Sanandana
धिण्यादयोऽनुदात्तेतो दश प्रोक्ता हि शाब्दिकैः ॥ अणादयोप्युदात्तेतः सप्तविंशतिधातवः
अमादयः समुद्दिष्टाश्चतुर्स्रिंशद्धिशाब्दिकैः ॥ द्विसप्ततिमिता मव्यमुखाश्चोदात्तबंधना
स्वारितेद्धावुधातुस्तु एक एव प्रकीर्तितः ॥ क्षुधादयोऽनुदात्तेतो द्विषपंचाशदुदाहृताः
घुषिराद्या उदात्ततोऽष्टाशीतिर्धातवो मताः ॥ द्युताद्या अनुदात्तेतो द्वाविंशतिरतो मताः
षितस्रयोदश घटादिष्वेनुदत्तेत ईरितः ॥ ततो ज्वलदुदात्तेतो द्विपंचाशन्मितास्तथा
स्वरितेद्राजृसंप्रोक्त स्तनहेभ्राजृतस्रयः ॥ अनुदात्तेत अख्याता भाद्युतात्ता इतः स्यमात्
सहोऽनुदात्तेदेकस्तु रमैकोऽप्यात्मनैपदी ॥ सदस्रय उदात्तेतः कुचाद्वेदा उदात्त इत्
स्वरितेतः पञ्चत्रिंशद्धिक्काद्याश्च ततः परम् ॥ स्वरितेच्छिञ्भृञाद्याश्चत्वार स्वरितेत्ततः
धेटः परस्मैपदिनः षट्चत्वारिंशदुदीरिताः ॥ अष्टादश स्मिङाद्यास्तु आमनेपदिनो मताः
ततस्रयोऽनुदात्तेतः पूङाद्याः परिकीर्तिताः ॥ हृपरस्मैपदी चात्मनेभाषास्तु गुपात्रयः
रभद्यब्दयनुदात्तेतो ञिक्ष्विदोतात्त इन्मतः ॥ परस्मैपदिनः पंच दश स्कंम्भ्वादयस्तथा
dhiṇyādayo'nudātteto daśa proktā hi śābdikaiḥ || aṇādayopyudāttetaḥ saptaviṃśatidhātavaḥ
amādayaḥ samuddiṣṭāścatursriṃśaddhiśābdikaiḥ || dvisaptatimitā mavyamukhāścodāttabaṃdhanā
svāriteddhāvudhātustu eka eva prakīrtitaḥ || kṣudhādayo'nudātteto dviṣapaṃcāśadudāhṛtāḥ
ghuṣirādyā udāttato'ṣṭāśītirdhātavo matāḥ || dyutādyā anudātteto dvāviṃśatirato matāḥ
ṣitasrayodaśa ghaṭādiṣvenudatteta īritaḥ || tato jvaladudātteto dvipaṃcāśanmitāstathā
svaritedrājṛsaṃprokta stanahebhrājṛtasrayaḥ || anudātteta akhyātā bhādyutāttā itaḥ syamāt
saho'nudāttedekastu ramaiko'pyātmanaipadī || sadasraya udāttetaḥ kucādvedā udātta it
svaritetaḥ pañcatriṃśaddhikkādyāśca tataḥ param || svaritecchiñbhṛñādyāścatvāra svaritettataḥ
dheṭaḥ parasmaipadinaḥ ṣaṭcatvāriṃśadudīritāḥ || aṣṭādaśa smiṅādyāstu āmanepadino matāḥ
tatasrayo'nudāttetaḥ pūṅādyāḥ parikīrtitāḥ || hṛparasmaipadī cātmanebhāṣāstu gupātrayaḥ
rabhadyabdayanudātteto ñikṣvidotātta inmataḥ || parasmaipadinaḥ paṃca daśa skaṃmbhvādayastathā
Санандана: «„Дхин“ и прочие с анудаттовым „ит“ названы знатоками слова числом десять; и „ан“ и прочие с удаттовым „ит“ — двадцать семь корней; „ам“ и прочие указаны знатоками слова числом тридцать четыре; и начинающиеся с „мавья“, с удаттовой связью, — числом семьдесят два. Со свариттовым „ит“ возвещён один только корень „дхав“. „Кшудх“ и прочие с анудаттовым „ит“ названы числом пятьдесят два; „гхуши“ и прочие с удаттовым признаны числом восемьдесят восемь; „дьют“ и прочие с анудаттовым „ит“ признаны числом двадцать два; с „шит“ — тринадцать; в „гхат“ и прочих назван с анудаттовым „ит“; затем „джвал“ с удаттовым „ит“ — числом пятьдесят два. Со свариттовым „ит“ назван „раджри“; „стан“, „ах“, „бхраджри“ — трое с анудаттовым „ит“; „бха“ и прочие с удаттовым — отсюда, от „сьям“. „Сах“ с анудаттовым „ит“ — один; „рам“ — один, атманепадный; „сад“ — трое с удаттовым „ит“; от „куч“ — четыре с удаттовым „ит“; со свариттовым „ит“ — тридцать пять, „хикк“ и прочие; затем далее со свариттовым „ит“ — „чхин“, „бхрин“ и прочие, четыре. Затем от „дхет“ названы сорок шесть парасмайпадных; восемнадцать — „смин“ и прочие — признаны атманепадными; затем возвещены трое с анудаттовым „ит“ — „пун“ и прочие; „хри“ парасмайпадный, и атманепадные — „гуп“ и прочие, трое; „рабх“ и прочие с анудаттовым „ит“; „ни“, „кшвид“ с удаттовым „ит“ признан; парасмайпадных пятнадцать — „скамбх“ и прочие».
fb8bdfa42925 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 5:26:58 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Каждый разряд корней сосчитан поимённо: десять, двадцать семь, тридцать четыре, семьдесят два. Для устной школы такой счёт был проверкой, что ничего не забыто.
Отмечены и одиночки: со свариттовым «ит» — один только корень «дхав», один «сах», один «рам». Исключение записано так же тщательно, как правило.
Всё это заучивалось наизусть вместе с числами. Число здесь — не украшение, а замок, которым запирают список.