Sanandana
त्रिसप्तति समाख्याता धातवोऽदादिके गणे ॥ दादयो धातवो वेदाः परस्मैपदिनो मताः
स्वरितेद्वै भृञाख्यात उदात्तेद्धाक् प्रकीर्तितः ॥ माङ्हाङ्द्वावनुदात्तेतौ स्वरितेद्दानधातुषु
वाणितिराद्यास्रयश्वापि स्वरितेत उदाहृताः ॥ घृमुखा द्वादश तथा परस्मैपतिनो मताः
द्वाविँशतिरिहोद्दिष्टा धातवो ह्वादिके गणे ॥ परस्मैपदिनः प्रोक्ता दिवाद्याः पंचविंशतिः
आत्मनेपदिनौ धातू षूङ्दूङ्द्वावपि नारद ॥ ओदितः पूङ्मुखाः सप्त आत्मनेदपिनो मताः
आत्मनेपदिनो विप्र दीङ्मुखास्त्विह कीर्तिताः ॥ स्यतिप्रभृतयो वेदाः परस्मैपदिनो मताः
जन्यादयः पंचदश आत्मनेपदिनो मुने ॥ मृषाद्याः स्वरितेतस्तु धातवः पंच कीर्तिताः
एकादश पदाद्यास्तु ह्यात्मनेपदिनो मताः ॥ राधोः कर्मक एवात्र वृद्धौ स्वादिचुरादिके
उदात्तेतस्तुदाद्यास्तु त्रयोदश समीरिताः ॥ परस्मैपदिनोऽष्टात्र रधाद्याः परिकीर्तिताः
समाद्याश्चाप्युदात्तेतः षट्चत्वारिंशदुदीरिताः ॥ चत्वारिशच्छतं चापि दिवादौ धातवो मताः
स्वादयः स्वरितेत्तोंका धातवः परिकीर्तिताः ॥ सप्ताख्यातो दुनोतिस्तु परस्मैपदिनो मुने
trisaptati samākhyātā dhātavo'dādike gaṇe || dādayo dhātavo vedāḥ parasmaipadino matāḥ
svaritedvai bhṛñākhyāta udātteddhāk prakīrtitaḥ || māṅhāṅdvāvanudāttetau svariteddānadhātuṣu
vāṇitirādyāsrayaśvāpi svariteta udāhṛtāḥ || ghṛmukhā dvādaśa tathā parasmaipatino matāḥ
dvāvim̐śatirihoddiṣṭā dhātavo hvādike gaṇe || parasmaipadinaḥ proktā divādyāḥ paṃcaviṃśatiḥ
ātmanepadinau dhātū ṣūṅdūṅdvāvapi nārada || oditaḥ pūṅmukhāḥ sapta ātmanedapino matāḥ
ātmanepadino vipra dīṅmukhāstviha kīrtitāḥ || syatiprabhṛtayo vedāḥ parasmaipadino matāḥ
janyādayaḥ paṃcadaśa ātmanepadino mune || mṛṣādyāḥ svaritetastu dhātavaḥ paṃca kīrtitāḥ
ekādaśa padādyāstu hyātmanepadino matāḥ || rādhoḥ karmaka evātra vṛddhau svādicurādike
udāttetastudādyāstu trayodaśa samīritāḥ || parasmaipadino'ṣṭātra radhādyāḥ parikīrtitāḥ
samādyāścāpyudāttetaḥ ṣaṭcatvāriṃśadudīritāḥ || catvāriśacchataṃ cāpi divādau dhātavo matāḥ
svādayaḥ svaritettoṃkā dhātavaḥ parikīrtitāḥ || saptākhyāto dunotistu parasmaipadino mune
Санандана: «Семьдесят три корня названы в разряде „ад“ и прочих; „да“ и прочие — четыре корня — признаны парасмайпадными. Со свариттовым „ит“ назван „бхрин“, с удаттовым „ит“ возвещён „дхак“; „ман“ и „хан“ — двое с анудаттовым „ит“; со свариттовым „ит“ — в корнях „дан“; и „вани“, „тир“ и прочие — трое — названы со свариттовым „ит“; двенадцать, начинающихся с „гхри“, так же признаны парасмайпадными. Двадцать два корня указаны здесь в разряде „хва“ и прочих. Парасмайпадными названы „див“ и прочие — двадцать пять; атманепадными — два корня, „шун“ и „дун“, о Нарада; семь, начинающихся с „пун“, с „о“ в начале, признаны атманепадными; и начинающиеся с „дин“ названы здесь атманепадными, о брахман. „Сьяти“ и прочие — четыре — признаны парасмайпадными; „джан“ и прочие — пятнадцать — атманепадные, о муни; „мриш“ и прочие — пять корней — названы со свариттовым „ит“; одиннадцать — „пад“ и прочие — признаны атманепадными. У „радх“ — с делом именно здесь, при усилении, в „сва“, „чур“ и прочих. С удаттовым „ит“ — „туд“ и прочие — тринадцать названы; парасмайпадных здесь восемь — „радх“ и прочие возвещены; и „сам“ и прочие с удаттовым „ит“ — сорок шесть названы; и сто сорок корней признаны в „див“ и прочих. „Сва“ и прочие корни со свариттовым „ит“ возвещены; семь названы, а „дуноти“ же парасмайпадный, о муни».
729461e74917 · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 5:26:58 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Опись идёт по разрядам, и у каждого свой итог: семьдесят три, двадцать два, двадцать пять, сто сорок. Ни один разряд не оставлен без числа.
В этих сухих строках сохранено то, что было создано до них, — свод корней санскрита. Пурана переписывает грамматиков, потому что без них не устоит и обряд.
Описание не объясняет, а перечисляет. Есть места, где точность важнее понятности, и здесь как раз такое.