नारद पुराण
Jyotiṣa: reckoning, the luminaries, and eclipses54.111-121
570 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 54.111-121

Sanandana

देवनागरी

लब्धस्य चापं लिप्तादि फलं शैध्र्यमिदं स्मृतम् ॥ एतदादौ कुजादीनां चतुर्थे चैव कर्मणि
मांद्यं कर्मैकमर्केंद्वोर्भौद्वोर्भौमादीनामाथोच्यते ॥ शैध्र्यं माद्यं पुनर्मांद्यं शैघ्र्यं चत्वार्यनुक्रमात्
अजादिकेंद्रे सर्वेषां मांद्ये शैघ्र्ये च कर्मणि ॥ धनं ग्रहाणां लिप्तादि तुलादावृणमेव तत्
अर्कबाहुफलाभ्यस्ता ग्रहभुक्तिविभाजिताः ॥ भचक्रकलिकाभिस्तु लिप्ताः कार्या ग्रहेऽर्कवत्
ग्रहभक्तः फलं कार्यं ग्रहवन्मंदकर्मणि ॥ कर्कादौ तद्धनं तत्र मकरादावृणं स्मृतम्
दोर्ज्योत्तरगुणाभुक्तिस्तत्त्वनेत्रोद्धृता पुनः ॥ स्वमंदपरिधिक्षुण्णा भगणांशोद्धृताःकलाः
मंदस्फुटकृता भुक्तिः शीघ्नोच्चभुक्तितः ॥ तच्छेषं विवरेणाथ हन्यात्रिज्यांककर्णयोः
चक्रकर्णहृतं भुक्तौ कर्णे त्रिज्याधिके धनम् ॥ ऋणमूनेऽधिके प्रोह्य शेषं वक्रगतिर्भवेत्
कृतर्तुचंद्रैर्वेदेंद्रैः शून्यत्र्येकैर्गुणाष्टभिः ॥ शररुद्रैश्चतुर्यांशुकेंद्रांशेर्भूसुतादयः
वक्रिणश्चक्रशुद्धैस्तैरंशैरुजुतिवक्रताम् ॥ क्रमज्या विषुवद्भाघ्नी क्षितिज्या द्वादशोद्धृता
त्रिज्यागुणा दिनव्यासभक्ता चापं च शत्रवः ॥ तत्कार्मुकमुदक्रांतौ धनहीनो पृथक्क्षते

लिप्यंतरण (IAST)

labdhasya cāpaṃ liptādi phalaṃ śaidhryamidaṃ smṛtam || etadādau kujādīnāṃ caturthe caiva karmaṇi
māṃdyaṃ karmaikamarkeṃdvorbhaudvorbhaumādīnāmāthocyate || śaidhryaṃ mādyaṃ punarmāṃdyaṃ śaighryaṃ catvāryanukramāt
ajādikeṃdre sarveṣāṃ māṃdye śaighrye ca karmaṇi || dhanaṃ grahāṇāṃ liptādi tulādāvṛṇameva tat
arkabāhuphalābhyastā grahabhuktivibhājitāḥ || bhacakrakalikābhistu liptāḥ kāryā grahe'rkavat
grahabhaktaḥ phalaṃ kāryaṃ grahavanmaṃdakarmaṇi || karkādau taddhanaṃ tatra makarādāvṛṇaṃ smṛtam
dorjyottaraguṇābhuktistattvanetroddhṛtā punaḥ || svamaṃdaparidhikṣuṇṇā bhagaṇāṃśoddhṛtāḥkalāḥ
maṃdasphuṭakṛtā bhuktiḥ śīghnoccabhuktitaḥ || taccheṣaṃ vivareṇātha hanyātrijyāṃkakarṇayoḥ
cakrakarṇahṛtaṃ bhuktau karṇe trijyādhike dhanam || ṛṇamūne'dhike prohya śeṣaṃ vakragatirbhavet
kṛtartucaṃdrairvedeṃdraiḥ śūnyatryekairguṇāṣṭabhiḥ || śararudraiścaturyāṃśukeṃdrāṃśerbhūsutādayaḥ
vakriṇaścakraśuddhaistairaṃśairujutivakratām || kramajyā viṣuvadbhāghnī kṣitijyā dvādaśoddhṛtā
trijyāguṇā dinavyāsabhaktā cāpaṃ ca śatravaḥ || tatkārmukamudakrāṃtau dhanahīno pṛthakkṣate

