёх варн обслуживание. Деятельностью-отмеченная дхарма у домохозяев предписана; её я возвещу, всем существам благую, прекрасную. Да даётся неоднократно, по силе, да жертвуется неоднократно также, и процветания-обрядов устроение да творится, блага желающим. Дхармою богатство да собирается; дхармой добытое, трояко богатство да творится дхарма-высшее человеком усердно. Одною частью дхармы-цель да вершится, блага желающим, одною частью желания-цель, одну часть да приумножает. Отрешением-отмеченная же иная дхарма, мокшею зовётся; её устав поведаю, слушай меня, богиня, доподлинно».

संस्करण

9c3e35914060 · प्रकाशित 22 जून 2026, 5:40:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से