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
लब्धस्यlabdhasyaу полученного
चापंcāpaṃдуга
लिप्तादिliptādiв минутах и прочем
फलंphalaṃплод
शैध्र्यमिदंśaidhryamidaṃэто быстрое
स्मृतम्smṛtamпризнано
एतदादौetadādauэто в начале
कुजादीनांkujādīnāṃу Марса и прочих
चतुर्थेcaturtheв четвёртом
चैवcaivaи
कर्मणिkarmaṇiдействии
मांद्यंmāṃdyaṃмедленное
कर्मैकमर्केंद्वोर्भौद्वोर्भौमादीनामाथोच्यतेkarmaikamarkeṃdvorbhaudvorbhaumādīnāmāthocyateодно действие у Солнца и Луны; у Марса и прочих затем говорится
शैध्र्यंśaidhryaṃбыстрое
माद्यंmādyaṃмедленное
पुनर्मांद्यंpunarmāṃdyaṃснова медленное
शैघ्र्यंśaighryaṃбыстрое
चत्वार्यनुक्रमात्catvāryanukramātчетыре по порядку
अजादिकेंद्रेajādikeṃdreпри центре от Овна
सर्वेषांsarveṣāṃу всех
मांद्येmāṃdyeв медленном
शैघ्र्येśaighryeв быстром
caи
कर्मणिkarmaṇiдействии
धनंdhanaṃположительное
ग्रहाणांgrahāṇāṃу планет
लिप्तादिliptādiв минутах и прочем
तुलादावृणमेवtulādāvṛṇamevaот Весов — отрицательное именно
तत्tatто
अर्कबाहुफलाभ्यस्ताarkabāhuphalābhyastāна плод основания Солнца умноженные
ग्रहभुक्तिविभाजिताःgrahabhuktivibhājitāḥделённые на движение планеты
भचक्रकलिकाभिस्तुbhacakrakalikābhistuминутами круга же
लिप्ताःliptāḥминуты
कार्याkāryāдолжно делать
ग्रहेऽर्कवत्grahe'rkavatу планеты, как у Солнца
ग्रहभक्तःgrahabhaktaḥделённый на планету
फलंphalaṃплод
कार्यंkāryaṃдолжно делать
ग्रहवन्मंदकर्मणिgrahavanmaṃdakarmaṇiкак у планеты, при медленном действии
कर्कादौkarkādauот Карки
तद्धनंtaddhanaṃто положительно
तत्रtatraтам
मकरादावृणंmakarādāvṛṇaṃот Макары — отрицательно
स्मृतम्smṛtamпризнано
दोर्ज्योत्तरगुणाभुक्तिस्तत्त्वनेत्रोद्धृताdorjyottaraguṇābhuktistattvanetroddhṛtāдвижение, умноженное на разность синусов основания, делённое на числа
पुनःpunaḥснова
स्वमंदपरिधिक्षुण्णाsvamaṃdaparidhikṣuṇṇāна свой медленный круг умноженное
भगणांशोद्धृताःकलाःbhagaṇāṃśoddhṛtāḥkalāḥделённые на доли круга минуты
मंदस्फुटकृताmaṃdasphuṭakṛtāмедленным уточнённое
भुक्तिःbhuktiḥдвижение
शीघ्नोच्चभुक्तितःśīghnoccabhuktitaḥот движения быстрого апогея
तच्छेषंtaccheṣaṃего остаток
विवरेणाथvivareṇāthaразностью затем
हन्यात्रिज्यांककर्णयोःhanyātrijyāṃkakarṇayoḥда умножит; у радиуса и гипотенузы
चक्रकर्णहृतंcakrakarṇahṛtaṃделённое на гипотенузу круга
भुक्तौbhuktauпри движении
कर्णेkarṇeпри гипотенузе
त्रिज्याधिकेtrijyādhikeбольшей радиуса
धनम्dhanamположительное
ऋणमूनेऽधिकेṛṇamūne'dhikeотрицательное при меньшей и большей
प्रोह्यprohyaотняв
शेषंśeṣaṃостаток
वक्रगतिर्भवेत्vakragatirbhavetпопятное движение бывает
कृतर्तुचंद्रैर्वेदेंद्रैःkṛtartucaṃdrairvedeṃdraiḥчислами, выраженными словами: Крита, поры, луны, Веды, Индра
शून्यत्र्येकैर्गुणाष्टभिःśūnyatryekairguṇāṣṭabhiḥнули, три, один, качества, восемь
शररुद्रैश्चतुर्यांशुकेंद्रांशेर्भूसुतादयःśararudraiścaturyāṃśukeṃdrāṃśerbhūsutādayaḥстрелы, рудры; по четверти долей центра — Марс и прочие
वक्रिणश्चक्रशुद्धैस्तैरंशैरुजुतिवक्रताम्vakriṇaścakraśuddhaistairaṃśairujutivakratāmпопятные; вычтенными из круга долями — прямоту и попятность
क्रमज्याkramajyāпрямой синус
विषुवद्भाघ्नीviṣuvadbhāghnīна тень равноденствия умноженный
क्षितिज्याkṣitijyāземной синус
द्वादशोद्धृताdvādaśoddhṛtāделённый на двенадцать
त्रिज्यागुणाtrijyāguṇāна радиус умноженный
दिनव्यासभक्ताdinavyāsabhaktāделённый на дневной поперечник
चापंcāpaṃдуга
caи
शत्रवःśatravaḥвраги
तत्कार्मुकमुदक्रांतौtatkārmukamudakrāṃtauта дуга при северном склонении
धनहीनोdhanahīnoположительна или отнята
पृथक्क्षतेpṛthakkṣateпорознь при убавлении
अनुवाद

Санандана: «...дуга полученного, плод в минутах и прочем, — это признано быстрым; это в начале и в четвёртом действии у Марса и прочих. Одно действие — медленное — у Солнца и Луны; у Марса и прочих затем говорится: быстрое, медленное, снова медленное, быстрое — четыре по порядку. При центре от Овна у всех, в медленном и в быстром действии, положительное у планет в минутах и прочем, а от Весов — отрицательное. Умноженные на плод основания Солнца и делённые на движение планеты, минутами круга — минуты должно делать у планеты, как у Солнца; делённый на планету плод должно делать как у планеты, при медленном действии: от Карки то положительно, а от Макары признано отрицательным. Движение, умноженное на разность синусов основания и делённое на числа, снова умноженное на свой медленный круг и делённое на доли круга, — минуты; движение, уточнённое медленным, от движения быстрого апогея; его остаток разностью затем да умножит он у радиуса и гипотенузы. Делённое на гипотенузу круга, при движении: при гипотенузе, большей радиуса, — положительное; отрицательное при меньшей и большей; отняв остаток, бывает попятное движение. Числами, выраженными словами, — по четверти долей центра Марс и прочие бывают попятными; вычтенными из круга долями — прямота и попятность. Прямой синус, умноженный на тень равноденствия, — земной синус, делённый на двенадцать, умноженный на радиус и делённый на дневной поперечник, — и дуга; та дуга при северном склонении положительна или отнята, порознь при убавлении».

संस्करण

8627306cd3ba · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 5:45:45 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से